Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng chiều dài, diện tích hoặc cấu trúc hai bên trái phải của khuôn mặt không tương xứng, khiến đường giữa khuôn mặt bị lệch và xuất hiện sự bất đối xứng ở hình dạng mắt, mũi, miệng, khóe miệng khi cười, v.v.
- Nguyên nhân chính
- Nguyên nhân về xương: Bất đối xứng xương hàm, xương gò má do bẩm sinh (thiểu sản nửa mặt, dị dạng sọ mặt, v.v.) hoặc do chấn thương, bất thường tăng trưởng.
- Nguyên nhân mô mềm: Teo da, mỡ và cơ một bên do teo nửa mặt tiến triển (bệnh Romberg, v.v.).
- Khác: Thói quen nhai một bên, bất thường khớp cắn, mất cân bằng cơ do liệt dây thần kinh mặt, v.v.
- Sinh lý bệnh (tóm tắt): Sự tăng trưởng và phát triển của xương hoặc tình trạng teo/phát triển quá mức của mô mềm làm mất cân bằng hai bên, dẫn đến lệch đường giữa khuôn mặt, khớp cắn sai và lực cơ biểu cảm không đối xứng.
- Triệu chứng chính
- Vị trí và hình dạng mắt, mũi, miệng không đối xứng; một bên khóe miệng nâng lên khi cười; đường giữa khuôn mặt không trùng nhau
- Khớp cắn sai, thói quen chỉ sử dụng răng hàm một bên để nhai, nghiêng đầu
- Trong một số trường hợp có dị dạng tai, rối loạn cảm giác và khó chịu về tâm lý
Phương pháp điều trị
- Xét nghiệm chẩn đoán (bắt buộc trước khi điều trị)
- Ảnh lâm sàng (chính diện, bên, khi cười), kiểm tra khớp cắn nha khoa, mẫu răng, X-quang và CT xương mặt (3D), phân tích bằng máy tính (mô phỏng).
- Điều trị bảo tồn/không phẫu thuật
- Điều trị chỉnh nha (chỉnh khớp cắn răng) để cải thiện chức năng và chuẩn bị trước phẫu thuật.
- Cải thiện tạm thời tình trạng mất cân bằng mô mềm nhẹ bằng Botox, chất làm đầy, v.v. (có giới hạn tùy theo nguyên nhân).
- Ghép mỡ: Được sử dụng để cải thiện hình dạng bên ngoài trong trường hợp teo mô mềm (Romberg). Gần đây, có thử nghiệm kết hợp SVF (phân đoạn tế bào gốc có nguồn gốc từ mô mỡ) nhằm cải thiện tỷ lệ sống của mô ghép.
- Điều trị phẫu thuật
- Bất đối xứng về xương: Phẫu thuật hai hàm (di chuyển hàm trên và hàm dưới), tái tạo xương hàm, chỉnh hình xương gò má, phẫu thuật kéo dài xương, v.v.—thường cần điều trị nhiều giai đoạn và dài hạn.
- Tái tạo mô mềm: Ghép mỡ, phẫu thuật vạt (khi cần), v.v.
- Trẻ em: Lập kế hoạch phẫu thuật theo từng thời điểm đối với môi, tai, hàm, v.v. (ví dụ: chỉnh hình môi ở 1–2 tuổi, phẫu thuật tai ở những năm đầu tiểu học, tái tạo khớp thái dương hàm trong thời kỳ trẻ em, v.v.).
- Chăm sóc sau điều trị và thời gian hồi phục dự kiến
- Sưng và bầm tím sau phẫu thuật đạt mức cao nhất vào ngày 1–3, thường cải thiện trong vòng 3 tuần. Có thể sinh hoạt hằng ngày từ khoảng 1 tuần sau phẫu thuật, nhưng cần vài tháng để ổn định hoàn toàn.
- Phẫu thuật hai hàm: Nhập viện 2–3 ngày, trở lại sinh hoạt hằng ngày sau 3–4 tuần, cần phối hợp điều trị chỉnh nha (từ vài tháng đến hơn 1 năm).
- Lưu ý khi lựa chọn điều trị
- Bất đối xứng về xương cần điều trị phối hợp (chỉnh nha + phẫu thuật + phẫu thuật mô mềm), thời gian điều trị dài và tiến hành qua nhiều giai đoạn.
- Thực hiện tại cơ sở và với đội ngũ y tế có nhiều kinh nghiệm phẫu thuật rất quan trọng đối với tính an toàn và kết quả.
- Các kỹ thuật mới như SVF có sự khác biệt giữa các cơ sở cùng những ưu, nhược điểm riêng; cần trao đổi đầy đủ với bác sĩ phụ trách.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
- Danh sách các loại thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc hạ huyết áp, v.v.)
- Tiền sử bệnh (chấn thương, phẫu thuật, liệt mặt, v.v.) và tiền sử gia đình
- Kết quả kiểm tra trước đây (hồ sơ chỉnh nha, X-quang/CT, mẫu răng, v.v.)
- Thời điểm bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng (ghi lại sự thay đổi triệu chứng bằng ảnh sẽ hữu ích)
- Những thay đổi mong muốn (ưu tiên: cải thiện chức năng hay cải thiện thẩm mỹ)
- Ảnh cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
- Chính diện (trạng thái bình thường), chính diện (khi cười), bên trái và bên phải, ảnh ở trạng thái tự nhiên và ảnh về vị trí hàm trên và hàm dưới
- Ví dụ câu hỏi (các mục cần tự kiểm tra trước khi hỏi bác sĩ)
- Triệu chứng có đang dần nặng hơn không? (Có tiến triển hay đã ổn định?)
- Trước đây có từng bị chấn thương mặt hoặc gặp vấn đề về hàm khi còn nhỏ không?
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Trong trường hợp của tôi, nguyên nhân chính gây bất đối xứng là do xương hay mô mềm?
- Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị và ưu, nhược điểm của từng lựa chọn (thời gian hồi phục, biến chứng, khả năng tái phát) là gì?
- Nếu cần phẫu thuật, thời gian điều trị chỉnh nha trước và sau phẫu thuật kéo dài bao lâu?
- Các biến chứng chính của phẫu thuật (giảm cảm giác, nhiễm trùng, chảy máu, tái phát, v.v.) và phương pháp xử trí là gì?
- Quá trình hồi phục dự kiến (sưng, đau, hạn chế ăn uống, v.v.) như thế nào và khi nào có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày?
Ví dụ câu hỏi tùy theo bệnh
- Trong trường hợp nghi ngờ teo mô mềm (Romberg, v.v.): "Làm thế nào để xác định tình trạng của tôi đang tiến triển hay đã dừng lại? Những xét nghiệm theo dõi bổ sung nào (ảnh, chẩn đoán hình ảnh) được khuyến nghị?"
- Trong trường hợp nghi ngờ bất đối xứng về xương: "Nếu được khuyến nghị phẫu thuật hai hàm, tôi có thể xem lịch trình chỉnh nha trước và sau phẫu thuật cũng như mô phỏng cụ thể về những thay đổi cuối cùng của khuôn mặt không? Nguy cơ giảm cảm giác (tổn thương dây thần kinh hàm dưới) và khả năng hồi phục ở mức nào?"
(Quyết định y khoa cần được đưa ra dựa trên kết quả thăm khám và xét nghiệm của bác sĩ chuyên khoa phụ trách. Hãy trao đổi chi tiết những điều bạn còn thắc mắc trong buổi khám.)