Nhịp nhanh thất

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Rung thất (ventricular fibrillation, VF) là tình trạng hoạt động điện của tâm thất quá nhanh và hỗn loạn (khoảng 350–600 lần/phút), khiến tâm thất không thể co bóp hiệu quả. Tim không thể tống máu, nhanh chóng dẫn đến suy tuần hoàn và ngừng tim đột ngột không có mạch (sudden cardiac arrest).
• Nguyên nhân chính: Nhồi máu cơ tim cấp (thiếu máu cục bộ) là nguyên nhân thường gặp nhất; ngoài ra còn có bệnh động mạch vành, bệnh cơ tim, suy tim, sau phẫu thuật tim, rối loạn điện giải (hạ kali máu·hạ magiê máu), thuốc (như dùng quá liều thuốc chống loạn nhịp), hạ thân nhiệt nghiêm trọng, nhiễm độc giáp, viêm màng ngoài tim, uống quá nhiều rượu, v.v. Rung thất nguyên phát (vô căn), xảy ra mà không có bất thường về cấu trúc tim, cũng hiếm khi xuất hiện.
• Sinh lý bệnh: Nhiều ổ ngoại vị và các vòng vào lại khiến toàn bộ tâm thất bị kích hoạt hỗn loạn, làm mất các cơn co bóp hiệu quả (cung lượng tim).
• Triệu chứng: Ngất đột ngột·mất ý thức, ngừng thở hoặc thở bất thường (thở ngáp), không bắt được mạch; trong tình huống cấp cứu, bệnh có thể xảy ra mà không có dấu hiệu báo trước. Trước cơn vài giây~vài phút, có thể xuất hiện hồi hộp·đau ngực·khó thở, v.v.

