Hội chứng vành cấp

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Hội chứng vành cấp (ACS) là tình trạng lưu lượng máu đến cơ tim giảm đột ngột do động mạch vành bị tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn vì hình thành huyết khối cấp tính trong động mạch vành hoặc mảng xơ vữa trở nên không ổn định. Về lâm sàng, bệnh bao gồm nhồi máu cơ tim có ST chênh lên (STEMI) và hội chứng vành cấp không ST chênh lên (NSTE-ACS; NSTEMI/đau thắt ngực không ổn định).
• Nguyên nhân chính và sinh lý bệnh: Mảng xơ vữa động mạch vành bị vỡ hoặc bào mòn, dẫn đến kết tập tiểu cầu và hình thành huyết khối làm tắc mạch, hoặc kèm theo co thắt mạch máu, gây thiếu máu cục bộ. Yếu tố nguy cơ: cholesterol cao (đặc biệt LDL↑), tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc, béo phì, ít vận động, tiền sử gia đình, v.v.
• Triệu chứng chính: đau ngực (cảm giác bóp nghẹt hoặc đè ép, ở giữa ngực), đau lan (tay trái, cổ, hàm dưới, bụng), khó thở, buồn nôn·nôn, vã mồ hôi lạnh, chóng mặt, hồi hộp. Nếu triệu chứng mới xuất hiện hoặc kéo dài·nặng lên ngay cả khi nghỉ ngơi, cần coi là tình trạng cấp cứu.

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Xử trí cấp cứu ban đầu (khuyến nghị trước/sau khi đến bệnh viện)
  • Đến ngay khoa cấp cứu (đặc biệt khi đau ngực dữ dội mới xuất hiện).
  • Khuyến nghị dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin (ví dụ 300 mg, nhai để uống) tại khoa cấp cứu hoặc do nhân viên cấp cứu sử dụng, tùy tình huống.
  • Liệu pháp oxy: thực hiện khi bị thiếu oxy (SpO2 < 90%).
  • Nitroglycerin: nhằm giảm đau ngực, chống chỉ định khi hạ huyết áp hoặc nghi ngờ nhồi máu thất phải.
  • Thuốc giảm đau (như morphine) có thể được cân nhắc khi cơn đau kéo dài nhưng chỉ sử dụng có chọn lọc.
• Điều trị tái tưới máu rõ ràng
  • STEMI: nếu có thể, can thiệp động mạch vành qua da (PCI, đặt stent) ngay lập tức (trong thời gian nhanh nhất có thể) là phương pháp điều trị tiêu chuẩn. Nếu không thể thực hiện PCI, cân nhắc tiêu sợi huyết (thuốc tiêu huyết khối) trong khoảng thời gian phù hợp với chỉ định.
  • NSTE-ACS: điều trị bằng thuốc hoặc can thiệp động mạch vành sớm tùy theo đánh giá nguy cơ (khuyến nghị trong vòng 12–24 giờ đối với nhóm nguy cơ cao).
• Điều trị bằng thuốc (giai đoạn cấp tính và duy trì)
  • Thuốc chống kết tập tiểu cầu: aspirin + thêm thuốc ức chế P2Y12 (clopidogrel, prasugrel, ticagrelor, v.v.) — lựa chọn theo hướng dẫn điều trị.
  • Thuốc chống đông: heparin trọng lượng phân tử thấp hoặc thuốc chống đông không hồi phục (theo đánh giá của nhân viên y tế).
  • Statin: sử dụng statin cường độ cao sớm (ví dụ atorvastatin, rosuvastatin).
  • Thuốc chẹn beta: nếu không có chống chỉ định, sử dụng trong giai đoạn cấp tính hoặc sau giai đoạn cấp tính để giảm gánh nặng cho tim.
  • Thuốc ức chế ACE/ARB: cân nhắc khi suy giảm chức năng thất trái hoặc tăng huyết áp.
  • Khác: điều trị phù hợp với bệnh lý, chẳng hạn như kiểm soát huyết áp·đường huyết.
• Quản lý lối sống và dự phòng thứ phát
  • Bỏ hút thuốc, tập thể dục thường xuyên (sau khi trao đổi với bác sĩ), kiểm soát cân nặng, ăn ít chất béo·ít muối, khuyến khích ăn rau và trái cây.
  • Tích cực kiểm soát tăng huyết áp·đái tháo đường·rối loạn lipid máu.
  • Duy trì việc dùng thuốc (thời gian dùng aspirin·thuốc ức chế P2Y12, v.v. được quyết định tùy theo tổn thương và việc có can thiệp hay không).
• Lưu ý và nguy cơ biến chứng
  • Trì hoãn điều trị làm tăng phạm vi hoại tử cơ tim và tăng nguy cơ tử vong·suy tim·loạn nhịp tim gây tử vong.
  • Sau tái tưới máu có thể xảy ra chảy máu, huyết khối trong stent, tái hẹp, suy tim, vỡ cơ tim, phình thất (aneurysm), loạn nhịp thất, v.v.
  • Khi dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu·thuốc chống đông, cần chú ý chảy máu (đặc biệt là chảy máu đường tiêu hóa, v.v.) — cần giải thích nguy cơ chảy máu trước và sau khi dùng thuốc.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và hồ sơ cần chuẩn bị
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung) và thời điểm dùng gần đây nhất
  • Hồ sơ chẩn đoán trước đây (đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim), hồ sơ can thiệp (PCI, CABG)·phẫu thuật và ngày thực hiện
  • Bản sao kết quả xét nghiệm gần đây (điện tâm đồ, siêu âm tim, chụp động mạch vành, kết quả xét nghiệm máu, v.v.) (nếu có thể)
  • Thời điểm bắt đầu·thời gian kéo dài·tính chất của cơn đau ngực (biểu đồ đau hoặc ghi chú), yếu tố làm triệu chứng nặng hơn·yếu tố làm giảm triệu chứng
  • Thói quen sinh hoạt (hút thuốc, uống rượu, mức độ vận động), tiền sử gia đình (bệnh động mạch vành ở độ tuổi trẻ)
• Ví dụ câu hỏi nên ghi chú trước khi đến khám ngoại trú (phía người bệnh)
  • Thời điểm bắt đầu và diễn biến của cơn đau (đã bao lâu kể từ khi xuất hiện lần đầu)
  • Các thuốc hiện đang dùng và có dị ứng hay không
  • Tiền sử xét nghiệm gần đây hoặc đến cấp cứu (nếu có, kèm kết quả)
  • Thay đổi về khả năng hoạt động hằng ngày (khó thở khi vận động, hạn chế hoạt động thường ngày, v.v.)

