Xác nhận tên bệnh
Tiền sản giật (Pre-eclampsia) — đây là tên gọi được sử dụng phổ biến trong y khoa. Đây là bệnh đặc trưng bởi tăng huyết áp và protein niệu (hoặc các dấu hiệu tổn thương cơ quan) xảy ra sau tuần thai thứ 20.
1) Giải thích về bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng tăng huyết áp xảy ra sau tuần thai thứ 20 (huyết áp tâm thu ≥140 mmHg hoặc huyết áp tâm trương ≥90 mmHg) kèm protein niệu (protein trong 24 giờ ≥300 mg hoặc tỷ lệ protein/creatinine ≥0,3), hoặc dù không có protein niệu nhưng kèm các dấu hiệu tổn thương cơ quan như giảm tiểu cầu, tăng men gan, suy giảm chức năng thận, phù phổi, bất thường hệ thần kinh trung ương, v.v.
- Sinh lý bệnh: Sự xâm nhập kém của nguyên bào nuôi (tế bào nguyên bào nuôi) của phôi dẫn đến hình thành mạch máu nhau thai bất thường → thiếu máu cục bộ nhau thai → gây rối loạn chức năng nội mô mạch máu toàn thân, co mạch và phản ứng viêm.
- Triệu chứng chính:
- Không thường gặp (giai đoạn đầu không có triệu chứng) — việc khám thai định kỳ rất quan trọng
- Đau đầu (trong trường hợp nặng), rối loạn thị lực (nhìn thấy ánh sáng lóe, nhìn mờ), đau vùng thượng vị/hạ sườn phải (do thiếu máu cục bộ ở gan), giảm lượng nước tiểu, phù toàn thân, giảm cử động thai
- Yếu tố nguy cơ: Mang thai lần đầu, tiền sử tiền sản giật, tăng huyết áp mạn tính, đái tháo đường·béo phì, đa thai, mẹ lớn tuổi, bệnh thận, bệnh tự miễn, v.v.
2) Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn·thuốc·thủ thuật/phẫu thuật·quản lý lối sống và các lưu ý)
- Điều trị căn bản: Sinh con (loại bỏ thai nhi và nhau thai) là phương pháp điều trị triệt để duy nhất.
- Nguyên tắc quản lý:
- Thể nhẹ (không có triệu chứng nặng hoặc dấu hiệu tổn thương cơ quan): Có thể quản lý bảo tồn (chờ đợi) đến khi thai trưởng thành, đồng thời thường xuyên theo dõi tình trạng của mẹ·thai nhi, huyết áp và kết quả xét nghiệm.
- Thể nặng (đặc điểm nặng: huyết áp ≥160/110 mmHg, bất thường chức năng thận/chức năng gan, tiểu cầu <100.000/µL, phù phổi, triệu chứng thần kinh trung ương kéo dài, v.v.): Cân nhắc sinh ngay (nếu có thể, chuẩn bị cho việc sinh trong tình trạng ổn định).
- Điều trị bằng thuốc:
- Phòng ngừa co giật (sản giật): Dùng magnesium sulfate (phác đồ thông thường: liều nạp sau đó là liều duy trì; việc dùng thuốc phải được thực hiện khi nhập viện và dưới sự giám sát của nhân viên y tế).
- Điều trị cấp cứu tăng huyết áp (tăng huyết áp nặng): labetalol IV, hydralazine IV, nifedipine đường uống/dạng giải phóng kéo dài, v.v. Mục tiêu là tránh hạ huyết áp đột ngột; tiêu chí tức thời tuân theo hướng dẫn tại địa phương.
- Khi dự kiến sinh non, cân nhắc dùng steroid (betamethasone/dexamethasone) để thúc đẩy trưởng thành phổi thai nhi (chủ yếu khi dự kiến sinh non trước 34 tuần).
- Chống chỉ định: Không được sử dụng thuốc nhóm chất ức chế ACE·ARB trong thai kỳ vì có thể gây hại cho thai nhi.
