Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng núm vú không nhô ra ngoài mà bị lõm vào phía trong vú (một bên hoặc hai bên).
- Tỷ lệ mắc: Được báo cáo là khoảng 2% trên toàn thế giới và khoảng 3% tại Hàn Quốc.
- Sinh lý bệnh/nguyên nhân:
- Bẩm sinh: Ống tuyến vú (ống dẫn sữa) phát triển chưa đầy đủ, khiến ống ngắn và kéo núm vú vào trong.
- Cấu trúc: Mô xơ nâng đỡ bên dưới núm vú yếu hoặc các dải xơ hiếm gặp kéo núm vú xuống dưới.
- Mắc phải: Có thể xảy ra do xơ hóa mô bởi tình trạng viêm (chẳng hạn áp-xe vú) hoặc khối u vú (đặc biệt là ung thư vú) — nếu trước đây không có nhưng mới xuất hiện, cần loại trừ khả năng ác tính.
- Phân loại mức độ (phân loại thường dùng):
- Độ 1: Có thể dễ dàng kéo nhô ra bằng tay và duy trì được trạng thái đó.
- Độ 2: Có thể kéo nhô ra bằng tay nhưng nhanh chóng lại bị lõm vào.
- Độ 3: Bị lõm rất sâu, khó đưa ra ngoài ngay cả bằng tay; dù đưa ra được cũng lập tức lõm vào trở lại.
- Triệu chứng/tác động chính:
- Vấn đề thẩm mỹ
- Khó cho con bú (em bé khó ngậm bắt vú)
- Vấn đề vệ sinh (nguy cơ viêm do dịch tiết ứ đọng)
- Có khả năng thay đổi cảm giác tình dục
Phương pháp điều trị
- Điều trị không phẫu thuật
- Sử dụng dụng cụ chỉnh hình bảo tồn (dụng cụ hút núm vú, dụng cụ kéo núm vú) — có thể thử ở trường hợp nhẹ.
- Sử dụng tấm bảo vệ núm vú (khi cho con bú) và giữ vệ sinh vú phù hợp.
- Có thể sử dụng thuốc bôi ngoài da (kem dưỡng ẩm/làm lành núm vú), nhưng cần kiểm tra thành phần trước khi sử dụng trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú (có khả năng ảnh hưởng đến thai nhi/trẻ sơ sinh).
- Điều trị phẫu thuật
- Phẫu thuật giải phóng đơn thuần (rạch và giải phóng mô xơ bên dưới núm vú), sau đó khâu cố định — thường được thực hiện ở mức độ nhẹ đến trung bình.
- Phẫu thuật chia đôi núm vú và tái sắp xếp mô bên trong (trong trường hợp nặng) — được thực hiện khi tái phát hoặc lõm nặng.
- Phương pháp phẫu thuật được lựa chọn tùy theo mức độ lõm, tiền sử tái phát và mong muốn cho con bú.
- Lưu ý/tác dụng phụ
- Có khả năng không thể cho con bú sau phẫu thuật (đặc biệt khi phải cắt ống tuyến vú).
- Có khả năng tái phát và xảy ra các biến chứng phẫu thuật như chảy máu, nhiễm trùng, ứ trệ, v.v.
- Khi sử dụng thuốc bôi ngoài da trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú, cần kiểm tra độ an toàn của thành phần.
- Kiểm tra theo dõi
- Đối với núm vú bị lõm mới xuất hiện mà trước đây không có, cần kiểm tra tình trạng ác tính bằng chẩn đoán hình ảnh (chụp X-quang tuyến vú, siêu âm) và sinh thiết khi cần thiết.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc hiện đang dùng (bao gồm cả thuốc nội tiết)
- Kết quả các xét nghiệm liên quan đến vú trước đây (chụp X-quang tuyến vú, siêu âm, kết quả sinh thiết, v.v.) hoặc phim/hồ sơ báo cáo chẩn đoán hình ảnh
- Thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến (xuất hiện đột ngột hay nặng dần)
- Chỉ thay đổi ở một bên hay cả hai bên
- Tình trạng cho con bú và kế hoạch mang thai
- Ghi lại xem có khối u sờ thấy ở vú hoặc dịch tiết (chẳng hạn dịch có máu) hay không
- Nếu có thể, chuẩn bị ảnh chụp tình trạng hiện tại (có thể giúp ích khi trao đổi với nhân viên y tế)
- Những nội dung nên ghi lại khi khám ngoại trú
- Có kèm đau, dịch tiết, đỏ da/sốt hay không
- Tiền sử phẫu thuật hoặc chấn thương vú, tiền sử gia đình (chẳng hạn ung thư vú)
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Tình trạng này là bẩm sinh hay mắc phải? Nếu mới xuất hiện thì cần làm thêm những xét nghiệm gì?
- Nếu phẫu thuật thì việc cho con bú có bị ảnh hưởng không? Làm thế nào để phân biệt trường hợp có thể và không thể cho con bú?
- Dụng cụ chỉnh hình không phẫu thuật (tấm bảo vệ núm vú/dụng cụ kéo núm vú) có khả năng giúp ích là bao nhiêu?
- Nguy cơ của phẫu thuật (chảy máu, nhiễm trùng, thay đổi cảm giác) và tỷ lệ tái phát ở mức nào?
- Khi sử dụng kem bôi ngoài da hoặc thuốc kê đơn, tác dụng phụ hay những điểm cần lưu ý là gì?
Ví dụ câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh
- Gần đây chỉ một bên núm vú bắt đầu bị lõm vào; khả năng đây là dấu hiệu ung thư vú là bao nhiêu? Trước tiên cần làm xét nghiệm nào?
- Tôi dự định mang thai và cho con bú trong tương lai; bác sĩ khuyến nghị phương pháp phẫu thuật nào để bảo tồn tối đa chức năng cho con bú?