Di căn tụy

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Ung thư di căn tụy không phải là ung thư tụy nguyên phát bắt đầu từ chính tuyến tụy, mà là khối u ác tính hình thành do các tế bào ung thư có nguồn gốc từ cơ quan khác di căn đến tụy.
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Ung thư nguyên phát (chủ yếu là ung thư thận, ung thư phổi, ung thư vú, ung thư dạ dày·đại tràng, u hắc tố, v.v.) đến tụy và tăng sinh thông qua đường máu, hệ bạch huyết hoặc xâm lấn trực tiếp từ các cơ quan lân cận. Theo các tài liệu, tần suất di căn tụy vào khoảng 10%, phần lớn là do xâm lấn trực tiếp từ các cơ quan lân cận hoặc qua hạch bạch huyết, còn di căn theo đường máu được báo cáo vào khoảng 2–3%.
• Triệu chứng chính: Thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Khi bệnh tiến triển, có thể xuất hiện các triệu chứng như chán ăn, mệt mỏi, sụt cân, các triệu chứng toàn thân như sốt·đổ mồ hôi, đau vùng thượng vị, vàng da (khi xâm lấn đường mật), v.v.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: Điều trị được quyết định dựa trên loại ung thư nguyên phát, phạm vi di căn và tình trạng toàn thân của người bệnh. Đối với tụy, mục tiêu là kiểm soát triệu chứng của tổn thương di căn và bảo tồn chức năng tụy; điều trị toàn thân tập trung vào ung thư nguyên phát có vai trò quan trọng.
• Các lựa chọn điều trị tiêu chuẩn
  • Điều trị toàn thân: Hóa trị tùy theo ung thư nguyên phát, điều trị nhắm trúng đích (ví dụ: điều trị nhắm trúng đích nhóm VEGF/MTOR đối với ung thư thận), thuốc điều trị miễn dịch ung thư, v.v.
  • Phẫu thuật cắt bỏ: Được cân nhắc trong các chỉ định chọn lọc (ví dụ: cắt bỏ có thể mang lại lợi ích về sống còn dài hạn trong trường hợp di căn tụy từ ung thư biểu mô tế bào thận đã kiểm soát được bệnh toàn thân và chỉ có một ổ di căn). Cần đánh giá nguy cơ/lợi ích theo từng người bệnh khi cắt toàn bộ hoặc một phần tụy.
  • Điều trị/thủ thuật tại chỗ: Có thể cân nhắc các thủ thuật nội soi·can thiệp để giảm triệu chứng (khi tắc nghẽn đường mật, đặt stent bằng ERCP), xạ trị trong một số trường hợp (nhằm giảm triệu chứng) hoặc đốt u bằng sóng cao tần tại chỗ, v.v.
  • Điều trị hỗ trợ: Kiểm soát đau (thuốc giảm đau, phong bế thần kinh, v.v.), quản lý dinh dưỡng, hỗ trợ tiêu hóa đường và chất béo (bổ sung enzyme tụy), v.v.
• Các lưu ý và nguy cơ biến chứng
  • Khi quyết định điều trị, cần cân nhắc hiệu quả và tác dụng phụ tùy theo loại ung thư nguyên phát và lựa chọn điều trị (phẫu thuật·hóa trị·điều trị miễn dịch).
  • Khi phẫu thuật, có nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật như chảy máu, nhiễm trùng, đái tháo đường·suy chức năng ngoại tiết của tụy.
  • Khi có tắc nghẽn đường mật, cần xử trí nhanh chóng vì có nguy cơ vàng da·nhiễm trùng đường mật (viêm đường mật).
  • Cần theo dõi các tác dụng phụ toàn thân của hóa trị·điều trị nhắm trúng đích·điều trị miễn dịch (ức chế tủy xương, nguy cơ nhiễm trùng, các bất thường liên quan đến miễn dịch, v.v.).
• Lưu ý khi tự chăm sóc
  • Báo ngay khi có thay đổi về cân nặng·lượng ăn, triệu chứng vàng da (mắt·da chuyển màu vàng), màu nước tiểu/phân, sốt·ớn lạnh, v.v.
  • Tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc (bao gồm thuốc chống ung thư·thuốc hỗ trợ), phòng ngừa nhiễm trùng (rửa tay, tránh nơi đông người).
  • Khuyến nghị phối hợp với chuyên gia dinh dưỡng·bác sĩ chuyên khoa giảm đau để kiểm soát triệu chứng.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo khi đến khám ngoại trú)
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
  • Kết quả xét nghiệm·chẩn đoán hình ảnh trước đây (báo cáo đọc CT/MRI/PET hoặc CD), kết quả xét nghiệm bệnh lý (nếu đã được chẩn đoán ung thư nguyên phát)
  • Ghi chép thay đổi cân nặng gần đây, nhật ký triệu chứng như lượng ăn·đau·sốt
  • Thông tin về dị ứng·phẫu thuật trước đây·bệnh nền (đái tháo đường, bệnh tim, v.v.)
• Những thông tin hữu ích cần ghi chép khi khám
  • Thời điểm xuất hiện triệu chứng, diễn biến, yếu tố làm nặng·yếu tố làm giảm, kiểu sốt
  • Thay đổi khi đi tiểu/đi ngoài, khó tiêu, các dấu hiệu liên quan đến vàng da
• Những điều cần chủ động báo cho bác sĩ khi khám ngoại trú
  • Tiền sử hóa trị hoặc điều trị miễn dịch gần đây
  • Có hay không việc sử dụng thuốc chống đông·thuốc chống kết tập tiểu cầu
  • Có thai hay không (nếu phù hợp)