Phương pháp điều trị

• Sơ cứu cấp cứu (ưu tiên hàng đầu)
  • Ngay lập tức liên hệ với hệ thống cấp cứu (119, v.v.) và bắt đầu hồi sức tim phổi (CPR) ngay khi có thể.
  • Tiến hành khử rung bằng máy khử rung tự động (AED) hoặc máy khử rung (sốc điện DC) càng sớm càng tốt — khử rung là phương pháp điều trị mang tính quyết định nhất.
• Điều trị trong bệnh viện và ACLS (hồi sức tim phổi nâng cao)
  • Duy trì CPR chất lượng cao đồng thời khử rung lặp lại.
  • Thuốc: Khuyến cáo dùng epinephrine (1 mg tiêm tĩnh mạch, lặp lại cách 3–5 phút). Có thể cân nhắc dùng amiodarone (300 mg tiêm tĩnh mạch ban đầu, nếu cần bổ sung 150 mg) hoặc lidocaine (thuốc thay thế)作为 thuốc chống loạn nhịp.
  • Điều chỉnh nguyên nhân: Bổ sung và điều chỉnh điện giải (kali·magiê), điều trị ngộ độc thuốc, điều chỉnh hạ thân nhiệt, v.v.
• Điều trị sau ROSC (khôi phục tuần hoàn tự nhiên)
  • Cân nhắc quản lý nhiệt độ mục tiêu (hạ thân nhiệt điều trị) để bảo vệ tiên lượng thần kinh.
  • Nếu nghi ngờ nguyên nhân thiếu máu cục bộ, chụp động mạch vành cấp cứu và tiến hành can thiệp động mạch vành qua da (PCI) khi cần.
  • Theo dõi chức năng cơ tim·điện giải và điều trị hỗ trợ đa cơ quan.
• Phòng ngừa thứ phát
  • Nếu nguyên nhân có thể điều chỉnh được (ví dụ: điều chỉnh điện giải, nguyên nhân tạm thời do thuốc), cần xử lý nguyên nhân đó rồi đánh giá nguy cơ tái phát.
  • Khi nguyên nhân không hồi phục hoặc nguy cơ tái phát cao: Khuyến cáo cấy máy khử rung tim tự động (ICD) (theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa tim mạch).
  • Điều trị tiêu chuẩn các bệnh tim nền (bệnh động mạch vành, bệnh cơ tim, v.v.) (thuốc chẹn beta, thuốc ức chế ACE/ARB, statin, v.v.).
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Trong tình huống cấp cứu, nhanh chóng gọi 119/đến phòng cấp cứu; khuyến cáo hướng dẫn cho gia đình·đồng nghiệp về vị trí AED và cách CPR.
  • Tránh uống quá nhiều rượu và sử dụng ma túy bất hợp pháp; dùng thuốc kê đơn đều đặn.
  • Sau khi cấy ICD, kiểm tra thiết bị định kỳ và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Biến chứng và tiên lượng
  • Có thể xảy ra tổn thương thần kinh do thiếu oxy não, suy đa cơ quan, loạn nhịp thất tái phát, suy tim nặng hơn, v.v.
  • Tiên lượng phụ thuộc rất nhiều vào việc xử trí ban đầu (khử rung ngay lập tức·CPR chất lượng cao) và nguyên nhân (ví dụ: có thiếu máu cục bộ cấp tính có thể tái tưới máu hay không).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm liều lượng·thời gian dùng thuốc) và tiền sử dị ứng
  • Bản sao hoặc bản tóm tắt kết quả xét nghiệm trước đây (điện tâm đồ, siêu âm tim, kết quả chụp động mạch vành/PCI, v.v.)
  • Bản tóm tắt xuất viện do bệnh viện cấp (bao gồm hồ sơ ngừng tim·đã tiến hành khử rung)
  • Nếu có ICD, thẻ thiết bị hoặc thông tin về tên công ty/mẫu máy
  • Thời điểm·tình huống·thời gian kéo dài khi xảy ra cơn·lời kể của người chứng kiến (ghi chú ngắn gọn)
  • Tiền sử gia đình (đột tử khi còn trẻ·bệnh tim di truyền)
• Ví dụ về tự ghi chép trước khi khám ngoại trú
  • Tần suất và biểu hiện của triệu chứng (hồi hộp, chóng mặt, triệu chứng trước khi ngất)
  • Gần đây có uống rượu·dùng thuốc hay không, các triệu chứng liên quan đến điện giải (nôn·tiêu chảy, v.v.)
• Những điều cần báo trước cho bác sĩ khi khám ngoại trú
  • Tiền sử ngất·khử rung gần đây, có cấy ICD hay không, tiền sử phẫu thuật·can thiệp tim mạch

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ của thuốc này (ví dụ: amiodarone, thuốc chẹn beta) là gì và cần theo dõi như thế nào?
• Nguyên nhân của sự kiện lần này được cho là gì và nguy cơ tái phát ở mức nào?
• Tiên lượng (khả năng hồi phục thần kinh·tỷ lệ sống sót) được dự đoán như thế nào?
• Trong phục hồi chức năng tim hoặc cải thiện lối sống, những mục nào cần ưu tiên?
• Có hạn chế nào đối với việc lái xe·công việc (như vận hành máy móc hạng nặng) hoặc tham gia thể thao không?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Trong trường hợp của tôi, có khuyến cáo cấy ICD (máy khử rung tim tự động cấy ghép) không? Nếu được khuyến cáo, thời điểm và hiệu quả kỳ vọng là gì?
• Để giảm nguy cơ tái phát, tôi có cần thực hiện thêm các xét nghiệm nào (xét nghiệm di truyền, thăm dò điện sinh lý, xét nghiệm động mạch vành, v.v.) không?
• Nếu trong trường hợp của tôi, thiếu máu cục bộ cấp tính (nhồi máu cơ tim) là nguyên nhân, điều trị tái tưới máu động mạch vành (PCI) còn hiệu quả đến khi nào? Sau giai đoạn cấp tính có cần điều trị bổ sung không?

(Trong tình huống cấp cứu, việc không trì hoãn gọi dịch vụ cấp cứu và ngay lập tức tiến hành CPR/khử rung có ý nghĩa quyết định trong việc cải thiện tỷ lệ sống sót.)