Viêm túi mật mạn tính

Viêm túi mật mạn tính (Chronic cholecystitis)

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Nguyên nhân: Phần lớn xảy ra do sỏi mật (sỏi túi mật) kích thích niêm mạc túi mật lặp đi lặp lại. Do tình trạng viêm cấp tính và bán cấp tính tái diễn, sự thâm nhiễm tế bào lympho và xơ hóa tiến triển, thành túi mật dày lên, và trong một số trường hợp có thể kèm theo vôi hóa.
• Sinh lý bệnh: Tình trạng viêm thường xuyên tiếp diễn do kích thích cơ học bởi sỏi mật và rối loạn dẫn lưu túi mật, dẫn đến viêm mạn tính và xơ hóa thành túi mật. Hậu quả là khả năng co bóp của túi mật giảm và mật không được bài tiết thuận lợi.
• Triệu chứng chính:
  • Thường không có triệu chứng.
  • Khi có triệu chứng, có thể đau vùng hạ sườn phải (phần bụng trên bên phải) hoặc cơn đau quặn mật (đau theo nhịp, từng cơn) — có thể lan đến vai phải hoặc lưng.
  • Khó chịu vùng bụng trên, đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn·nôn sau khi ăn thức ăn nhiều chất béo.
  • Sốt từng lúc hoặc vàng da có thể xuất hiện khi bệnh diễn tiến nặng cấp tính (viêm túi mật cấp).

2) Phương pháp điều trị

• Điều trị bảo tồn (không có triệu chứng hoặc nhẹ):
  • Không cần điều trị riêng. Nếu không có triệu chứng, theo dõi diễn tiến.
  • Quản lý lối sống: kiểm soát cân nặng (tránh giảm cân nhanh), hạn chế ăn quá nhiều và thức ăn nhiều dầu mỡ, ăn uống đều đặn.
• Điều trị bằng thuốc và giảm triệu chứng:
  • Kiểm soát đau (thuốc giảm đau), dùng thuốc chống nôn khi buồn nôn·nôn.
  • Khi bệnh diễn tiến nặng cấp tính (nghi ngờ nhiễm trùng), sử dụng thuốc kháng sinh.
  • Điều trị làm tan sỏi mật (ursodeoxycholic acid) được lựa chọn trong từng trường hợp — chỉ sử dụng hạn chế tùy theo thành phần và kích thước sỏi, khi không có chỉ định phẫu thuật.
• Thủ thuật/phẫu thuật:
  • Khi triệu chứng tái diễn, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc có nguy cơ biến chứng, phương pháp điều trị tiêu chuẩn là phẫu thuật cắt túi mật (thường là phẫu thuật cắt túi mật nội soi).
  • Khi không thể phẫu thuật do tình trạng toàn thân nặng, có thể cân nhắc dẫn lưu túi mật qua da như một biện pháp tạm thời (điều trị trước phẫu thuật).
  • Có thể cần phẫu thuật mổ mở khi đặc điểm giải phẫu hoặc tình trạng viêm khiến phẫu thuật nội soi gặp khó khăn.
• Lưu ý và biến chứng:
  • Có thể tiến triển thành viêm túi mật cấp (đau dữ dội, sốt, tăng bạch cầu, vàng da, v.v.).
  • Trong một số trường hợp hiếm gặp, tần suất xuất hiện ung thư túi mật có thể tăng (đặc biệt ở những trường hợp có đặc điểm nhất định như túi mật vôi hóa).
  • Biến chứng sau phẫu thuật: chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương ống mật, v.v. (trao đổi với bác sĩ trước và sau phẫu thuật).
• Theo dõi:
  • Xem xét theo dõi những thay đổi triệu chứng bằng siêu âm bụng hoặc CT/MRI khi cần.
  • Đánh giá trước phẫu thuật: xét nghiệm máu (chức năng gan, đông máu) và xét nghiệm hình ảnh.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị/mang theo:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bảo vệ sức khỏe), liều lượng và thời gian dùng thuốc
  • Kết quả các xét nghiệm trước đây (phiếu kết quả siêu âm bụng·CT·MRI, kết quả xét nghiệm máu gần đây)
  • Nhật ký triệu chứng (thời điểm bắt đầu triệu chứng, tần suất, yếu tố gây khởi phát (thức ăn nhiều dầu mỡ, ăn quá nhiều, v.v.), tính chất đau và vị trí lan đau)
  • Tiền sử dị ứng (thuốc·thực phẩm, v.v.) và tiền sử phẫu thuật
• Nội dung quan trọng cần thông báo với bác sĩ khi đến khám ngoại trú:
  • Gần đây có xuất hiện sốt·vàng da·đau dữ dội hay không
  • Khả năng mang thai (phụ nữ)
  • Có đang dùng thuốc chống đông máu hay không (quan trọng khi có kế hoạch phẫu thuật)
• Ví dụ các câu hỏi bác sĩ có thể hỏi khi khám:
  • Vị trí và mức độ đau, thời gian kéo dài như thế nào?
  • Triệu chứng nặng hơn khi ăn loại thức ăn hoặc trong tình huống nào?
  • Gần đây có thay đổi cân nặng hoặc bị sốt không?

4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Tác dụng phụ của thuốc này (thuốc giảm đau·thuốc kháng sinh đã được kê đơn, v.v.) là gì?"
• "Tiên lượng tình trạng của tôi như thế nào? Khi nào cần phẫu thuật?"
• "Trong sinh hoạt hằng ngày, tôi cần đặc biệt chú ý đến thói quen ăn uống·tập thể dục nào không?"

5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Dựa trên sỏi mật của tôi (hoặc kết quả hình ảnh), tôi có nhất thiết phải phẫu thuật cắt túi mật không? Trong trường hợp nào có thể trì hoãn phẫu thuật?"
• "Nếu các triệu chứng hiện tại tái diễn, nguy cơ tiến triển thành viêm túi mật cấp hoặc ung thư túi mật ở mức độ nào? Khoảng thời gian được khuyến nghị để khám định kỳ là bao lâu?"

Lưu ý: Thông tin này là thông tin y khoa chung; kế hoạch chẩn đoán·điều trị tùy theo tình trạng cá nhân cần được quyết định sau khi trao đổi với bác sĩ phụ trách.