U lành tính ở gan

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Tân sinh lành tính của gan là thuật ngữ chung chỉ nhiều loại khối u·khối bất thường phát sinh trong gan nhưng không có tính chất ác tính (ung thư). Các loại điển hình gồm u mạch máu gan (hemangioma), nang gan đơn thuần (simple hepatic cyst), u tuyến gan (hepatic adenoma), tăng sản dạng nốt khu trú (FNH), tăng sản dạng nốt tái tạo (NRH) và các loại khác.
• Tóm tắt nguyên nhân·sinh bệnh học:
  • Hầu hết phát sinh mà không có nguyên nhân đặc biệt và thường gặp hơn ở phụ nữ (đặc biệt trong độ tuổi 30–60).
  • U tuyến gan có liên quan đến việc sử dụng thuốc tránh thai đường uống (hormone liều cao) trong thời gian dài.
  • U mạch máu được cho là do sự tăng sinh bất thường của mạch máu, còn nang được cho là do sự hình thành nang bẩm sinh.
  • FNH được giải thích là do tăng sản khu trú (tái cấu trúc do bất thường lưu lượng máu), còn NRH được giải thích là do hình thành nhiều nốt do tăng sinh các tế bào quanh tĩnh mạch cửa và teo vùng xung quanh.
• Triệu chứng chính:
  • Khi kích thước nhỏ (≲5 cm), hầu hết không có triệu chứng.
  • Khi khối lớn, có thể xuất hiện cảm giác chướng bụng, khó chịu·căng tức bụng, đau âm ỉ, cảm giác no sớm, buồn nôn·nôn.
  • Hiếm khi xảy ra chảy máu trong khối u, hoại tử hoặc nhiễm trùng, có thể xuất hiện đau bụng cấp·sốt·triệu chứng chảy máu (có khả năng sốc).

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Nguyên tắc chung:
  • Phần lớn tổn thương lành tính không có triệu chứng và không có nghi ngờ ác tính thì chỉ cần theo dõi (theo dõi diễn tiến và theo dõi bằng hình ảnh).
  • Tiêu chí cần điều trị: triệu chứng (đau·cảm giác chèn ép), kích thước tăng nhanh, nguy cơ chảy máu·vỡ, dấu hiệu nghi ngờ ác tính (không rõ ràng trên hình ảnh) và các yếu tố khác.
• Chẩn đoán hình ảnh·thuốc·thủ thuật·phẫu thuật:
  • Điều trị bảo tồn: theo dõi hình ảnh định kỳ (siêu âm/CT/MRI), kiểm tra thay đổi về triệu chứng·kích thước.
  • Biện pháp dùng thuốc: khi nghi ngờ u tuyến gan, khuyến cáo ngừng thuốc tránh thai đường uống (có chứa estrogen). Kiểm tra tình trạng giảm kích thước sau khi ngừng liệu pháp hormone.
  • Thủ thuật qua da: cân nhắc nút mạch (embolization) khi tổn thương chảy máu hoặc nguy cơ phẫu thuật cao.
  • Điều trị phẫu thuật: cắt gan (cắt một phần) khi tổn thương lớn có triệu chứng, có nguy cơ vỡ hoặc không thể phân biệt với tổn thương ác tính. Cân nhắc phẫu thuật khi u tuyến gan có đường kính ≳5–8 cm, nằm gần bề mặt, có nhiều tổn thương hoặc có kế hoạch mang thai.
  • Khi nang có biến chứng (nhiễm trùng·chảy máu·gây triệu chứng), có thể lựa chọn chọc hút+kỹ thuật gây xơ hoặc phẫu thuật cắt bỏ.
• Lưu ý liên quan đến chẩn đoán:
  • U mạch máu có nguy cơ chảy máu khi sinh thiết xâm lấn, vì vậy ưu tiên chẩn đoán dựa trên hình ảnh.
  • Một số tổn thương (khảo sát MRI tăng cường đối quang) rất quan trọng để phân biệt chính xác, do đó việc lựa chọn xét nghiệm hình ảnh có thể ảnh hưởng đến quyết định điều trị.
• Biến chứng và tiên lượng:
  • Hầu hết có tiên lượng tốt. Hiếm khi có thể xảy ra biến chứng chảy máu·vỡ·nhiễm trùng; một số u tuyến gan hiếm khi có thể tăng nguy cơ chuyển thành ác tính·chảy máu, vì vậy cần thận trọng tùy theo kích thước và tình trạng mang thai.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng nên mang theo:
  • Danh sách các loại thuốc đang dùng (đặc biệt gồm thuốc tránh thai đường uống·thuốc hormone·thuốc chống đông)
  • Ghi chú về các bệnh đã được chẩn đoán trước đây·tiền sử phẫu thuật
  • Hình ảnh hoặc báo cáo kết quả xét nghiệm hình ảnh trước đây (siêu âm·CT·MRI) (nếu có thể, mang phim gốc/USB)
  • Ghi chép về thay đổi triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, tần suất·tính chất, yếu tố khởi phát, yếu tố làm nặng·giảm triệu chứng)
  • Kế hoạch mang thai hoặc tình trạng mang thai, tình trạng cho con bú
• Những điều cần báo trước với bác sĩ khi khám ngoại trú:
  • Đau bụng gần đây nặng lên·sốt·ngất·thay đổi cân nặng rõ rệt và các triệu chứng khác

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Khả năng tổn thương của tôi là ác tính ở mức nào? Tôi có cần làm thêm xét nghiệm (CT/MRI/xét nghiệm chức năng gan) không?"
• "Khoảng cách theo dõi hình ảnh được khuyến nghị là như thế nào? Khi nào tôi cần làm xét nghiệm lại?"
• "Tôi có cần ngừng các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc tránh thai hoặc thuốc hormone) không?"
• "Nếu cần phẫu thuật hoặc thủ thuật, những rủi ro dự kiến và thời gian hồi phục sẽ như thế nào?"

Ví dụ câu hỏi tùy theo từng bệnh

• (Khi nghi ngờ u tuyến gan) "Khối u của tôi có kích thước bao nhiêu cm, và tôi đang có kế hoạch mang thai thì sẽ có ảnh hưởng gì (nguy cơ chảy máu·tăng trưởng)?"
• (Khi nghi ngờ u mạch máu gan/nang lớn) "Có nguy cơ chảy máu·vỡ không? Trong tình huống cấp cứu, tôi cần chú ý những triệu chứng nào?"