Viêm gan B cấp tính

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Viêm gan cấp do virus viêm gan B (HBV) gây ra, trong đó tổn thương tế bào gan qua trung gian miễn dịch do nhiễm virus là cơ chế bệnh sinh chủ yếu.
• Nguyên nhân và đường lây truyền: Các đường lây truyền chính gồm tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch cơ thể (tinh dịch, dịch tiết âm đạo, nước bọt, v.v.), kim tiêm·dụng cụ bị nhiễm bẩn, truyền máu (hiện nay hiếm gặp), quan hệ tình dục và lây truyền dọc từ mẹ sang trẻ sơ sinh (lây truyền ngay sau khi sinh).
• Tóm tắt cơ chế bệnh sinh: HBV xâm nhập vào tế bào gan → kháng nguyên virus được biểu hiện và đáp ứng miễn dịch của cơ thể (đặc biệt là miễn dịch qua trung gian tế bào) được hoạt hóa, gây tổn thương tế bào gan và tăng men gan.
• Triệu chứng chính: Mệt mỏi, uể oải, đau cơ, sốt nhẹ, chán ăn, buồn nôn·nôn, đau bụng, tiêu chảy → khi tiến triển có thể xuất hiện vàng da (da·mắt chuyển màu vàng), nước tiểu sẫm màu, ngứa, suy nhược toàn thân.
• Kết quả xét nghiệm điển hình (tham khảo lâm sàng): Tăng ALT/AST (GOT/GPT) (mức bình thường khoảng ≤40 IU/L; trong giai đoạn cấp có thể tăng từ vài trăm đến vài nghìn), tăng bilirubin. Các triệu chứng có thể bắt đầu từ 2 tuần đến 2 tháng sau khi HBsAg xuất hiện. Trong nhiễm cấp, IgM anti-HBc được quan sát ở trạng thái dương tính. HBV DNA và HBeAg phản ánh sự nhân lên tích cực của virus.

