Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Viêm gan C cấp tính là bệnh do virus viêm gan C (HCV) gây viêm gan và tổn thương tế bào gan.
- Nguyên nhân/lây truyền: Chủ yếu là nhiễm trùng qua đường máu (kim tiêm, kim châm cứu, dụng cụ xăm mình, xỏ khuyên bị nhiễm bẩn, v.v.), hiếm khi qua quan hệ tình dục (lây truyền qua tinh dịch hoặc dịch âm đạo); ngoài ra cũng có trường hợp không xác định được nguyên nhân. Bệnh không dễ lây truyền qua tiếp xúc thông thường.
- Tóm tắt sinh lý bệnh: HCV nhiễm vào tế bào gan, gây nhân lên virus và đáp ứng miễn dịch của vật chủ, từ đó phát sinh viêm gan. Ở một số người, virus được loại bỏ và bệnh hồi phục, nhưng nhiều trường hợp tiến triển thành nhiễm trùng mạn tính.
- Triệu chứng chính: Mệt mỏi, sốt nhẹ, đau cơ, buồn nôn, nôn, chán ăn, khó chịu ở bụng, nước tiểu sẫm màu, vàng da, ngứa da. Nhiều bệnh nhân không có triệu chứng hoặc chỉ có các triệu chứng giống cảm lạnh nên có thể không nhận biết được bệnh.
Phương pháp điều trị và lưu ý
- Xét nghiệm chẩn đoán: Thực hiện xét nghiệm Anti-HCV (kháng thể) để sàng lọc; nếu dương tính, xác nhận chẩn đoán bằng xét nghiệm HCV RNA (xác định có virus và định lượng virus). Theo dõi đến khoảng 12 tuần (khoảng 3 tháng) sau khi phát bệnh; khi cần, xác nhận bằng xét nghiệm HCV-RNA vào tháng thứ 4 và tháng thứ 6.
- Điều trị kháng virus:
- Trong giai đoạn cấp tính, phần lớn trường hợp có thể tự hồi phục, vì vậy thay vì điều trị ngay, thường xác định có nhiễm dai dẳng hay không bằng HCV RNA (thông thường trong 8–12 tuần), sau đó dùng thuốc kháng virus tác động trực tiếp (DAA) nếu có nguy cơ trở thành mạn tính hoặc xác nhận tình trạng virus huyết dai dẳng.
- Tiêu chuẩn hiện nay là phác đồ phối hợp DAA đường uống (ví dụ: sofosbuvir/velpatasvir, glecaprevir/pibrentasvir, v.v.); ở bệnh nhân HCV mạn tính, tỷ lệ khỏi bệnh (đáp ứng virus học bền vững) đạt trên 90%. Thời điểm bắt đầu và lựa chọn thuốc trong giai đoạn cấp tính được quyết định dựa trên tình trạng bệnh nhân, kiểu gen virus và bệnh nền.
- Phương pháp điều trị dựa trên interferon từng được sử dụng trước đây hiện đã phần lớn được thay thế bằng DAA.
- Điều trị hỗ trợ và quản lý lối sống: Không cần tuyệt đối nghỉ ngơi tại giường, nhưng cần nghỉ ngơi đầy đủ và dinh dưỡng (chế độ ăn giàu protein, cân bằng), phòng mất nước. Tránh uống rượu (làm tăng độc tính đối với gan) và các thuốc gây độc cho gan (một số thuốc giảm đau, thực phẩm bổ sung, v.v.).
- Tiêm chủng: Kiểm tra tình trạng tiêm vaccine viêm gan A và B; người chưa tiêm được khuyến cáo tiêm chủng (phòng ngừa bệnh gan kèm theo).
- Lưu ý/biến chứng: Suy gan cấp tính hiếm gặp nhưng vẫn có thể xảy ra. Vấn đề lớn nhất là bệnh tiến triển thành viêm gan C mạn tính ở khoảng 50% trường hợp, làm tăng nguy cơ xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan về lâu dài. Khi điều trị cần kiểm tra tương tác thuốc và tác dụng phụ (mệt mỏi, đau đầu, v.v.).
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị/thông tin cần kiểm tra trước:
- Danh sách tất cả thuốc, thực phẩm bổ sung và thuốc y học cổ truyền Hàn Quốc đang sử dụng (bao gồm liều lượng và thời gian dùng thuốc)
- Bản sao hoặc hồ sơ các kết quả xét nghiệm trước đây (Anti-HCV, HCV RNA, xét nghiệm chức năng gan (AST/ALT), siêu âm, v.v.)
- Ghi chép thời điểm xuất hiện triệu chứng gần đây và diễn biến triệu chứng (vàng da, thay đổi màu nước tiểu, mệt mỏi, v.v.)
- Các yếu tố nguy cơ như tiền sử truyền máu, tiêm chích hoặc thủ thuật xâm lấn gần đây, xăm mình, quan hệ tình dục và sử dụng thuốc qua đường tiêm, v.v.
- Khả năng mang thai (đối với nữ) và tình trạng cho con bú
- Lịch sử tiêm chủng (viêm gan A/B)
- Các mục nên ghi lại khi đi khám ngoại trú:
- Lượng rượu đã uống trong 3 tháng gần đây, thay đổi cân nặng, tiền sử dị ứng
- Tiền sử gia đình (bệnh gan, ung thư gan)
- Chuẩn bị xét nghiệm: Xét nghiệm máu (chức năng gan, tế bào máu, đông máu, v.v.), Anti-HCV và HCV RNA (định lượng), siêu âm gan nếu cần
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Hiệu quả dự kiến và các tác dụng phụ có thể xảy ra của thuốc này (hoặc phương pháp điều trị này) là gì?
- Trong trường hợp của tôi, thời điểm nào thích hợp để bắt đầu điều trị? Bác sĩ khuyến nghị điều trị ngay hay theo dõi rồi mới bắt đầu?
- Thời gian điều trị kéo dài bao lâu và xác nhận khỏi bệnh (loại bỏ virus) bằng cách nào?
- Trong thời gian điều trị, tôi cần lưu ý gì trong sinh hoạt hằng ngày (uống rượu, lái xe, đi làm, v.v.)?
- Tôi có cần thông báo cho người sống cùng hoặc bạn tình không? Biện pháp phòng ngừa là gì?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Dựa trên kết quả xét nghiệm HCV RNA (định lượng) của tôi, khi nào sẽ bắt đầu điều trị bằng thuốc kháng virus? (Ví dụ: hỏi về ngưỡng chỉ số xét nghiệm và thời gian theo dõi)
- Nếu tôi đang dùng thuốc (hoặc thực phẩm bổ sung), bác sĩ có thể kiểm tra xem chúng có tương tác với DAA dự kiến sử dụng hay không?
(Tham khảo: Quyết định chẩn đoán và điều trị cuối cùng do bác sĩ phụ trách đưa ra, có cân nhắc tình trạng riêng của từng bệnh nhân, kiểu gen virus, tình trạng gan nền và các bệnh đi kèm.)