Hội chứng suy nút xoang

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Hội chứng suy nút xoang (sick sinus syndrome, SSS) là nhóm rối loạn nhịp phát sinh do các tín hiệu điện bình thường không được tạo ra hoặc truyền đi tại nút xoang (bộ tạo nhịp tự nhiên của tim), bao gồm nhịp chậm (nhịp tim chậm kéo dài), thời kỳ ngừng xoang dài (tim tạm thời ngừng đập), ngừng xoang hoặc dạng nhịp chậm và nhịp nhanh luân phiên (hội chứng nhịp nhanh–nhịp chậm).
• Nguyên nhân chính và sinh lý bệnh
  • Xơ hóa và thoái hóa liên quan đến tuổi tại nút xoang (thay đổi do lão hóa) là nguyên nhân thường gặp nhất.
  • Bệnh tim thiếu máu cục bộ (nhồi máu cơ tim), bệnh cơ tim, bệnh van tim, thay đổi cấu trúc lồng ngực sau phẫu thuật tim bẩm sinh và các bệnh tim cấu trúc khác.
  • Bất thường điện giải (ví dụ: tăng kali máu), suy giáp và các bất thường nội tiết–chuyển hóa khác.
  • Nhiều loại thuốc (thuốc chẹn beta, thuốc chẹn canxi không thuộc nhóm DHP (verapamil·diltiazem), digoxin, một số thuốc chống loạn nhịp·thuốc chống loạn thần, v.v.) có thể làm tình trạng suy nút xoang nặng hơn.
  • Mất cân bằng hệ thần kinh tự chủ, nguyên nhân di truyền, v.v.
• Triệu chứng chính
  • Chóng mặt, ngất (triệu chứng báo trước ngất), mệt mỏi, không dung nạp vận động, khó thở, hồi hộp trống ngực (đặc biệt khi phối hợp nhịp nhanh–nhịp chậm), đau ngực, v.v.
  • Tùy theo mức độ suy giảm chức năng nút xoang và tính chất thoáng qua, bệnh có thể không gây ra triệu chứng.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung
  • Trước tiên cần xác định và điều chỉnh các nguyên nhân có khả năng hồi phục (thuốc, bất thường điện giải·nội tiết, v.v.).
• Điều trị bằng thuốc
  • Ở bệnh nhân có nhịp chậm, trước hết cân nhắc ngừng hoặc điều chỉnh liều các thuốc gây ra hoặc làm nặng thêm nhịp chậm.
  • Tình trạng nhịp nhanh đi kèm (ví dụ: rung nhĩ, v.v.) cần được kiểm soát bằng thuốc chống loạn nhịp, nhưng khi có nhịp chậm cần thận trọng trong lựa chọn và sử dụng thuốc (thường phối hợp điều trị bằng thuốc sau khi đặt máy tạo nhịp).
• Can thiệp/điều trị cơ học
  • Khi có triệu chứng dai dẳng hoặc ngất tái diễn·nhịp chậm nghiêm trọng (hoặc nhịp chậm vẫn tiếp diễn sau khi ngừng thuốc), đặt máy tạo nhịp tim (máy tạo nhịp vĩnh viễn) là phương pháp điều trị tiêu chuẩn.
  • Trong hội chứng nhịp nhanh–nhịp chậm, thường cân nhắc điều trị bằng thuốc hoặc đốt·triệt phá bằng catheter đối với nhịp nhanh sau khi đặt máy tạo nhịp vĩnh viễn.
• Quản lý lối sống và theo dõi
  • Khi xuất hiện triệu chứng (chóng mặt, ngất, v.v.), khuyến cáo hạn chế hoạt động (lái xe·vận hành máy móc, v.v.) và thực hiện các biện pháp an toàn.
  • Khi đặt máy tạo nhịp tim, cần kiểm tra thiết bị định kỳ (khám ngoại trú/theo dõi từ xa).
• Lưu ý
  • Nếu triệu chứng nghiêm trọng, cần được đánh giá cấp cứu ngay (ngất, đau ngực kéo dài, v.v.).
  • Không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc; cần trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh thuốc.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

Thông tin/đồ dùng cần chuẩn bị:

• Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung) và thời điểm dùng thuốc
• Bản sao kết quả các xét nghiệm liên quan đến tim trước đây (điện tâm đồ, Holter, máy ghi sự kiện, siêu âm tim, v.v.), nếu có
• Nhật ký triệu chứng: ngày·giờ xuất hiện triệu chứng, thời gian kéo dài, yếu tố khởi phát (vận động, ăn uống, dùng thuốc, v.v.), có ngất hay không và các tình huống liên quan
• Tiền sử bệnh (nhồi máu cơ tim, bệnh van tim, phẫu thuật tim, v.v.) và tiền sử gia đình (đột tử, rối loạn nhịp, v.v.)
• Dị ứng và việc có hay không có thiết bị cấy ghép (máy tạo nhịp tim, v.v.)
• Thông tin về thuốc gần đây đã ngừng dùng hoặc mới bắt đầu dùng Điểm cần xác nhận trước khi đến khám:
• Gần đây có xảy ra ngất hoặc chóng mặt nghiêm trọng hay không
• Có lái xe·vận hành máy móc hạng nặng hay không (cần được tư vấn về an toàn khi có triệu chứng)
• Khả năng mang thai (cần xác nhận trước một số xét nghiệm·điều trị)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Nguyên nhân của tình trạng này là gì? Trong trường hợp của tôi, yếu tố nào quan trọng?
• Tác dụng phụ của thuốc này (hoặc thuốc dự định kê) là gì? Đặc biệt, nguy cơ liên quan đến nhịp chậm hoặc chóng mặt là gì?
• Cần thực hiện những xét nghiệm nào để chẩn đoán chắc chắn nguyên nhân các triệu chứng của tôi (ngất/chóng mặt)?
• Tôi có cần đặt máy tạo nhịp tim vĩnh viễn (máy tạo nhịp) không? Nếu cần, loại thiết bị nào phù hợp?
• Tiên lượng như thế nào? Cần hạn chế chất lượng cuộc sống hoặc hoạt động (lái xe·tập thể dục) ra sao?
• Sau điều trị cần kiểm tra định kỳ hoặc theo dõi với khoảng thời gian như thế nào?

Ví dụ các câu hỏi dành riêng cho bệnh

• Bác sĩ có thể giải thích cụ thể liệu các triệu chứng của tôi (ví dụ: ngất tái diễn/thời kỳ ngừng xoang dài) có thuộc chỉ định rõ ràng để đặt máy tạo nhịp tim hay không?
• Các thuốc tôi đang dùng (ví dụ: thuốc chẹn beta/thuốc chẹn canxi/digoxin, v.v.) có khả năng gây ra hoặc làm nặng thêm triệu chứng không? Có thuốc nào có thể ngừng hoặc thay thế không?