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Làm thế nào để xác định tổn thương này xuất phát từ ung thư nguyên phát hay là một ung thư nguyên phát mới?
• Ưu điểm, nhược điểm và sự khác biệt về tiên lượng của các lựa chọn điều trị (phẫu thuật·hóa trị·điều trị miễn dịch) là gì?
• Các tác dụng phụ chính của thuốc chống ung thư (hoặc điều trị nhắm trúng đích/điều trị miễn dịch) là gì và cần chuẩn bị ứng phó như thế nào?
• Nếu bị tắc nghẽn đường mật hoặc đau, tôi sẽ được xử trí ngay lập tức như thế nào?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Trong trường hợp của tôi, nếu ung thư nguyên phát là ung thư thận (hoặc một loại ung thư cụ thể), việc phẫu thuật cắt bỏ tổn thương di căn tụy mang lại lợi ích gì về khả năng sống còn?
• Nếu cần sinh thiết tổn thương tụy, phương pháp nào phù hợp hơn giữa EUS-FNA (chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm nội soi) và ERCP? Nguy cơ của từng phương pháp là gì?

Tham khảo thêm (tóm tắt những điểm chính về xét nghiệm chẩn đoán)

• Xét nghiệm máu: Xét nghiệm chức năng gan (bao gồm bilirubin), bạch cầu·thiếu máu·dấu ấn khối u (các chỉ dấu hỗ trợ không đặc hiệu như CEA, CA 19-9), chất điện giải·đường huyết, v.v.
• Xét nghiệm hình ảnh: Siêu âm bụng, CT có tăng cường tương phản (bao gồm bụng·ngực), MRI, PET-CT toàn thân (tìm kiếm ổ nguyên phát và đánh giá toàn thân).
• Sinh thiết: EUS-FNA (phương pháp tiếp cận tiêu chuẩn hiện nay), khi cần có thể xét nghiệm mô·dẫn lưu đường mật thông qua ERCP. Phân biệt vị trí nguyên phát bằng mô bệnh học và hóa mô miễn dịch.

(Lưu ý: Tài liệu này nhằm cung cấp thông tin chung; việc chẩn đoán và điều trị cho từng người bệnh cần được quyết định sau khi trao đổi với bác sĩ phụ trách.)