1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa và nguyên nhân
- Đây là nhóm bệnh trong đó lòng động mạch vành bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn do huyết khối vì xơ vữa động mạch vành (atherosclerosis), dẫn đến thiếu cung cấp máu (oxy·chất dinh dưỡng) cho cơ tim (bao gồm đau thắt ngực, đau thắt ngực không ổn định, nhồi máu cơ tim cấp, v.v.).
- Tắc nghẽn động mạch vành cấp (vỡ mảng xơ vữa + hình thành huyết khối) là nguyên nhân chính gây thiếu máu cục bộ cơ tim cấp·hoại tử.
- Những điểm cốt lõi về sinh lý bệnh
- Khi tình trạng hẹp động mạch vành từ 70% trở lên, các triệu chứng dễ xuất hiện; khi tắc nghẽn hoàn toàn, cơ tim trong vùng động mạch vành bị ảnh hưởng có thể hoại tử trong vòng vài giờ (thông thường khoảng 6 giờ).
- Tình trạng thiếu máu cục bộ khiến cơ tim trở nên bất ổn về điện học, làm tăng nguy cơ mắc các loại rối loạn nhịp tim·ngừng tim.
- Triệu chứng chính
- Đau ngực (cảm giác đè nặng·siết chặt ở ngực), đau lan (tay trái·hàm·lưng, v.v.), khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, ngất·chóng mặt, cảm giác lo âu.
- Đau thắt ngực ổn định xảy ra khi vận động·căng thẳng và biến mất khi nghỉ ngơi. Đau thắt ngực không ổn định/nhồi máu cơ tim gây đau ngực kéo dài ngay cả khi nghỉ ngơi và các triệu chứng cấp tính điển hình.
2) Phương pháp điều trị và các lưu ý
- Điều trị giai đoạn cấp (khi nghi ngờ thiếu máu cục bộ cơ tim·nhồi máu cơ tim)
- Đánh giá cấp cứu: thực hiện ngay điện tâm đồ (ECG), đánh giá độ ổn định huyết động, xét nghiệm máu (troponin, v.v.).
- Tái tưới máu (reperfusion): nếu có thể, ưu tiên can thiệp động mạch vành qua da lần đầu (PCI, mục tiêu door-to-balloon ≤90 phút). Khi không thể thực hiện PCI hoặc bị trì hoãn, nếu có chỉ định thì cân nhắc tiêu sợi huyết (tPA, v.v.) trong thời gian vàng.
- Điều trị bằng thuốc tùy theo sinh lý bệnh, chẳng hạn như thuốc chống kết tập tiểu cầu (dùng aspirin ngay lập tức), thuốc ức chế P2Y12 (clopidogrel/ticagrelor, v.v.) và thuốc chống đông (heparin, v.v.).
- Điều trị duy trì và dự phòng thứ phát
- Điều trị chống kết tập tiểu cầu: aspirin + thuốc ức chế P2Y12 (điều chỉnh thời gian tùy theo loại stent·mức độ nguy cơ).
- Statin: sử dụng statin cường độ cao (ví dụ: atorvastatin·rosuvastatin) để đạt mức LDL mục tiêu.
- Sử dụng thuốc điều trị suy tim·tăng huyết áp·đái tháo đường, chẳng hạn như thuốc chẹn beta (giảm nhu cầu oxy của cơ tim), thuốc ức chế ACE/ARB (ức chế tái cấu trúc cơ tim), thuốc lợi tiểu, v.v.
- Điều chỉnh các yếu tố nguy cơ tim mạch: cai thuốc lá, chế độ ăn (ít muối·ít chất béo bão hòa), tập thể dục aerobic thường xuyên, kiểm soát cân nặng, kiểm soát huyết áp·đường huyết·lipid.
- Can thiệp/phẫu thuật
- Cân nhắc can thiệp động mạch vành qua da (PCI, đặt stent); đối với tổn thương nhiều mạch·tổn thương phức tạp hoặc tổn thương thân chung động mạch vành trái, v.v., cân nhắc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành (CABG).
- Các lưu ý và nguy cơ biến chứng
- Nguy cơ chảy máu do điều trị chống kết tập tiểu cầu·chống đông, rối loạn nhịp tim (rung thất), suy tim·sốc tim, vỡ cơ tim·viêm màng ngoài tim, phình thất trái·huyết khối, v.v.
- Không tự ý ngừng thuốc chống kết tập tiểu cầu (đặc biệt là sau khi đặt stent). Khi xuất hiện đau ngực cấp·khó thở·ngất, cần đến ngay phòng cấp cứu.
3) Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng·hồ sơ) — kèm ví dụ câu hỏi
- Vật dụng nên mang theo
- Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm liều lượng·thời gian dùng thuốc) và vỏ thuốc/đơn thuốc
- Hồ sơ về dị ứng·phẫu thuật·can thiệp trước đây (stent·CABG) và diễn tiến (nếu có thể, chuẩn bị bản tóm tắt)
- Kết quả xét nghiệm gần đây (ECG, men tim/Troponin, X-quang ngực, siêu âm tim, xét nghiệm máu: lipid·đường huyết·chức năng thận, v.v.)
- Nhật ký triệu chứng: tần suất·thời gian kéo dài·yếu tố khởi phát·yếu tố làm giảm đau ngực (vận động, nghỉ ngơi, đáp ứng với nitroglycerin, v.v.)
- Thông tin về lối sống: có hút thuốc hay không, uống rượu, mức độ vận động, thói quen ăn uống
- Ví dụ về các câu hỏi nên chuẩn bị trước khi khám ngoại trú (bệnh nhân tự ghi chép)
- Thời điểm bắt đầu và đặc điểm của triệu chứng (lần đầu xuất hiện, diễn tiến thay đổi) là như thế nào?
- Mức độ hạn chế hoạt động khi xuất hiện đau ngực (ví dụ: xuất hiện sau khi leo cầu thang, v.v.) là như thế nào?
- Gần đây có được can thiệp (đặt stent·phẫu thuật) hay không, mức độ tuân thủ dùng thuốc như thế nào?
4) Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- "Trong tình trạng hiện tại của tôi, những xét nghiệm nào là cần thiết hoặc được khuyến nghị (siêu âm tim, CT động mạch vành, nghiệm pháp gắng sức, v.v.)?"
- "Các tác dụng phụ chính và những điều cần lưu ý của thuốc tôi đang dùng là gì?"
- "Tôi cần dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu đến khi nào? Nếu ngừng thuốc thì nguy cơ ở mức nào?"
- "Để giảm nguy cơ tái phát, điều đầu tiên tôi nên thay đổi trong sinh hoạt là gì?"
- "Tôi có thể bắt đầu tập thể dục từ khi nào và ở mức độ nào? Có thể tập nặng không?"
5) Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Liên quan đến stent·can thiệp
- "Loại can thiệp tôi đã được thực hiện (stent/CABG) là gì và nguy cơ tái hẹp còn lại ở mức nào? Khả năng cần tái tưới máu bổ sung là bao nhiêu?"
- "Nếu đã đặt stent phủ thuốc (DES), tôi cần duy trì điều trị chống kết tập tiểu cầu kép (DAPT) trong bao nhiêu tháng? Nếu có nguy cơ chảy máu cá nhân thì điều chỉnh như thế nào?"
- Liên quan đến xử trí triệu chứng cấp tính
- "Khi đau ngực tái phát, biện pháp sơ cứu có thể sử dụng ngay (ví dụ: cách dùng nitroglycerin, tiêu chí gọi 119/đến phòng cấp cứu) là gì?"
Lưu ý: Nội dung trên là bản tóm tắt dựa trên các hướng dẫn chung. Phương pháp điều trị và khuyến nghị có thể thay đổi tùy theo tình trạng cá nhân (tiền sử bệnh, kết quả xét nghiệm, dị ứng, bệnh kèm theo, v.v.), vì vậy hãy trao đổi cụ thể với nhân viên y tế phụ trách khi thăm khám.