Xác nhận tên bệnh
- Tên bệnh: Hàm móm (Class III malocclusion) — đây là tên gọi được sử dụng trong y khoa, còn được gọi là nhô hàm dưới (nhô xương hàm dưới, mandibular prognathism) hoặc khớp cắn sai loại III.
1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Nguyên nhân
- Chủ yếu xảy ra do xương hàm dưới phát triển quá mức.
- Yếu tố di truyền (tiền sử gia đình) đóng vai trò quan trọng.
- Các thói quen như thở bằng miệng, đẩy lưỡi, chống cằm; dị tật bẩm sinh (như khe hở môi) hoặc một số bệnh toàn thân cũng có thể là nguyên nhân.
- Sinh lý bệnh
- Hàm dưới nằm tương đối về phía trước, gây mất cân bằng về xương giữa hàm trên và hàm dưới; sự di chuyển bù trừ của răng (bù trừ do di chuyển răng) cũng có thể xảy ra.
- Từ đó có thể phát sinh bất thường khớp cắn, mất cân bằng khớp thái dương hàm (TMJ), suy giảm chức năng nhai, vấn đề phát âm và tình trạng ngưng thở khi ngủ trở nên nặng hơn.
- Triệu chứng chính
- Răng cửa dưới có vẻ nhô ra trước răng cửa trên, tạo khớp cắn trước (khớp cắn ngược).
- Khó khép miệng, khó nhai, bất thường phát âm (chẳng hạn các âm răng-lợi), đau hoặc phát ra tiếng ở khớp thái dương hàm.
- Trường hợp nặng có thể gây không hài lòng về thẩm mỹ và ảnh hưởng tâm lý-xã hội (giảm lòng tự trọng).
2) Phương pháp điều trị và lưu ý
- Điều trị không phẫu thuật
- Bệnh nhân đang trong giai đoạn tăng trưởng: cố gắng cải thiện bằng khí cụ chức năng (ví dụ kéo hàm trên ra trước bằng mặt nạ kéo), điều trị chỉnh nha (bù trừ cho răng bằng khí cụ chỉnh nha) và các phương pháp khác.
- Ở người trưởng thành, bù trừ răng (ngụy trang bằng chỉnh nha) có giới hạn trong việc cải thiện thẩm mỹ và chức năng, đồng thời có hạn chế đối với tình trạng mất cân bằng xương nghiêm trọng.
- Điều trị phẫu thuật (tiêu chuẩn)
- Phẫu thuật chỉnh hình hàm (orthognathic surgery) kết hợp với điều trị chỉnh nha là phương pháp điều trị tiêu chuẩn.
- Phẫu thuật tiêu biểu: cắt xương cành cao hàm dưới theo đường chẻ dọc (SSRO, sagittal split ramus osteotomy) để di chuyển hàm dưới ra phía sau.
- Tùy trường hợp, có thể kết hợp phẫu thuật đưa hàm trên ra trước và phẫu thuật tạo hình cằm (phẫu thuật riêng vùng tuyến mang tai và cằm).
- Tổng thời gian điều trị có thể kéo dài do gồm giai đoạn trước phẫu thuật (chỉnh nha chuẩn bị) và sau phẫu thuật (chỉnh nha hoàn tất).
- Các vấn đề liên quan đến phẫu thuật
- Phẫu thuật được tiến hành dưới gây mê toàn thân, qua đường rạch bên trong miệng. Thời gian nằm viện 4–5 ngày; tình trạng sưng đạt đỉnh sau 2–3 ngày, sau đó từ từ cải thiện.
- Có khả năng giảm cảm giác tạm thời sau phẫu thuật (liên quan đến tổn thương thần kinh ổ răng dưới), hiếm khi tình trạng này tồn tại lâu dài.
- Chế độ ăn: khuyến nghị ăn thức ăn mềm trong 3–4 tuần sau phẫu thuật. Vệ sinh răng miệng (như súc miệng) rất quan trọng.
- Biến chứng và lưu ý
- Chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương thần kinh (giảm cảm giác), vấn đề liền xương, khớp cắn không đạt yêu cầu hoặc tái phát (có xu hướng lùi về sau).
- Hút thuốc làm chậm quá trình lành thương và tăng nguy cơ biến chứng. Khuyến nghị cai thuốc lá.
- Cần đánh giá thêm nếu kèm theo chứng ngưng thở khi ngủ hoặc các triệu chứng TMJ nghiêm trọng.
- Tiên lượng
- Điều trị kết hợp chỉnh nha và phẫu thuật cho hiệu quả tốt trong cải thiện chức năng và thẩm mỹ. Tuy nhiên, một số bệnh nhân có thể tái phát nên cần theo dõi lâu dài.
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ nội dung khai bệnh)
- Vật dụng cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang dùng (đặc biệt gồm thuốc chống đông máu và thuốc chống huyết khối), tiền sử dị ứng.
- Tiền sử điều trị trước đây (điều trị chỉnh nha trước đó, hồ sơ phẫu thuật nha khoa và phẫu thuật hàm mặt), nếu có thì mang theo phim X-quang trước đây (toàn cảnh, cephalometric, CT và các phim khác).
- Ghi chép các thay đổi triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, yếu tố làm nặng, triệu chứng liên quan: đau, bất thường cảm giác, vấn đề về giấc ngủ), ảnh khuôn mặt (nghiêng và chính diện).
- Thông tin về thói quen sinh hoạt (hút thuốc, uống rượu, kiểu ngủ, các thói quen như mút ngón tay và vị trí lưỡi).
- Ví dụ về những điều cần báo trước với bác sĩ khi khám ngoại trú
- Có mong muốn phẫu thuật hay không và kết quả mong đợi (ưu tiên thẩm mỹ hay chức năng).
- Có chứng ngưng thở khi ngủ hoặc ngáy hay không (bao gồm cả nhận xét của người ngủ cùng).
- Khó khăn hiện tại khi nhai, vấn đề phát âm và có đau khớp thái dương hàm hay không.
4) Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- "Trong tình trạng của tôi, có thể kỳ vọng kết quả hài lòng bằng phương pháp điều trị không phẫu thuật không?"
- "Quy trình cụ thể của phẫu thuật và thời gian hồi phục dự kiến như thế nào?"
- "Các biến chứng chính của phẫu thuật và xác suất xảy ra ở mức nào?"
- "Cần lưu ý những gì trong sinh hoạt, chế độ ăn và vận động trước và sau phẫu thuật?"
5) Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Liên quan đến trẻ đang trong giai đoạn tăng trưởng: "Con tôi đang phát triển, có cần bắt đầu điều trị chỉnh nha ngay bây giờ không, hay nên cân nhắc phẫu thuật sau khi hoàn tất tăng trưởng?"
- Liên quan đến phẫu thuật: "Tình trạng giảm cảm giác dự kiến sau phẫu thuật cắt xương cành cao hàm dưới theo đường chẻ dọc (SSRO) (cảm giác ở môi dưới và cằm) có khả năng kéo dài trong bao lâu?"
Tham khảo: Chẩn đoán được thực hiện dựa trên khám miệng lâm sàng (đánh giá khớp cắn), hình ảnh X-quang (phim cephalometric, phim toàn cảnh, CT 3D khi cần) và đánh giá toàn diện của chuyên khoa chỉnh nha và phẫu thuật hàm mặt.