Hạ huyết áp

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Nhìn chung, huyết áp tâm thu < 90 mmHg và huyết áp tâm trương < 60 mmHg được xem là hạ huyết áp, tuy nhiên sự cần thiết phải điều trị và ý nghĩa lâm sàng phụ thuộc vào tình trạng của người bệnh (tuổi, bệnh nền, triệu chứng).
• Các loại chính và cơ chế bệnh sinh:
  • Giảm thể tích tuần hoàn: giảm thể tích máu do xuất huyết, nôn mửa·tiêu chảy nghiêm trọng, bỏng diện rộng, v.v. → giảm tưới máu mô·não.
  • Do tim: giảm cung lượng tim do nhồi máu cơ tim cấp, chèn ép tim, suy giảm chức năng tim, v.v.
  • Do nhiễm khuẩn huyết: giãn mạch ngoại vi và rối loạn vi tuần hoàn do nhiễm trùng toàn thân.
  • Qua trung gian thần kinh (phế vị, tư thế·do bệnh lý thần kinh): rối loạn hệ thần kinh tự chủ dẫn đến thất bại trong việc bù trừ bằng mạch máu·nhịp tim.
  • Do thuốc: thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đau thắt ngực, một số thuốc điều trị Parkinson, thuốc chống trầm cảm, thuốc chẹn α, v.v.
  • Sau ăn: hạ huyết áp tương đối do lưu lượng máu phân bố đến đường ruột tăng sau bữa ăn (chủ yếu ở người cao tuổi).
• Triệu chứng chính: chóng mặt (đặc biệt khi đứng), ngất (triệu chứng báo trước ngất), da tái·vã mồ hôi lạnh, nhìn mờ, mệt mỏi, khó thở, buồn nôn, giảm khả năng tập trung. Một số trường hợp không có triệu chứng.

Phương pháp điều trị

• Xử trí ban đầu (trong tình huống cấp cứu):
  • Tư thế an toàn (nằm và nâng chân), kiểm tra đường thở·hô hấp·tuần hoàn.
  • Khi hạ huyết áp nghiêm trọng, thiết lập đường truyền tĩnh mạch, truyền dịch (dịch tinh thể), và truyền máu khi cần (trong trường hợp xuất huyết nhiều).
  • Nếu nguyên nhân sốc là nhiễm trùng, lập tức dùng liệu pháp kháng khuẩn thích hợp và quản lý theo hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn huyết (thuốc co mạch: bác sĩ phụ trách quyết định việc sử dụng norepinephrine, v.v.).
  • Đối với nguyên nhân do tim (nhồi máu cơ tim, chèn ép tim, v.v.), thực hiện các xử trí tương ứng (can thiệp động mạch vành, chọc dò·dẫn lưu màng tim, v.v.).
• Điều trị theo nguyên nhân:
  • Xuất huyết: nút mạch hoặc phẫu thuật cầm máu và truyền máu.
  • Do thuốc: ngừng hoặc điều chỉnh thuốc gây hạ huyết áp.
  • Ngất do phản xạ phế vị: tránh nguyên nhân, giáo dục người bệnh; cân nhắc dùng thuốc (ví dụ: midodrine) khi tái phát.
  • Hạ huyết áp tư thế·do thần kinh: bổ sung dịch·muối, mang vớ áp lực (khuyến nghị 30 mmHg), fludrocortisone (ở một số người bệnh), midodrine hoặc droxidopa (dùng trong hạ huyết áp do thần kinh), tăng lượng nước uống, các phương pháp phục hồi chức năng thần kinh tự chủ.
  • Hạ huyết áp sau ăn: ăn từng lượng nhỏ, giàu protein·ít carbohydrate, nghỉ ngơi sau ăn.
• Quản lý lối sống và phòng ngừa:
  • Đứng dậy từ từ, uống đủ nước·bổ sung đủ muối, tránh uống quá nhiều rượu·tắm bồn nước nóng, thận trọng khi dùng thuốc lợi tiểu·thuốc huyết áp.
• Lưu ý: Việc lựa chọn thuốc cụ thể, thực hiện thủ thuật·truyền dịch với liều lượng bao nhiêu, sử dụng thuốc co mạch, v.v. sẽ do bác sĩ quyết định tùy theo tình trạng người bệnh. Hãy tuân thủ đơn thuốc và chỉ dẫn.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị · thông tin cần mang theo · ví dụ câu hỏi)

• Đồ dùng/tài liệu:
  • Danh sách tất cả các loại thuốc đang dùng (thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc thảo dược Hàn Quốc·thực phẩm bổ sung)
  • Ghi chép huyết áp·mạch đo gần đây (bao gồm khi ngồi·khi đứng, nếu có thể ghi cả thời điểm và hoạt động lúc đo)
  • Kết quả xét nghiệm máu·điện tâm đồ·siêu âm tim·hồ sơ bệnh viện gần đây (nếu có)
  • Ghi chú về tình huống xảy ra khi bị ngất hoặc chóng mặt (tư thế, ăn uống, thời điểm trong ngày, thời gian kéo dài, triệu chứng đi kèm)
  • Dấu hiệu xuất huyết gần đây (phân màu đen, tiểu ra máu, v.v.) hoặc khả năng mất nước
• Thông tin hữu ích cần cung cấp cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú:
  • Thời điểm bắt đầu và diễn biến của triệu chứng, các yếu tố làm nặng hơn (thuốc·bữa ăn·thay đổi tư thế, v.v.)
  • Bệnh nền (bệnh tim, đái tháo đường, bệnh Parkinson, bệnh nội tiết, v.v.)
• Ví dụ câu hỏi trước khi khám ngoại trú (các câu hỏi người bệnh nên suy nghĩ trước):
  • "Trong số các thuốc tôi đang dùng gần đây, có thuốc nào có khả năng gây hạ huyết áp không?"
  • "Khi xuất hiện triệu chứng, tôi nên tạm thời làm gì để an toàn?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Khi dùng thuốc này (ví dụ: midodrine, fludrocortisone), có thể xuất hiện những tác dụng phụ nào?
• Nguyên nhân nào được nghi ngờ là nguyên nhân gây hạ huyết áp của tôi (xuất huyết/tim/nhiễm trùng/thuốc/thần kinh tự chủ), và cần thực hiện thêm những xét nghiệm nào?
• Tiên lượng dự kiến như thế nào, và tôi nhất định phải thay đổi những điểm nào trong lối sống?
• Tôi cần thực hiện ngay những biện pháp nào để giảm nguy cơ ngất?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Để xác định thuốc hạ huyết áp (hoặc thuốc điều trị tuyến tiền liệt·thuốc điều trị Parkinson) mà tôi đang dùng có phải là nguyên nhân chính gây hạ huyết áp hay không, tôi có cần ngừng thuốc không? Nếu ngừng thì nên ngừng vào thời điểm nào và bằng cách nào?"
• "Để xác định tôi có bị hạ huyết áp tư thế hay không, có cần thực hiện thêm các xét nghiệm như nghiệm pháp bàn nghiêng (tilt‑table test) hoặc xét nghiệm thần kinh tự chủ không? Nếu cần thì tôi sẽ được giới thiệu đến khoa nào (khoa Tim mạch hay khoa Thần kinh)?"

(Tham khảo: Việc quyết định các xét nghiệm·thuốc cụ thể và xử trí cấp cứu phải tuân theo đánh giá của nhân viên y tế phụ trách.)