Suy tim phải

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Suy tim phải (Right heart failure) là tình trạng xảy ra sung huyết ở hệ tuần hoàn hệ thống (tĩnh mạch toàn thân) do áp lực ở tâm thất phải và tâm nhĩ phải tăng, đồng thời cung lượng tim toàn thân có thể giảm do những thay đổi về tiền tải, hậu tải của tâm thất phải và tính phụ thuộc lẫn nhau giữa các tâm thất.
Nguyên nhân chính:

• Tăng hậu tải tâm thất phải: thuyên tắc phổi, tăng áp phổi (nguyên phát/thứ phát), thiếu oxy
• Giảm sức co bóp của tâm thất phải: nhồi máu cơ tim phải (nhồi máu cơ tim thất phải), viêm cơ tim, bệnh cơ tim giãn/bệnh cơ tim phì đại
• Quá tải tiền tải/thể tích: hở van ba lá, tình trạng dư thừa dịch
• Khác: chèn ép tim, thông khí cơ học (positive-pressure ventilation), v.v.

Triệu chứng chính (bao gồm các triệu chứng điển hình):

• Phù ngoại biên (ở bàn chân/cẳng chân hoặc toàn thân), cảm giác chướng bụng, cổ trướng (ascites)
• Gan to do sung huyết gan, khó chịu/đau vùng hạ sườn phải, chán ăn, buồn nôn/nôn, táo bón
• Giảm lượng nước tiểu, giảm tiểu đêm, tăng nitơ máu (khi chức năng tim-thận xấu đi)
• Tăng áp lực tĩnh mạch cảnh (tăng JVP), mệt mỏi, khó thở (khi kèm suy tim trái hoặc bệnh phổi)

Phương pháp điều trị và lưu ý

Mục tiêu điều trị là giảm sung huyết tĩnh mạch, tối ưu hóa tiền tải và hậu tải của tâm thất phải, điều trị bệnh nguyên và phòng ngừa biến chứng.

Các phương pháp điều trị chính:

• Điều trị bằng thuốc
  • Thuốc lợi tiểu (như thuốc lợi tiểu quai): giảm sung huyết bằng cách giảm dịch (lựa chọn đầu tay)
  • Thuốc tăng co bóp cơ tim (inotrope) (như dobutamine, milrinone): sử dụng ngắn hạn khi cần duy trì cung lượng tim
  • Thuốc giãn mạch phổi: nếu nguyên nhân là tăng áp phổi, cân nhắc các thuốc như nhóm prostacyclin, thuốc đối kháng thụ thể endothelin, thuốc ức chế PDE5, v.v.
  • Điều trị chống đông: điều trị tiêu chuẩn khi nguyên nhân là thuyên tắc phổi
• Thủ thuật/phẫu thuật
  • Điều chỉnh nguyên nhân gây rối loạn chức năng tim phải (ví dụ: can thiệp động mạch vành hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành for RV infarct)
  • Khi hở van ba lá nặng và triệu chứng kéo dài, phẫu thuật van hoặc cắt/sửa van qua da
  • Hỗ trợ cơ học: cân nhắc ECMO, thiết bị hỗ trợ tâm thất phải (RVAD), v.v. khi suy tim phải nặng, kháng trị
• Quản lý khác
  • Điều trị oxy (khi có thiếu oxy)
  • Hạn chế dịch và natri, theo dõi cân nặng, theo dõi huyết áp và chức năng thận
  • Quản lý rối loạn nhịp tim (theo dõi điện tâm đồ, khi cần điều trị chống loạn nhịp hoặc can thiệp điện)

Lưu ý và nguy cơ biến chứng:

• Có thể xảy ra hạ huyết áp, chức năng thận xấu đi và rối loạn điện giải do lợi tiểu quá mức → cần theo dõi chức năng thận và chất điện giải
• Nguy cơ chảy máu khi sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu
• Khi bệnh cấp tính xấu đi, có thể xảy ra sốc, suy chức năng gan (sung huyết gan do tim), suy thận nặng, ngừng tim
• Tương tác khi phối hợp thuốc (ví dụ: cần thận trọng khi phối hợp thuốc hạ huyết áp và thuốc tăng co bóp cơ tim)

Khuyến nghị tự chăm sóc:

• Hạn chế lượng muối ăn mỗi ngày (theo chỉ định của bác sĩ), cân hằng ngày và báo ngay khi cân nặng tăng nhanh
• Tránh NSAIDs (thuốc chống viêm không steroid) vì có thể làm nặng thêm tình trạng giữ dịch
• Tuân thủ việc dùng thuốc, xét nghiệm chức năng thận và chất điện giải định kỳ
• Khi có dấu hiệu cấp cứu như khó thở, phù tăng đột ngột, giảm ý thức, cần đến cơ sở y tế ngay lập tức

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

Vật dụng và hồ sơ cần chuẩn bị:

• Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bảo vệ sức khỏe)
• Ghi chép thay đổi cân nặng gần đây (nếu có thể, ghi hằng ngày trong ít nhất 2 tuần)
• Ghi chú thời điểm xuất hiện và thay đổi của triệu chứng (khó thở, phù, lượng nước tiểu, v.v.)
• Bản sao hoặc bản tóm tắt kết quả xét nghiệm trước đây (siêu âm tim, X-quang ngực, điện tâm đồ, xét nghiệm máu, v.v.)
• Ghi chép huyết áp, nhịp tim và độ bão hòa oxy (nếu có)
• Tiền sử bệnh (nhồi máu cơ tim, thuyên tắc phổi, bệnh phổi, phẫu thuật tim, v.v.) và tiền sử phẫu thuật/thủ thuật

Ví dụ câu hỏi hữu ích khi khám ngoại trú (để người bệnh tự kiểm tra):

• Ghi lại ngày/khung giờ triệu chứng nặng lên và những thay đổi về hoạt động, ăn uống, dùng thuốc trước và sau thời điểm đó

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Bác sĩ nghĩ nguyên nhân của tình trạng này là gì? Nguyên nhân chính gây suy tim phải của tôi là gì?
• Phương pháp điều trị (thuốc/thủ thuật) được khuyến nghị là gì, hiệu quả kỳ vọng và nguy cơ (tác dụng phụ) là gì?
• Có thực phẩm hoặc thuốc nào cần lưu ý khi dùng thuốc không (ví dụ: muối, NSAIDs, thực phẩm bổ sung)?
• Lượng vận động được phép và các hạn chế trong sinh hoạt hằng ngày là như thế nào?
• Khi nào tôi cần đến phòng cấp cứu (các triệu chứng và chỉ số cụ thể)?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Trong trường hợp của tôi, làm thế nào để phân biệt suy tim phải do tăng áp phổi hay do tổn thương cơ tim phải (nhồi máu cơ tim/bệnh cơ tim)? Có cần làm thêm xét nghiệm (thông tim phải, xét nghiệm mạch máu phổi, v.v.) không?
• Nếu hở van ba lá là nguyên nhân chính gây suy tim phải, thời điểm phẫu thuật (hoặc điều trị qua da) và tiên lượng sẽ như thế nào?

(Tham khảo: Việc lựa chọn điều trị và xét nghiệm sẽ thay đổi tùy theo tình trạng lâm sàng, bệnh kèm theo và kết quả xét nghiệm của từng người. Hãy trao đổi với bác sĩ phụ trách việc khám và điều trị về các chỉ định cũng như quyết định cụ thể.)