Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Ung thư ruột thừa là khối u ác tính phát sinh tại ruột thừa (túi nằm ở phần cuối của manh tràng). (Từ đồng nghĩa: ung thư manh tràng, ung thư ruột thừa)
- Xu hướng mắc bệnh (tham khảo): Được biết là thường xảy ra ở phụ nữ độ tuổi 20–30, tốc độ phát triển chậm và trong nhiều trường hợp tương đối ít di căn.
- Nguyên nhân và sinh lý bệnh:
- Có báo cáo cho rằng các yếu tố nguy cơ thường gặp có thể liên quan đến tình trạng viêm mạn tính niêm mạc ruột thừa, tắc nghẽn lòng ruột thừa (ứ đọng chất chứa) hoặc viêm mô lympho.
- Về mặt bệnh lý, có nhiều loại mô học như u nhầy (mucinous neoplasm), ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma), u thần kinh nội tiết (neuroendocrine tumor, carcinoid); đặc biệt, tổn thương dạng nhầy có thể gây rò rỉ chất nhầy trong phúc mạc (pseudomyxoma peritonei, bệnh lý giả nhầy phúc mạc).
- Triệu chứng chính:
- Nôn, chán ăn, đau bụng (ban đầu quanh rốn hoặc vùng thượng vị → sau đó di chuyển xuống hố chậu phải), sốt, rét run
- Có thể xuất hiện đau khi ấn và đau dội ở hố chậu phải (đau khi nhấc tay ra), nên trên lâm sàng có thể khó phân biệt với viêm ruột thừa
- Cũng có trường hợp được phát hiện tình cờ khi không có triệu chứng
- Khi bệnh tiến triển, có thể xảy ra viêm phúc mạc khu trú hoặc toàn thể do thủng, lan rộng trong ổ bụng và di căn đến các cơ quan khác (phúc mạc, hạch lympho, gan, buồng trứng, phổi, v.v.)
Phương pháp điều trị và lưu ý
- Nguyên tắc chẩn đoán:
- Xét nghiệm hình ảnh (chụp cắt lớp vi tính ổ bụng (CT)), xét nghiệm máu (bao gồm cả chất chỉ điểm khối u), nội soi đại tràng và sinh thiết khi cần; trong một số trường hợp, xác định chẩn đoán bằng phẫu thuật thăm dò
- Điều trị tiêu chuẩn (nguyên tắc chung):
- Tổn thương khu trú: ưu tiên phẫu thuật cắt bỏ (cắt ruột thừa hoặc cân nhắc cắt đại tràng phải [right hemicolectomy] tùy theo kích thước và vị trí tổn thương)
- Khi có lan tràn chất nhầy trong phúc mạc (pseudomyxoma peritonei, bệnh lý giả nhầy phúc mạc) hoặc di căn rộng trong ổ bụng: cân nhắc phẫu thuật giảm khối tế bào hoàn toàn (cytoreductive surgery) kết hợp với hóa trị trong phúc mạc tăng thân nhiệt (HIPEC)
- Đối với thể ung thư biểu mô tuyến đã di căn hoặc xâm lấn hạch lympho, có thể áp dụng hóa trị toàn thân (ví dụ các thuốc hóa trị dùng cho ung thư đại tràng)
- U thần kinh nội tiết được cá thể hóa điều trị tùy theo độ mô học, có thể gồm phẫu thuật, điều trị nội tiết, điều trị nhắm trúng đích hoặc hóa trị
- Điều trị hỗ trợ và thay thế:
- Tùy theo loại mô bệnh học, giai đoạn bệnh và tình trạng chung của người bệnh, có thể cân nhắc thuốc chống ung thư, điều trị nhắm trúng đích và xạ trị (có chọn lọc)
- Quản lý sinh hoạt và lưu ý:
- Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về nhịn ăn và sử dụng thuốc trước và sau phẫu thuật; khi xuất hiện dấu hiệu nhiễm trùng vết thương hoặc viêm phúc mạc (sốt cao, đau bụng dữ dội, bụng cứng, v.v.), cần đến ngay cơ sở y tế
- Thủng và viêm phúc mạc làm tăng tỷ lệ tử vong (giá trị tham khảo: trong khoảng 0,1%–5%) và nguy cơ biến chứng
- Tiên lượng:
- Tiên lượng thay đổi đáng kể tùy theo loại mô bệnh học, giai đoạn bệnh và tình trạng lan tràn trong phúc mạc. Khi có di căn phúc mạc, cần điều trị dài hạn (phẫu thuật + HIPEC, v.v.) và có nguy cơ tái phát
- Biến chứng:
- Thủng ruột thừa, viêm phúc mạc khu trú hoặc toàn thể, di căn trong ổ bụng (phúc mạc, gan, buồng trứng, v.v.), dính ruột và suy giảm chức năng sau phẫu thuật, v.v.
