U tim

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Khối u lành tính hoặc ác tính phát sinh ở tim (có thể là nguyên phát hoặc di căn). Khối u nguyên phát hiếm gặp, phần lớn là khối u di căn. Khoảng 75% người trưởng thành có khối u lành tính, trong đó u nhầy tim (myxoma) chiếm khoảng một nửa số khối u lành tính. U nhầy chủ yếu phát sinh ở tâm nhĩ trái và tương đối thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi 30–60.
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh:
  • Nguyên phát: Về mô học, có thể lành tính (ví dụ: u nhầy, u xơ) hoặc ác tính (ví dụ: sarcoma tim).
  • Di căn: Ung thư ở cơ quan khác như ung thư phổi, ung thư vú, u hắc tố xâm lấn hoặc di căn đến tim.
  • Sinh lý bệnh: Khi khối u nằm trong buồng tim (đường vào/đường ra) hoặc cơ tim, khối u có thể gây tắc nghẽn dòng máu, rối loạn chức năng van tim, suy giảm chức năng co bóp tâm thất và bất thường dẫn truyền điện. Có khả năng xảy ra thuyên tắc do các mảnh u.
• Các triệu chứng chính:
  • Thường được phát hiện tình cờ khi không có triệu chứng
  • Khó thở, mệt khi gắng sức, các triệu chứng suy tim sung huyết (biểu hiện suy tim trái/suy tim phải)
  • Mạch không đều, ngất hoặc đột tử (do rối loạn dẫn truyền tim, nhịp nhanh thất, v.v.)
  • Các triệu chứng của thuyên tắc toàn thân (ở não, thận, mạch máu ngoại biên, v.v.)
  • Triệu chứng nặng lên do tắc nghẽn cơ học (ví dụ: triệu chứng nghiêm trọng khi tắc nghẽn đường ra tâm thất trái)

