Mắt một mí

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Mắt một mí (mí đơn) là tình trạng mí trên không có nếp gấp hai lớp (nếp mí đôi). Về mặt y học, tình trạng này xảy ra khi sự kết dính giúp kéo da giữa da và cân cơ nâng mi (levartor aponeurosis) yếu hoặc không có, khiến nếp gấp (nếp trên sụn mi) không hình thành.
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh:
  • Yếu tố di truyền và chủng tộc: người Đông Á có xu hướng có tỷ lệ hình thành nếp mí đôi thấp hơn. Nếp quạt (nếp Mongoloid), lớp mỡ dưới da/lớp mỡ trước cân (preaponeurotic fat) dày cũng ảnh hưởng đến sự hình thành nếp gấp.
  • Yếu tố giải phẫu: vùng kết dính giữa da và cân cơ nâng mi không đầy đủ, lớp mỡ quá dày, đặc điểm da mí mắt (mỏng hoặc dày) có thể cản trở sự hình thành nếp mí đôi.
• Triệu chứng chính:
  • Hầu hết không có vấn đề về chức năng mà chỉ là đặc điểm ngoại hình (không có nếp mí đôi).
  • Hiếm khi có thể kèm theo rối loạn thị trường, cảm giác mỏi, sụp mí (ptosis) do da chùng hoặc mỡ quá nhiều.
  • Biến chứng liên quan (không phải nguyên nhân trực tiếp): khi có viêm hoặc kích ứng mí mắt như quặm mi (lông mi chọc vào nhãn cầu), có thể phát sinh các vấn đề về thị lực và bề mặt nhãn cầu.
• Khoa khám: chủ yếu là khoa phẫu thuật tạo hình (phẫu thuật tạo hình mí mắt), khi cần có thể phối hợp với khoa mắt.

Phương pháp điều trị

• Bảo tồn (không phẫu thuật)
  • Trang điểm, băng dán hoặc keo tạo nếp mí đôi (phương pháp tạm thời)
  • Nếu không có nhiều khó chịu về ngoại hình hoặc tâm lý thì không cần điều trị riêng
• Phẫu thuật
  • Phương pháp luồn chỉ (phương pháp không rạch da, buried suture): tạo nếp gấp bằng cách khâu mà không rạch da. Phù hợp với người trẻ và có ít mỡ dưới da. Ưu điểm: sẹo nhỏ, hồi phục nhanh. Nhược điểm: có thể bị tuột theo thời gian.
  • Phương pháp rạch da (incisional): rạch da để cắt bỏ hoặc tái bố trí một phần da, cơ và mỡ, đồng thời tạo đường nếp mí đôi. Có thể loại bỏ hoặc tái bố trí mỡ nên áp dụng được cho nhiều dạng mắt. Ưu điểm: có thể đạt kết quả lâu dài. Nhược điểm: sẹo tại đường rạch (thường được che tự nhiên).
  • Phẫu thuật kết hợp: có thể thực hiện đồng thời với chỉnh sửa sụp mí, tạo hình mí dưới (loại bỏ/tái bố trí mỡ dưới mắt), mở góc mắt trong (epicanthoplasty) và các thủ thuật khác.
  • Gây mê và hồi phục: thông thường gây tê tại chỗ, khi cần dùng thuốc an thần. Thường tháo chỉ sau 4–5 ngày kể từ khi phẫu thuật.
• Thuốc/điều trị hỗ trợ: sau phẫu thuật có thể được kê thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau; có thể sử dụng chườm lạnh và thuốc nhỏ mắt.
• Nguy cơ biến chứng và lưu ý
  • Chảy máu/tụ máu, nhiễm trùng, sẹo, vấn đề về tính đối xứng, tuột nếp mí đôi (đặc biệt với phương pháp luồn chỉ), chỉnh sửa quá mức hoặc chưa đủ mức, cảm giác khô mắt hoặc chảy nước mắt quá nhiều, hiếm khi tổn thương thị lực (rất hiếm).
  • Khuyến cáo ngừng hút thuốc và tránh dùng aspirin, thuốc thuộc nhóm NSAID trong 2 tuần trước phẫu thuật (nhằm giảm nguy cơ chảy máu).
• Tiên lượng
  • Nếu được phẫu thuật phù hợp, tỷ lệ cải thiện về thẩm mỹ và chức năng cao. Phương pháp không rạch da có khả năng bị tuột nên tỷ lệ phẫu thuật lại tương đối cao.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và câu hỏi mẫu)

• Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm cả thuốc chống đông máu)
  • Tiền sử phẫu thuật mắt, phẫu thuật tạo hình và kết quả xét nghiệm trước đây (nếu có)
  • Tiền sử dị ứng (thuốc, thuốc gây mê/gây tê, v.v.)
  • Tình trạng hút thuốc, rối loạn đông máu hoặc tiền sử chảy máu (ví dụ: chảy máu nướu)
  • Các triệu chứng mắt gần đây (thay đổi thị trường, khô mắt, chảy nước mắt, đau, kích ứng)
  • Ảnh về hình dáng mắt mong muốn (ảnh tham khảo) — bao gồm ảnh chính diện và ảnh nghiêng của cả hai bên
• Các mục cần tự ghi chép để mang đến khi khám ngoại trú
  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến thay đổi (có bất đối xứng hay không)
  • Đã từng thử tạo nếp mí đôi (kinh nghiệm dùng băng dán hoặc keo) và kết quả
  • Mong đợi về phẫu thuật (tự nhiên, rõ nét, v.v.)
• Các mục bệnh nhân có thể tự kiểm tra bằng câu hỏi mẫu
  • Gần đây có giảm thị lực hoặc cảm giác có dị vật không?
  • Thị trường có bị che khuất do sụp mí không?
  • Gia đình có tiền sử chảy máu hoặc bệnh về máu không?

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Với cấu trúc mắt của tôi (mỡ dưới da, sụp mí, v.v.), phương pháp nào phù hợp nhất: rạch da hay luồn chỉ?"
• "Thời gian hồi phục sau phẫu thuật và thời điểm có thể trở lại sinh hoạt thường ngày là khoảng khi nào?"
• "Các biến chứng chính của phẫu thuật và xác suất xảy ra là bao nhiêu?"
• "Khả năng đường nếp mí đôi bị tuột sau phẫu thuật là bao nhiêu, và khi nào có thể phẫu thuật lại?"
• "Nếu tôi mắc bệnh toàn thân (tuyến giáp, đái tháo đường, v.v.), điều đó ảnh hưởng thế nào đến phẫu thuật?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng tình trạng

• "Mắt tôi có nhiều mỡ dưới da và da dày; liệu có thể tạo nếp mí đôi tự nhiên bằng phương pháp luồn chỉ không, hay cần rạch da?"
• "Tôi bị sụp mí đi kèm; có thể chỉnh sửa đồng thời với phẫu thuật tạo nếp mí đôi không? Nếu có thì có thêm những nguy cơ nào?"

Tham khảo thêm

• Chăm sóc điển hình sau phẫu thuật: trong 2–3 ngày sau phẫu thuật, kê cao đầu bằng gối và chườm lạnh để giảm sưng; có thể trang điểm một ngày sau khi tháo chỉ (4–5 ngày); thường có thể trở lại sinh hoạt thường ngày sau khoảng 1 tuần, nhưng vết bầm và sưng có thể kéo dài 2–3 tuần.
• Khoa phụ trách: khoa phẫu thuật tạo hình (khi cần có thể phối hợp với khoa mắt)