1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Di căn gan (hepatic metastasis) là khối u ác tính hình thành khi các tế bào ung thư phát sinh ở cơ quan khác (chủ yếu là đại tràng, vú, phổi, dạ dày, tuyến tụy, u hắc tố ác tính, v.v.) lan đến gan qua đường máu hoặc bạch huyết.
- Tóm tắt sinh lý bệnh: Gan là cơ quan dễ xảy ra di căn theo đường máu từ ung thư nguyên phát do có nguồn máu dồi dào thông qua tĩnh mạch cửa và động mạch gan. Ung thư di căn có thể hình thành nhiều nốt trong nhu mô gan hoặc khu trú ở một thùy, gây ra triệu chứng do thể tích khối u tăng, suy giảm chức năng gan và xâm lấn đường mật.
- Triệu chứng chính:
- Thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu
- Chán ăn, sụt cân, mệt mỏi
- Đau hoặc cảm giác đè nặng vùng hạ sườn phải, chướng bụng (gan to, cổ trướng)
- Vàng da (nặng hơn khi đường mật bị xâm lấn), sốt, đổ mồ hôi
- Triệu chứng toàn thân (uể oải, thiếu máu, v.v.)
2) Phương pháp điều trị và lưu ý
- Mục tiêu điều trị: Điều trị căn bản ung thư nguyên phát, đồng thời bảo tồn chức năng gan, giảm nhẹ triệu chứng và kéo dài thời gian sống khi có thể (mục tiêu chữa khỏi thay đổi tùy theo ung thư nguyên phát và phạm vi di căn).
- Điều trị tiêu chuẩn (tùy thuộc vào ung thư nguyên phát và tình trạng người bệnh):
- Điều trị toàn thân (hóa trị)
- Áp dụng phác đồ hóa trị tiêu chuẩn theo ung thư nguyên phát (ví dụ: ung thư đại tràng: FOLFOX, FOLFIRI ± thuốc sinh học, v.v.).
- Cân nhắc điều trị nhắm trúng đích/điều trị miễn dịch dựa trên kết quả xét nghiệm bệnh học phân tử (ví dụ: RAS, BRAF, MSI/HER2, v.v.) (ví dụ: MSI cao → thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch).
- Phẫu thuật cắt bỏ
- Cắt gan (cắt một phần) là can thiệp tiêu chuẩn; khi có thể cắt bỏ, khả năng sống lâu dài là cao nhất. Cần bảo đảm thể tích gan còn lại có thể bảo tồn. Chỉ định cắt bỏ được quyết định dựa trên số lượng và vị trí khối u, chức năng gan và tình trạng toàn thân.
- Điều trị tại chỗ/tại gan
- Điều trị nhiệt (đốt u bằng sóng cao tần (RFA), vi sóng), nút mạch hóa chất qua động mạch gan (TACE), xạ trị trong chọn lọc (Y-90), xạ trị định vị thân (SBRT), v.v. Nhằm giảm thể tích khối u và giảm nhẹ triệu chứng ở người bệnh không thể phẫu thuật.
- Sinh thiết
- Nhằm xét nghiệm bệnh lý và phân tử khi không xác định được ổ nguyên phát hoặc để xây dựng kế hoạch điều trị.
- Điều trị giảm nhẹ
- Kiểm soát đau (thuốc giảm đau), quản lý dinh dưỡng, xử trí các biến chứng như cổ trướng, vàng da, bệnh não gan, hỗ trợ tâm lý - xã hội.
- Điều trị toàn thân (hóa trị)
- Tiếp cận đa chuyên khoa: Khuyến nghị phối hợp giữa khoa ung bướu nội khoa, khoa ngoại gan mật (ngoại gan), chẩn đoán hình ảnh (điện quang can thiệp), ung bướu xạ trị, giải phẫu bệnh, y học giảm nhẹ, v.v.
- Quản lý sinh hoạt và lưu ý
- Tuyệt đối không uống rượu, tránh các thuốc gây độc cho gan (một số thuốc giảm đau, thảo dược·thuốc Đông y, v.v.)
- Do có nguy cơ nhiễm trùng·ngộ độc thực phẩm, cần thận trọng khi ăn sashimi·hải sản sống (đặc biệt khi suy giảm miễn dịch)
- Ăn nhạt (khi có cổ trướng·phù), duy trì dinh dưỡng (khi cần, tư vấn chuyên gia dinh dưỡng)
- Khi có nguy cơ bệnh não gan, cần điều chỉnh lượng protein và nhanh chóng được đánh giá y tế
- Trong thời gian dùng thuốc hóa trị·thuốc nhắm trúng đích, bắt buộc theo dõi tương tác thuốc và chức năng gan
- Nguy cơ biến chứng: Suy gan, vàng da nghiêm trọng do tắc nghẽn đường mật, cổ trướng·nhiễm trùng, xuất huyết, bệnh não gan, thuyên tắc phổi toàn thân/di căn đến các cơ quan khác, v.v.