Phương pháp điều trị

• Tiếp cận chẩn đoán: Ưu tiên siêu âm tim (qua thành ngực và qua thực quản); khi cần, đánh giá vị trí, kích thước và mức độ xâm lấn các cấu trúc xung quanh bằng MRI tim hoặc CT ngực. Xác nhận mô học bằng giải phẫu bệnh trong hoặc sau phẫu thuật.
• Điều trị phẫu thuật:
  • Hầu hết các khối u lành tính như u nhầy có cuống được điều trị bằng phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ (tiếp cận nội soi tim hoặc phẫu thuật tim hở có tuần hoàn ngoài cơ thể).
  • Nếu khối u gây tắc nghẽn dòng máu hoặc có nguy cơ thuyên tắc cao, nên phẫu thuật cấp cứu hoặc phẫu thuật sớm.
  • Đối với khối u ác tính xâm lấn rộng khó cắt bỏ hoàn toàn, cân nhắc hóa trị và xạ trị bổ trợ.
  • Trong một số trường hợp xâm lấn cơ tim không hồi phục và suy tim, cân nhắc ghép tim (chỉ định nghiêm ngặt).
• Điều trị bằng thuốc và không phẫu thuật:
  • Điều trị bằng thuốc đối với bản thân khối u còn hạn chế (áp dụng trong một số trường hợp như hóa trị sarcoma tim ác tính).
  • Cân nhắc sử dụng thuốc chống đông khi có nguy cơ thuyên tắc hoặc nghi ngờ huyết khối đi kèm với khối u (đánh giá từng trường hợp).
  • Điều trị rối loạn nhịp được quyết định dựa trên triệu chứng và cơ chế, bằng thuốc chống loạn nhịp, cấy máy tạo nhịp tim/máy khử rung hoặc đốt điện qua catheter, v.v. Nếu khối u là nguyên nhân gây rối loạn nhịp, tình trạng có thể cải thiện sau khi cắt bỏ khối u.
• Quản lý sinh hoạt và điểm cần lưu ý:
  • Kiểm soát nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng trước và sau phẫu thuật; trao đổi về việc có dùng thuốc chống đông hay không
  • Nếu có triệu chứng tắc nghẽn, hạn chế hoạt động (duy trì nghỉ ngơi) và lập kế hoạch điều trị khẩn cấp
  • Theo dõi lâu dài (như siêu âm tim định kỳ)
• Tiên lượng:
  • Khối u lành tính có tiên lượng tốt khi được cắt bỏ hoàn toàn. Tái phát hiếm gặp nhưng đã có báo cáo tái phát trong vài năm (phần lớn trong vòng 4 năm sau phẫu thuật, hiếm khi tái phát sau thời gian dài).
  • Khối u ác tính hoặc di căn có tiên lượng xấu, cần điều trị bổ trợ nhằm giảm nhẹ triệu chứng và kéo dài thời gian sống.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và thông tin cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc tiêu sợi huyết, thuốc chống đông và thuốc chống kết tập tiểu cầu)
  • Tiền sử bệnh và hồ sơ phẫu thuật trước đây (phẫu thuật tim, tiền sử ung thư, v.v.)
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (siêu âm tim, CT/MRI ngực, kết quả xét nghiệm máu; nếu có tệp hình ảnh)
  • Ghi chép thay đổi triệu chứng (thời điểm xuất hiện, tần suất, yếu tố khởi phát, đặc điểm cụ thể của ngất, đau ngực và khó thở)
  • Dị ứng và tiền sử gia đình (bệnh tim, khối u di truyền liên quan)
• Kiểm tra trước khi đến khám ngoại trú
  • Có sốt hoặc triệu chứng nhiễm trùng hay không (nếu bị nhiễm trùng trước phẫu thuật, phẫu thuật có thể bị trì hoãn)
  • Xác nhận hướng dẫn khi dùng thuốc chống đông (có cần ngừng thuốc trước một số xét nghiệm hoặc thủ thuật hay không)
• Ví dụ câu hỏi (bao gồm các câu hỏi mà bệnh nhân có thể hỏi bác sĩ trên thực tế)
  • Tác dụng phụ của thuốc này (ví dụ: thuốc chống đông, thuốc chống loạn nhịp) là gì?
  • Khối u của tôi lành tính hay khả năng ác tính ở mức nào?
  • Nếu cần phẫu thuật thì có cấp thiết không? Khả năng chữa khỏi bằng phẫu thuật là bao nhiêu?
  • Có nguy cơ tái phát không? Khoảng thời gian giữa các lần kiểm tra theo dõi là bao lâu?

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Nếu cần phẫu thuật, phương pháp phẫu thuật và các biến chứng dự kiến (chảy máu, nhiễm trùng, khả năng cần phẫu thuật lại) là gì?
• Khối u của tôi có làm tăng nguy cơ thuyên tắc hoặc đột tử không? Những biện pháp tức thời để giảm nguy cơ này là gì?
• Ngoài phẫu thuật, có thể sử dụng các phương pháp điều trị bằng thuốc nào (hóa trị, xạ trị, thuốc chống loạn nhịp, v.v.) không?
• Kế hoạch xét nghiệm theo dõi sau phẫu thuật và trong thời gian dài (tần suất siêu âm tim, CT/MRI khi cần) như thế nào?

Ví dụ câu hỏi cụ thể theo bệnh

• Khối u của tôi có vẻ là u nhầy ở tâm nhĩ trái (hoặc tâm thất trái), tôi có cần phẫu thuật cắt bỏ ngay bây giờ không? Nếu chờ đợi thì có nguy cơ biến chứng nào?
• Tôi nghi ngờ rối loạn nhịp (hoặc hội chứng WPW, v.v.) có liên quan đến khối u; khả năng rối loạn nhịp được cải thiện sau khi cắt bỏ khối u là bao nhiêu? Nếu rối loạn nhịp vẫn tiếp diễn thì có những lựa chọn điều trị bổ sung nào?