Viêm gan tối cấp

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa/nguyên nhân: Viêm gan tự miễn là bệnh viêm gan mạn tính xảy ra do hệ miễn dịch bất thường tấn công các tế bào gan của chính cơ thể thông qua cơ chế trung gian miễn dịch. Bệnh xảy ra mà không có nguyên nhân bên ngoài đặc hiệu như nhiễm virus, thuốc hoặc rượu; thường đi kèm tăng gammaglobulin máu (tăng IgG) và các tự kháng thể (ví dụ: ANA, SMA, LKM). Trong mô gan có thể quan sát thấy tình trạng viêm quanh khoảng cửa (interfacial) và sự thâm nhiễm của tương bào, tế bào lympho.
• Sinh lý bệnh: Phản ứng miễn dịch qua trung gian tự kháng thể và tế bào T liên tục gây tổn thương nhu mô gan; tình trạng viêm tái diễn dẫn đến xơ hóa và cuối cùng có thể tiến triển thành xơ gan, suy gan.
• Triệu chứng chính: Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn·nôn, vàng da, đau khớp·viêm khớp, phù toàn thân, xu hướng chảy máu (khi chức năng gan suy giảm), v.v. Nhiều trường hợp không có triệu chứng và được phát hiện tình cờ do bất thường chức năng gan.
• Đặc điểm dịch tễ: Thường gặp ở nữ giới (khoảng 9:1), chủ yếu xảy ra ở người trung niên.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bước 1
  • Corticosteroid (ví dụ: prednisone hoặc prednisolone) dùng đơn độc hoặc phối hợp với azathioprine là phác đồ ban đầu tiêu chuẩn. Mục tiêu là cải thiện triệu chứng, chỉ số chức năng gan và tình trạng viêm trên mô bệnh học.
  • Azathioprine được sử dụng rộng rãi như một thuốc giảm liều steroid (steroid-sparing agent). (Cân nhắc xét nghiệm hoạt tính TPMT trước khi sử dụng)
• Điều trị bước 2 (khi không đáp ứng với thuốc bước 1 hoặc không thể sử dụng do tác dụng phụ)
  • Mycophenolate mofetil, tacrolimus, cyclosporine, liệu pháp nhắm mục tiêu phân tử (đang nghiên cứu), v.v.
• Bệnh giai đoạn cuối hoặc kháng trị
  • Trong trường hợp suy gan, vàng da kháng trị hoặc xơ gan giai đoạn cuối, ghép gan là một lựa chọn điều trị. Bệnh có thể tái phát sau ghép nhưng tương đối hiếm.
• Điều trị hỗ trợ và quản lý lối sống
  • Kiêng rượu, tránh thuốc gây độc cho gan·thuốc đông y·các phương pháp dân gian, phòng ngừa nhiễm trùng (tiêm chủng: kiểm tra vaccine A·B và tiêm khi cần), phòng loãng xương (khi sử dụng steroid dài hạn), kiểm soát đường huyết·cân nặng·huyết áp, v.v.
• Theo dõi trong quá trình điều trị
  • Cần xét nghiệm định kỳ chức năng gan (AST/ALT/bilirubin), albumin·đông máu (PT/INR), IgG trong máu, theo dõi tự kháng thể, tác dụng phụ của thuốc (xét nghiệm huyết học·độc tính gan).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc·thực phẩm bổ sung·thuốc đông y hiện đang sử dụng (bao gồm liều lượng·thời gian dùng)
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm chức năng gan, IgG, xét nghiệm tự kháng thể, xét nghiệm viêm gan virus, CBC, PT/INR, v.v.) hoặc giấy chỉ định xét nghiệm/phiếu kết quả
  • Nếu có, mang theo báo cáo xét nghiệm mô gan trước đây (sinh thiết), kết quả siêu âm·CT/MRI bụng
  • Ghi chép thời điểm xuất hiện và diễn biến của triệu chứng (vàng da, mệt mỏi, triệu chứng tiêu hóa, v.v.) cùng tiền sử sử dụng rượu
  • Đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, tình trạng/kế hoạch mang thai và phương pháp tránh thai
• Thông tin chính mà bệnh nhân (hoặc người bảo hộ) cần giải thích với bác sĩ khi khám ngoại trú (ví dụ câu hỏi)
  • "Tôi xin mô tả ngắn gọn thời điểm bắt đầu và diễn biến của các triệu chứng."
  • "Hiện tôi đang sử dụng những loại thuốc·thuốc đông y·thực phẩm bổ sung nào?"
  • "Tôi có kết quả xét nghiệm viêm gan virus trước đây (ví dụ: HBsAg, anti-HCV) không?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Mục đích của thuốc được kê và thời gian điều trị dự kiến là bao lâu?"
• "Các tác dụng phụ chính của thuốc này và cách xử trí khi xảy ra là gì?"
• "Sẽ sử dụng xét nghiệm nào để đánh giá đáp ứng điều trị và khoảng thời gian theo dõi là như thế nào?"
• "Tôi đang có kế hoạch mang thai; thuốc (đặc biệt là azathioprine·steroid·MMF) ảnh hưởng như thế nào và các biện pháp được khuyến nghị là gì?"
• "Nguy cơ tiến triển thành xơ gan ở mức độ nào và cần có những thói quen sinh hoạt nào để giảm nguy cơ này?"

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• "Dựa trên các chỉ số xét nghiệm máu (ALT/AST, IgG) và tự kháng thể (ANA, SMA, v.v.) của tôi, bác sĩ đánh giá mức độ hoạt động hiện tại của bệnh như thế nào? Có cần xét nghiệm mô (sinh thiết) không?"
• "Dự kiến sẽ sử dụng steroid trong bao lâu và có kế hoạch bắt đầu thuốc giảm steroid như azathioprine vào thời điểm nào? Có cần xét nghiệm trước như xét nghiệm TPMT không?"

Hướng dẫn bổ sung

• Lưu ý quan trọng: Vì nguy cơ nhiễm trùng tăng lên trong khi điều trị ức chế miễn dịch, hãy lập tức liên hệ với cơ sở y tế nếu nghi ngờ nhiễm trùng, chẳng hạn như khi bị sốt·có triệu chứng hô hấp. Mycophenolate mofetil có nguy cơ gây dị tật trong thai kỳ, vì vậy khi có kế hoạch mang thai nhất thiết phải trao đổi với nhân viên y tế.