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng, giấy tờ và hồ sơ)
- Vật dụng/giấy tờ cần mang theo:
- Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc Đông y·thực phẩm bổ sung)
- Kết quả xét nghiệm trước đây (chỉ số xét nghiệm máu, dấu ấn ung thư, kết quả chẩn đoán hình ảnh gần đây (CT/MRI/PET) và báo cáo đọc phim) — nếu có thể, mang theo CD/DVD hoặc đường liên kết đến hồ sơ bệnh án điện tử
- Tiền sử phẫu thuật·điều trị (loại thuốc hóa trị·lịch dùng thuốc, xạ trị, v.v.)
- Hồ sơ về dị ứng (thuốc·thuốc cản quang, v.v.) và bệnh lý kèm theo (viêm gan, bệnh tim, v.v.)
- Ghi chép triệu chứng:
- Thay đổi cân nặng (cân nặng gần đây), tình trạng thèm ăn, cơn đau (vị trí·mức độ·tính liên tục), thay đổi màu da do vàng da·nước tiểu·phân, có hay không có cổ trướng (bụng phình to), sốt·ớn lạnh
- Các triệu chứng mới xuất hiện sau khi dùng thuốc (nôn, tiêu chảy, phát ban, v.v.)
- Chuẩn bị xét nghiệm:
- Chuẩn bị kết quả chẩn đoán hình ảnh trong vòng 3 tháng gần đây (khuyến nghị MRI chuyên biệt gan hoặc CT có tiêm thuốc cản quang)
- Nếu có thể, nộp kết quả xét nghiệm máu (chức năng gan (LFTs), bilirubin, INR, CBC, điện giải) và dấu ấn ung thư (CEA, CA19-9, v.v.)
Ví dụ câu hỏi (tự kiểm tra khi đến khám):
- "Gần đây tôi đã sụt bao nhiêu cân?" / "Cơn đau bắt đầu từ khi nào và xảy ra thường xuyên đến mức nào?"
- "Gần đây tôi có bị chướng bụng hoặc rối loạn tiêu hóa không?"
4) Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Mục đích của phương pháp điều trị này là gì? (Mục tiêu điều trị: chữa khỏi hay kéo dài thời gian sống hay giảm nhẹ triệu chứng)
- Trong trường hợp của tôi, di căn gan có thể cắt bỏ được không? Nếu không thể phẫu thuật thì các phương án thay thế là gì?
- Các tác dụng phụ chính của thuốc hóa trị được khuyến nghị (hoặc điều trị nhắm trúng đích·điều trị miễn dịch) và cách kiểm soát là gì?
- Chức năng gan (chỉ số gan) được theo dõi thay đổi như thế nào trong quá trình điều trị? Nếu xuất hiện triệu chứng nào thì tôi cần liên hệ ngay?
- Tôi có thể tham gia thử nghiệm lâm sàng (thuốc mới·phương pháp điều trị mới) hay không, và ưu nhược điểm là gì?
5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Liên quan đến phẫu thuật·trước phẫu thuật·sau phẫu thuật
- "Tôi có bao nhiêu ổ di căn gan? Chúng khu trú ở thùy nào? Hiện tại tôi có thể cắt gan được không?"
- "Nếu không thể cắt bỏ, bác sĩ có khuyến nghị hóa trị tiền phẫu (hóa trị tân bổ trợ) để giảm kích thước·số lượng khối u không?"
- Liên quan đến dấu ấn phân tử·điều trị cá thể hóa
- "Nếu đã có kết quả xét nghiệm phân tử của ung thư nguyên phát (RAS, BRAF, MSI, HER2, v.v.), bác sĩ có thể chia sẻ với tôi không? Dựa trên kết quả đó, có thể áp dụng những phương pháp điều trị nhắm trúng đích hoặc điều trị miễn dịch nào?"
Hướng dẫn bổ sung:
- Kế hoạch điều trị và tiên lượng thay đổi đáng kể tùy theo loại ung thư nguyên phát, phạm vi di căn (số lượng·kích thước·vị trí), chức năng gan và tình trạng toàn thân. Việc quyết định chiến lược tối ưu cho từng cá nhân thông qua tư vấn với đội ngũ đa chuyên khoa là rất quan trọng.