Polyp túi mật

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Polyp túi mật (GB polyp) là tổn thương dạng lồi phát triển ở thành trong túi mật, phần lớn lành tính (polyp cholesterol, polyp viêm, u tuyến...). Một số ít có thể ác tính (ung thư túi mật).
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Phần lớn không rõ nguyên nhân. Lắng đọng cholesterol, viêm mạn tính và tăng sản niêm mạc có thể liên quan. Polyp cholesterol thường liên quan đến các yếu tố chuyển hóa như béo phì.
• Triệu chứng chính: Phần lớn không có triệu chứng. Hiếm khi có thể gây đau vùng bụng trên (hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị) hoặc đau cấp tính do tắc ống túi mật.

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Chẩn đoán/xét nghiệm bổ sung
  • Siêu âm bụng: xét nghiệm ban đầu, phát hiện khoảng 90% polyp.
  • Siêu âm nội soi (EUS): hữu ích hơn siêu âm trong đánh giá đặc điểm tổn thương (hình thái bám dính, xâm lấn giữa các lớp...).
  • CT/MRI bụng: được sử dụng như xét nghiệm hỗ trợ khi nghi ngờ ác tính.
• Nguyên tắc điều trị
  • Phần lớn polyp lành tính nhỏ, không có triệu chứng được theo dõi định kỳ (điều trị bảo tồn).
  • Phẫu thuật (cắt túi mật; thường là cắt túi mật nội soi) được khuyến nghị trong các trường hợp sau:
    • Kích thước polyp ≥ 10 mm (nguy cơ ung thư tăng)
    • Polyp tăng kích thước (phát triển) hoặc thay đổi hình dạng trong quá trình theo dõi
    • Có triệu chứng hoặc có dấu hiệu nghi ngờ ung thư túi mật (trên hình ảnh hoặc lâm sàng)
    • Ở nhóm nguy cơ cao (tuổi cao, tiền sử viêm túi mật, kèm sỏi túi mật, polyp bám rộng vào đáy túi mật theo dạng sessile...) cần cân nhắc phẫu thuật
• Điều trị bằng thuốc/không phẫu thuật
  • Không có thuốc tiêu chuẩn làm biến mất polyp cholesterol lành tính. Khi có triệu chứng, tiến hành điều trị triệu chứng như kiểm soát đau.
  • Kiểm soát chuyển hóa (giảm cân, kiểm soát lipid) có thể giúp cải thiện các yếu tố nguy cơ liên quan.
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Khuyến nghị theo dõi định kỳ bằng siêu âm (tham khảo các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú bên dưới).
  • Khi xuất hiện đau cấp tính vùng hạ sườn phải, sốt hoặc vàng da, cần đi khám ngay (nghi ngờ viêm túi mật hoặc tắc đường mật).
  • Khuyến nghị kiểm soát các yếu tố nguy cơ chuyển hóa như béo phì và tăng lipid máu (có liên quan đến polyp cholesterol).
• Biến chứng và tiên lượng
  • Phần lớn lành tính, tiên lượng tốt. Nguy cơ chuyển thành ác tính khoảng 3–8% tùy theo các báo cáo (tăng khi có các yếu tố nguy cơ như kích thước, tuổi...).
  • Có thể xảy ra biến chứng phẫu thuật (các biến chứng thông thường của phẫu thuật cắt túi mật) và hiếm khi tiến triển thành ung thư túi mật.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần mang theo
  • Kết quả các xét nghiệm hình ảnh trước đây như siêu âm bụng, CT/MRI (nếu có thể, mang theo tệp hình ảnh hoặc phiếu kết quả đọc hình ảnh)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông máu và thuốc chống kết tập tiểu cầu)
  • Tiền sử bệnh: sỏi mật, viêm túi mật, tiền sử phẫu thuật gan-mật, các bệnh mạn tính (đái tháo đường, tăng huyết áp, tăng lipid máu)
  • Ghi chép triệu chứng: thời điểm và tính chất xuất hiện cơn đau, thời gian kéo dài, có sốt hoặc vàng da hay không, thay đổi cân nặng...
• Thông tin hữu ích khi khám
  • Thời điểm polyp được phát hiện lần đầu và kích thước trước đây (nếu có, liệu có thay đổi hay không)
  • Tần suất đau bụng và các yếu tố khởi phát (chẳng hạn như sau bữa ăn)
• Lưu ý trước khi xét nghiệm
  • Khi đặt lịch siêu âm, hãy tuân theo hướng dẫn về việc nhịn ăn (có thể khác nhau tùy cơ sở).
  • Người đang dùng thuốc chống đông máu nhất định phải trao đổi với bác sĩ phụ trách trước khi thực hiện thủ thuật hoặc phẫu thuật.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Polyp của tôi có khả năng ác tính không? Các yếu tố nguy cơ là gì?"
• "Dựa trên hình ảnh hiện tại, tôi có cần làm thêm xét nghiệm (EUS, CT, MRI) không?"
• "Tiêu chí để khuyến nghị phẫu thuật là gì?"
• "Khoảng cách giữa các lần xét nghiệm theo dõi là bao lâu?"
• "Xin hãy cho tôi biết về tác dụng phụ của thuốc này hoặc quá trình hồi phục sau phẫu thuật."
• "Tiên lượng như thế nào và khả năng xảy ra biến chứng ở mức độ nào?"

Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Polyp có kích thước 6–9 mm thì nên siêu âm theo dõi với khoảng cách bao lâu?"
• "Polyp dưới 10 mm nhưng tôi đã trên 50 tuổi. Bác sĩ có khuyến nghị phẫu thuật không, hay có thể quyết định có phẫu thuật hay không dựa trên kết quả xét nghiệm bổ sung?"

(Lưu ý: Các khuyến nghị trên được tổng hợp dựa trên hướng dẫn khám chữa bệnh chung; trong thực tế, bác sĩ sẽ đưa ra quyết định cuối cùng sau khi xem xét tổng hợp tuổi, bệnh kèm theo, kết quả hình ảnh và các yếu tố khác của từng người.)