Rung nhĩ

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa và sinh lý bệnh: Bệnh giảm áp (bệnh giảm áp do giải nén, decompression sickness) xảy ra khi lặn ở vùng nước sâu rồi nổi lên nhanh hoặc áp suất giảm đột ngột, khiến khí trơ (chủ yếu là nitơ) đã hòa tan trong mô và máu tách ra thành bong bóng khí, xâm lấn cơ học vào mạch máu và mô hoặc cản trở dòng máu. Bong bóng khí gây tắc nghẽn vi mạch, chèn ép cơ học, phản ứng viêm và tổn thương nội mô.
• Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ chính: Nổi lên nhanh (giải áp không đầy đủ), lặn sâu và kéo dài, lặn nhiều lần, thiếu nước (mất nước), hoạt động thể chất quá mức, đi máy bay (cất cánh sau khi lặn), bệnh tim phổi nền hoặc có bất thường vách ngăn tim (ví dụ lỗ bầu dục tồn tại không rõ nguyên nhân) đều làm tăng nguy cơ.
• Triệu chứng chính: Đau khớp (đặc biệt là vai, đầu gối...), triệu chứng ở da (ngứa, giảm độ căng da, phát ban, đỏ da), tê và dị cảm, chóng mặt và choáng váng, đau ngực và khó thở (liên quan đến phổi), các triệu chứng thần kinh (liệt vận động, rối loạn ngôn ngữ, giảm ý thức) v.v. Triệu chứng thường xuất hiện nhiều từ ngay sau khi lặn đến trong vòng 24 giờ, nhưng cũng có thể xuất hiện muộn.

2) Phương pháp điều trị và lưu ý

• Sơ cứu (tại hiện trường/trong khi vận chuyển)
  • Ngay lập tức cho thở oxy 100% (duy trì nồng độ cao nhất có thể, không phụ thuộc sử dụng mặt nạ hay ống thông mũi).
  • Nghỉ ngơi và tránh vận động hoặc gắng sức quá mức (nhằm ngăn bong bóng khí di chuyển/tăng lên).
  • Tư thế nằm nghiêng trái, đầu hơi thấp (tư thế Durant: nằm nghiêng trái, đầu hơi thấp) có thể giúp giảm nguy cơ bong bóng khí trong tĩnh mạch di chuyển vào tuần hoàn toàn thân.
  • Vận chuyển đến cơ sở có thể thực hiện điều trị oxy cao áp (tái tăng áp) càng sớm càng tốt. Tiếp tục duy trì oxy 100% trong khi vận chuyển.
  • Bổ sung dịch truyền tĩnh mạch (IV) thường được khuyến nghị (nhằm duy trì tuần hoàn và cải thiện lưu lượng máu).
• Điều trị tiêu chuẩn
  • Liệu pháp tái tăng áp (điều trị oxy cao áp, hyperbaric oxygen therapy) là phương pháp điều trị đầu tay và căn bản (ví dụ sử dụng các phác đồ tiêu chuẩn như US Navy Table 6). Tiên lượng tốt khi tái tăng áp sớm.
  • Có thể cần điều trị lặp lại; trong trường hợp có triệu chứng thần kinh nặng, có thể cần điều trị nhiều lần, chẳng hạn 20 lần.
• Điều trị hỗ trợ (trong những tình huống cụ thể)
  • Cung cấp đủ dịch và tiếp tục liệu pháp oxy.
  • Thuốc chống đông (ví dụ heparin), thuốc cải thiện thể tích máu (ví dụ dextran), steroid... có thể được cân nhắc trong một số trường hợp, nhưng không phải là điều trị tiêu chuẩn và cần có sự đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.
• Lưu ý khi xử trí đau
  • Việc sử dụng thuốc giảm đau không đặc hiệu hoặc tùy tiện có thể gây nhầm lẫn trong việc đánh giá triệu chứng và quyết định điều trị, vì vậy cần tuân theo chỉ định của bác sĩ lâm sàng. (Không khuyến nghị tự ý dùng thuốc giảm đau tại hiện trường — chỉ sử dụng theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.)
• Chống chỉ định và lưu ý
  • Cần đánh giá chức năng phổi trước khi điều trị tái tăng áp (ví dụ, nếu có tràn khí màng phổi, điều trị cao áp có thể bị chống chỉ định).
  • Nếu xuất hiện triệu chứng sau khi lặn, không được tự lặn lại (tự điều trị).
  • Không đi máy bay hoặc tiếp xúc với độ cao lớn cho đến khi hồi phục.
• Biến chứng và tiên lượng
  • Phần lớn trường hợp đáp ứng tốt với điều trị oxy cao áp sớm, nhưng một số người có thể còn di chứng như thiếu hụt thần kinh vĩnh viễn, mệt mỏi mạn tính, rối loạn cảm giác, hoại tử vô mạch xương (hoại tử xương liên quan đến lặn) v.v.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
  • Nhật ký lặn (ngày/giờ lặn, độ sâu tối đa, thời gian lặn, có lặn nhiều lần hay không, tốc độ nổi lên và có thực hiện dừng an toàn hay không)
  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng (bao nhiêu phút/giờ sau khi lặn), diễn biến triệu chứng (xu hướng nặng lên/cải thiện) và danh sách các triệu chứng hiện tại
  • Danh sách thuốc đang sử dụng (thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
  • Tiền sử bệnh (bệnh tim phổi, hút thuốc, có được chẩn đoán PFO hay không, tiền sử bệnh giảm áp trước đây)
  • Nội dung đã được xử trí tại hiện trường hoặc trong khi vận chuyển (có được cho thở oxy hay không, tư thế v.v.)
• Những thứ cần đưa cho nhân viên y tế xem khi đi khám
  • Máy tính lặn (nếu có) hoặc ảnh chụp thông tin ghi lại
  • Ghi chú về các triệu chứng (khi nào, đã làm gì)
• Chuẩn bị cho việc kiểm tra và đánh giá
  • Cần đo các dấu hiệu sinh tồn cơ bản (hô hấp và độ bão hòa oxy), cũng như khám thần kinh thực thể
  • Xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh chỉ mang tính hỗ trợ (có thể không cho thấy phát hiện đặc hiệu)

4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Các triệu chứng của tôi có phải là bệnh giảm áp không? Tôi có cần điều trị tái tăng áp ngay không?"
• "Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của điều trị tái tăng áp (điều trị oxy cao áp) là gì?"
• "Sau sự việc này, từ khi nào tôi có thể an toàn lặn trở lại?"
• "Nếu tôi đang dùng thuốc, thuốc đó có ảnh hưởng đến việc điều trị không?"
• "Nguy cơ để lại di chứng (tổn thương thần kinh) ở mức nào?"

5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Xét theo hồ sơ lặn của tôi (độ sâu/thời gian/lặn nhiều lần), tôi cần thay đổi quy trình giảm áp như thế nào để giảm nguy cơ tái phát?"
• "Liệu tình trạng thông thương giữa hệ tim phải và hệ tim trái (ví dụ lỗ bầu dục) có thể ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của bệnh giảm áp không, và nếu cần tôi có nên thực hiện kiểm tra PFO (như siêu âm tim...) không?"

(Tham khảo: Chẩn đoán chủ yếu dựa trên bệnh sử lâm sàng và khám thực thể; kế hoạch điều trị, xét nghiệm bổ sung và quản lý cần được thảo luận với bác sĩ chuyên khoa phụ trách để quyết định.)