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Nguyên tắc chung
  • Hầu hết người trưởng thành hồi phục với điều trị bảo tồn nhằm kiểm soát triệu chứng (nghỉ ngơi, bổ sung nước·dinh dưỡng, điều trị triệu chứng) (đa số hồi phục trong vòng 12 tuần, và thường muộn nhất là trong vòng 6 tháng).
  • Cần nhập viện và điều trị tích cực khi nghi ngờ tổn thương gan nặng hoặc suy gan cấp (hôn mê, rối loạn đông máu·tăng INR, bilirubin tăng nhanh, v.v.).
• Thuốc kháng virus
  • Nhìn chung, tiêu chuẩn điều trị viêm gan B cấp nhẹ không phải là dùng thuốc kháng virus mà là quản lý bảo tồn.
  • Thuốc kháng virus (ví dụ: tenofovir, entecavir và các thuốc tương tự nucleoside) được cân nhắc trong viêm gan nặng·tiến triển, giai đoạn tiền suy gan cấp hoặc khi HBV tiếp tục nhân lên ở người đang bị ức chế miễn dịch, cũng như ở một số nhóm nguy cơ cao cụ thể.
• Trường hợp nặng·suy gan
  • Khi bệnh tiến triển nặng hoặc xảy ra suy gan cấp (hôn mê, tăng INR, v.v.), cần tham vấn bác sĩ chuyên khoa gan để điều trị cấp cứu và đánh giá khả năng ghép gan.
• Quản lý sinh hoạt·lưu ý
  • Cấm sử dụng rượu và các thuốc gây độc cho gan (ví dụ: dùng quá liều acetaminophen, v.v.).
  • Nghỉ ngơi đầy đủ và ăn uống cân bằng.
  • Để phòng lây truyền qua tiếp xúc với máu·dịch cơ thể, không dùng chung vật dụng cá nhân (dao cạo râu, bàn chải đánh răng, v.v.) và chăm sóc các vết thương hở.
  • Khuyến nghị sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục (cho đến khi xác nhận HBsAg âm tính).
  • Trong thời kỳ mang thai, cần trao đổi ngay với nhân viên y tế (cần thực hiện các biện pháp phòng lây truyền từ mẹ sang thai và tiêm chủng·dùng immunoglobulin cho trẻ sơ sinh, v.v.).
• Nguy cơ biến chứng
  • Suy gan cấp (một số trường hợp), chuyển thành viêm gan B mạn tính (khoảng 5% ở người trưởng thành), sau đó tăng nguy cơ xơ gan·ung thư biểu mô tế bào gan (khi bệnh chuyển mạn).
• Quản lý người tiếp xúc và phòng ngừa
  • Trẻ sơ sinh bị phơi nhiễm: Khuyến nghị tiêm HBIG (immunoglobulin) và liều vaccine HBV đầu tiên ngay sau khi sinh (phòng lây truyền dọc).
  • Khuyến nghị tiêm vaccine cho người trưởng thành·trẻ em chưa được tiêm chủng. Cân nhắc tiêm chủng sau phơi nhiễm và sử dụng immunoglobulin khi cần.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng·hồ sơ và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và tài liệu cần mang theo
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc Đông y, v.v.).
  • Tiền sử bệnh (đặc biệt là bệnh gan, việc sử dụng thuốc·rượu, có đang điều trị ức chế miễn dịch hay không).
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm chức năng gan (ALT/AST), bilirubin, thời gian prothrombin/INR, HBsAg, anti-HBc, HBV DNA, v.v.) (nếu có thì mang bản in hoặc tệp điện tử).
  • Ghi lại thời điểm khởi phát và diễn tiến triệu chứng (ngày nhận thấy lần đầu, ngày xuất hiện vàng da, thay đổi màu nước tiểu, v.v.).
  • Tiền sử phơi nhiễm máu gần đây (truyền máu, tiêm/chọc hoặc thủ thuật, xăm hình/xỏ khuyên), thay đổi bạn tình, khả năng mang thai (đối với nữ).
  • Thông tin về tình trạng tiêm vaccine·HBV của người tiếp xúc (gia đình·bạn tình) (nếu biết).
• Các triệu chứng cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (những điều cần báo ngay)
  • Thay đổi ý thức (lú lẫn, buồn ngủ), chảy máu·bầm tím (nghi ngờ rối loạn đông máu), không thể ăn uống do sốt cao·nôn kéo dài, trường hợp đau bụng tăng dần → cần đến ngay cơ sở y tế cấp cứu.

Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• "Kết quả xét nghiệm hiện tại của tôi (ALT/AST, bilirubin, HBsAg, IgM anti-HBc, HBV DNA) có ý nghĩa gì?"
• "Tác dụng phụ và những lưu ý của thuốc này (thuốc kháng virus hoặc thuốc điều trị triệu chứng được kê) là gì?"
• "Nguy cơ tôi lây bệnh cho người khác là bao nhiêu? Tôi cần thực hiện những biện pháp phòng ngừa nào đối với gia đình·bạn tình?"
• "Tiên lượng bệnh như thế nào và tôi cần tái khám, xét nghiệm theo dõi với tần suất bao lâu?"
• "Tôi cần tránh những điều gì trong lối sống (uống rượu, thuốc, đi làm, v.v.)?"

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• "Trong xét nghiệm của tôi, IgM anti-HBc dương tính và HBsAg hiện vẫn dương tính (hoặc âm tính). Nguy cơ chuyển thành mạn tính là bao nhiêu và cần theo dõi những xét nghiệm nào?"
• "Tôi đang mang thai (hoặc vợ/chồng tôi đang mang thai). Cần thực hiện những biện pháp phòng ngừa nào cho trẻ sơ sinh, và trẻ cần được tiêm HBIG cùng vaccine trong thời gian bao lâu kể từ ngay sau khi sinh?"