- Quản lý lối sống:
- Kiểm tra định kỳ huyết áp/cân nặng/protein niệu, báo ngay các triệu chứng (đau đầu dữ dội·rối loạn thị lực·đau vùng thượng vị·khó thở·giảm cử động thai, v.v.).
- Trong nhiều trường hợp cần theo dõi nội trú (đặc biệt khi bệnh nặng hoặc tiến triển nhanh).
- Phòng ngừa:
- Ở nhóm nguy cơ cao, khuyến cáo dùng aspirin liều thấp từ khoảng tuần thứ 12 của thai kỳ đến khi sinh (thông thường 75–150 mg/ngày), theo hướng dẫn của từng quốc gia.
- Khuyến cáo bổ sung canxi tại những khu vực có lượng hấp thụ canxi thấp.
- Quản lý cân nặng, kiểm soát thích hợp bệnh đái tháo đường·tăng huyết áp.
- Nguy cơ biến chứng·lưu ý:
- Nếu xuất hiện các triệu chứng cần điều trị cấp cứu ngay (đau đầu dữ dội·rối loạn thị lực·đau vùng thượng vị kéo dài·khó thở·chảy máu, v.v.), cần đến phòng cấp cứu.
- Cần theo dõi huyết áp·chức năng thận cả sau sinh (có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau sinh).
- Về lâu dài, nguy cơ mắc bệnh tim mạch·tăng huyết áp tăng lên.
3) Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị và hồ sơ:
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử bệnh (tăng huyết áp mạn tính, bệnh thận, đái tháo đường, tiền sử tiền sản giật, v.v.) và kết quả của các lần mang thai trước
- Ghi chép huyết áp gần đây (bao gồm số đo tại nhà) — nếu có thể, ghi rõ ngày·giờ·giá trị đo
- Ghi chép thay đổi cân nặng, thay đổi lượng nước tiểu, mức độ phù
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến của các triệu chứng (đau đầu·rối loạn thị lực·đau bụng·cử động thai, v.v.)
- Bản sao kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu, kết quả siêu âm, v.v.)
- Những điều cần báo trước cho bác sĩ khi khám ngoại trú:
- Có xuất hiện triệu chứng cấp tính hay không (ví dụ: đột ngột mất thị lực, đau đầu dữ dội, chảy máu, v.v.)
- Chỉ số huyết áp cao đo tại nhà hoặc vấn đề liên quan đến việc dùng thuốc
- Câu hỏi ví dụ (dành cho bác sĩ):
- "Huyết áp/kết quả xét nghiệm hiện tại của tôi có đáp ứng tiêu chuẩn tiền sản giật không?"
- "Tình trạng của tôi có cần nhập viện không, hay cần cân nhắc sinh ngay?"
- "Thuốc tôi đang dùng có an toàn trong thai kỳ không?"
4) Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- "Với tình trạng hiện tại của tôi, khi nào cần cân nhắc sinh?"
- "Các tác dụng phụ chính và những điểm cần lưu ý của thuốc (hoặc phương pháp điều trị) này là gì?"
- "Khả năng huyết áp vẫn tiếp tục cao sau sinh là bao nhiêu?"
- "Tôi có thể làm gì để giảm nguy cơ tái phát trong lần mang thai tiếp theo?"
5) Ví dụ câu hỏi dành riêng cho bệnh
- "Xét theo huyết áp (hoặc chỉ số xét nghiệm máu) và tình trạng thai nhi của tôi, có thể duy trì an toàn bằng quản lý bảo tồn (tiếp tục theo dõi) không, hay bác sĩ khuyến nghị sinh non?"
- "Tôi đang dùng (tên thuốc cụ thể) trong thai kỳ; thuốc này có an toàn nếu tiếp tục dùng trước·sau khi sinh không? Có thuốc nào cần thay đổi không?"
Lưu ý: Nội dung trên là thông tin y khoa chung; việc chẩn đoán·điều trị tùy theo tình trạng cá nhân cần được quyết định sau khi trao đổi với bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa.