Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Thoát vị bẹn (inguinal hernia) là tình trạng các cơ quan trong ổ bụng (chủ yếu là ruột non hoặc một phần ruột) thoát qua ống bẹn xuống vùng háng (bẹn) hoặc bìu. Ở trẻ em, phần lớn là thoát vị bẹn gián tiếp, xảy ra do processus vaginalis (túi phúc tinh mạc), một cấu trúc hình thành trong thời kỳ bào thai, không đóng lại.
- Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Nếu ống processus vaginalis, được hình thành khi tinh hoàn di chuyển từ ổ bụng xuống bìu trong thời kỳ bào thai, vẫn còn tồn tại, ruột có thể bị đẩy vào đó do áp lực trong ổ bụng. Tình trạng này thường gặp hơn ở trẻ sinh non.
- Triệu chứng chính: Khối u (sưng) ở háng hoặc bìu, khối mềm khi chạm vào và có thể ấn đẩy vào trong (đẩy trở lại), to hơn khi trẻ quấy khóc hoặc khóc. Nếu thoát vị bị kẹt (nghẹt/siết nghẹt), có thể kèm đau, khóc liên tục, nôn, chướng bụng, da bìu đỏ và sưng, các triệu chứng toàn thân (sốt, lừ đừ).
- Chẩn đoán: Chủ yếu chẩn đoán dựa trên bệnh sử và khám thực thể. Kiểm tra xem khối có xuất hiện trong các tình huống làm tăng áp lực ổ bụng (khóc, hắt hơi, v.v.) hay không. Khi không chắc chắn hoặc nghi ngờ thoát vị bị kẹt, siêu âm (siêu âm ổ bụng/bìu) được thực hiện để kiểm tra thành phần bên trong và lưu lượng máu.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc: Phẫu thuật chỉnh sửa là phương pháp điều trị tiêu chuẩn đối với thoát vị bẹn ở trẻ em. Do nếu để không điều trị có nguy cơ thoát vị bị kẹt (ruột bị mắc kẹt) và hoại tử ruột, nên khuyến nghị phẫu thuật sớm.
- Phương pháp phẫu thuật: Ở trẻ em, thường tiến hành dưới gây mê toàn thân thay vì gây tê tại chỗ hoặc gây tê từng phần, bao gồm cô lập và cắt túi thoát vị, thắt đáy túi thoát vị (herniorrhaphy hoặc herniotomy, khâu cô lập). Thông thường bảo tồn mạch máu tinh hoàn, thừng tinh và ống dẫn tinh. Nếu nghi ngờ thoát vị hai bên, có thể cân nhắc thăm dò và chỉnh sửa đồng thời.
- Xử trí cấp cứu (khi thoát vị bị kẹt): Khi nghi ngờ thoát vị bị kẹt hoặc tắc ruột với các triệu chứng như đau dữ dội, nôn, sốt cao, khối thoát vị đỏ và cứng (không thể đẩy trở lại), cần đến ngay phòng cấp cứu. Bác sĩ có thể thử đẩy nhẹ bằng tay (nắn chỉnh bằng tay) dưới tác dụng an thần và giảm đau; nếu thất bại hoặc nghi ngờ thiếu máu cục bộ ở ruột thì cần phẫu thuật ngay. Cần hướng dẫn bệnh nhân hoặc người chăm sóc không tự cố gắng đẩy khối thoát vị trở lại tại nhà.
- Thuốc/phương pháp khác: Dùng thuốc giảm đau trước và sau khi thoát vị bị kẹt, truyền dịch và điều chỉnh điện giải (khi nôn và mất nước). Sử dụng kháng sinh khi nghi ngờ tổn thương ruột hoặc viêm phúc mạc.
- Chăm sóc sau phẫu thuật: Phần lớn người bệnh được xuất viện trong ngày hoặc sau khi nằm viện 1 đêm. Chăm sóc vết thương; nếu sốt, đau quá mức hoặc vết thương có áp xe thì cần tái khám ngay. Hạn chế hoạt động thường không đáng kể và người bệnh thường có thể nhanh chóng trở lại các hoạt động thông thường (tuân theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị sau phẫu thuật).
- Tiên lượng: Tiên lượng tốt khi được phẫu thuật phù hợp. Các biến chứng (tái phát, nhiễm trùng vết thương, tổn thương/teo tinh hoàn, tổn thương ống dẫn tinh, v.v.) hiếm gặp nhưng vẫn có thể xảy ra.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng và thông tin cần chuẩn bị:
- Danh sách các thuốc đang dùng (thuốc kê đơn, OTC, thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử phẫu thuật và gây mê trước đây, dị ứng (thuốc, thuốc gây mê, v.v.)
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến của triệu chứng (lần đầu xuất hiện khi nào, liên tục hay từng đợt, thay đổi kích thước)
- Khối thoát vị có thể đẩy trở lại hay không (có ấn vào được không), có thử đẩy trở lại tại nhà hay không và kết quả
- Gần đây có nôn, sốt hoặc thay đổi đại tiện hay không
- Tiền sử sinh (có sinh non hay không), tiền sử gia đình (có người bị thoát vị hay không)
- Nếu có kết quả các xét nghiệm trước đây (như siêu âm ổ bụng/bìu), hãy mang theo bản sao
- Chuẩn bị ảnh cho bác sĩ xem tại phòng khám ngoại trú (hình ảnh khối thoát vị nhô ra) có thể giúp ích cho việc chẩn đoán.
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- "Có thể chờ đến khi nào mới cần xử trí tình trạng này? Có cần phẫu thuật khẩn cấp không?"
- "Phương pháp phẫu thuật và gây mê sẽ được thực hiện như thế nào? Những nguy cơ là gì?"
- "Khả năng xảy ra biến chứng sau phẫu thuật (tái phát, nhiễm trùng, ảnh hưởng đến tinh hoàn) là bao nhiêu?"
- "Cần chú ý những gì trước/sau phẫu thuật (nhịn ăn, ngừng thuốc, v.v.)?"
Ví dụ các câu hỏi theo từng bệnh
- "Trẻ này sinh non (hoặc nghi ngờ thoát vị hai bên). Có cần kiểm tra và chỉnh sửa cả hai bên trong cùng một lần không?"
- "Khi nghi ngờ thoát vị bị kẹt (nôn liên tục, đau kéo dài), có biện pháp nào có thể thực hiện tại nhà không? Có cần đến ngay phòng cấp cứu không?"