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng và hồ sơ cần chuẩn bị)
- Hồ sơ/vật dụng cần mang theo:
- Danh sách các thuốc hiện đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn (OTC), thuốc thảo dược Hàn Quốc và thực phẩm bổ sung)
- Bản sao kết quả các xét nghiệm trước đây (CT, siêu âm, xét nghiệm máu, kết quả nội soi, kết quả bệnh lý, v.v.)
- Tiền sử dị ứng (thuốc, thuốc gây mê, v.v.)
- Tiền sử phẫu thuật và gây mê, cùng các bệnh nền chính (tim, phổi, đái tháo đường, v.v.)
- Các mục nên ghi lại về triệu chứng:
- Thời điểm xuất hiện và diễn biến triệu chứng (có thay đổi vị trí đau hay không, có sốt hay không, tần suất nôn)
- Tính chất và mức độ đau (điểm đau), thay đổi cảm giác thèm ăn và đại tiện
- Thay đổi cân nặng gần đây và các triệu chứng toàn thân (mệt mỏi, vàng da, v.v.)
- Đối với phụ nữ, các triệu chứng ở cơ quan sinh dục và tiền sử kinh nguyệt (cân nhắc khả năng xâm lấn buồng trứng)
- Thông tin hữu ích nên cung cấp cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú:
- Có sử dụng kháng sinh hoặc steroid gần đây hay không
- Tiền sử gia đình (ung thư đường tiêu hóa, hội chứng u di truyền, v.v.)
Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- Chẩn đoán bệnh lý chính xác của tổn thương của tôi (loại mô học, độ mô học) là gì?
- Giai đoạn bệnh của tôi được xác định như thế nào và tiên lượng (tỷ lệ sống, nguy cơ tái phát) ở mức nào?
- Các lựa chọn điều trị được bác sĩ đề xuất (phạm vi phẫu thuật, hóa trị, v.v.) là gì và ưu, nhược điểm của từng phương pháp ra sao?
- Các tác dụng phụ chính của phẫu thuật hoặc điều trị hóa chất và thời gian hồi phục như thế nào?
- Khả năng sinh sản (khả năng mang thai) hoặc ảnh hưởng phụ khoa có đáng lo ngại không, và nếu tôi muốn bảo tồn thì có biện pháp nào?
Ví dụ về các câu hỏi dành riêng cho bệnh
- Nếu kết quả bệnh lý là u nhầy, nguy cơ phát triển pseudomyxoma peritonei (bệnh lý giả nhầy phúc mạc) là bao nhiêu và phương hướng khuyến nghị để phòng ngừa, điều trị tình trạng này là gì?
- Khi sinh thiết cho thấy ung thư biểu mô tuyến xâm lấn hoặc xâm lấn hạch lympho, làm thế nào để quyết định có cần cắt đại tràng phải (right hemicolectomy) hay chỉ cắt ruột thừa là đủ?
- Khi có di căn phúc mạc, chỉ định và tiên lượng của phẫu thuật giảm khối tế bào + HIPEC như thế nào?
(Khi đi khám, việc mang theo các vật dụng đã chuẩn bị ở trên sẽ giúp ích cho quá trình tư vấn và lập kế hoạch chẩn đoán.)