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Các tác dụng phụ ngắn hạn và dài hạn dự kiến của thuốc này (ví dụ aspirin, thuốc ức chế P2Y12) là gì?
• Trong trường hợp của tôi, tôi có cần tái tưới máu (PCI hoặc tiêu sợi huyết) không? Thời điểm nào là phù hợp?
• Nguy cơ tái phát (trong 1 năm, 5 năm) ở mức nào và tôi cần ưu tiên làm gì để giảm nguy cơ?
• Từ khi nào tôi có thể bắt đầu các hoạt động thường ngày (tập thể dục, trở lại làm việc, lái xe, v.v.)?

Ví dụ các câu hỏi cụ thể theo bệnh

• Dựa trên kết quả điện tâm đồ/xét nghiệm máu (bao gồm troponin) của tôi, đây là STEMI hay NSTE-ACS, và chiến lược tái tưới máu được khuyến nghị (PCI ngay lập tức so với theo dõi diễn biến sau điều trị bằng thuốc) là gì?
• Sau khi đặt stent, tôi cần dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu trong bao lâu (đơn trị liệu hoặc điều trị phối hợp)? Nếu có nguy cơ chảy máu thì có lựa chọn thay thế nào?

(Tham khảo: Nếu nghi ngờ tình trạng cấp cứu, hãy di chuyển đến khoa cấp cứu ngay lập tức, không trì hoãn. Nội dung được cung cấp là thông tin chung; hãy trao đổi với nhân viên y tế phụ trách để được thăm khám và điều trị cá nhân.)