Mất cân bằng mỡ cơ thể

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Phẫu thuật thẩm mỹ nhằm định hình cơ thể bằng cách chọn lọc loại bỏ mỡ dưới da tích tụ quá mức tại một vùng cụ thể (hút mỡ, tạo hình cơ thể). Đây không phải là phẫu thuật nhằm giảm cân mà nhằm cải thiện hình dáng của các vùng cục bộ.
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Tế bào mỡ tích tụ quá mức tại một số vùng nhất định tùy theo giới tính, di truyền, thói quen ăn uống và lối sống. Hút mỡ loại bỏ chính các tế bào mỡ, làm giảm số lượng tế bào mỡ tại vùng đó, do đó có thể tạo ra thay đổi vóc dáng lâu dài; tuy nhiên, kiểm soát tổng thể cân nặng không phải là mục tiêu chính của phẫu thuật.
• Triệu chứng chính (chỉ định): Mỡ cục bộ khó giảm bằng tập thể dục hoặc ăn kiêng (bụng dưới, đùi, mông, bắp tay, bắp chân…), sự nhô ra hoặc mất cân đối giữa các vùng gây không hài lòng về ngoại hình.

Phương pháp điều trị

• Mục tiêu điều trị: Giảm lượng mỡ cục bộ và cải thiện sự cân đối của vóc dáng.
• Phương pháp thực hiện/thủ thuật:
  • Vùng nhỏ có thể thực hiện dưới gây tê tại chỗ; vùng rộng hoặc nhiều vùng có thể thực hiện dưới gây mê toàn thân.
  • Các kỹ thuật tiêu biểu:
    • Hút mỡ truyền thống (hút hỗ trợ bằng lực hút mở/áp suất âm, suction-assisted liposuction)
    • Hút mỡ hỗ trợ bằng siêu âm (ultrasound-assisted; nhũ tương hóa mỡ rồi hút ra)
    • Hút bằng ống tiêm (dùng cho các vùng cần độ chính xác cao)
    • Sử dụng nhiều kỹ thuật hỗ trợ khác nhau như hút mỡ có hỗ trợ bằng động lực (power-assisted), hỗ trợ bằng laser…
  • Có thể kết hợp với các phương pháp tạo hình cơ thể khác: cắt bỏ da (tạo hình thành bụng), thu nhỏ/chỉnh hình vú, phẫu thuật làm nhỏ cơ (ví dụ: thu nhỏ cơ bắp chân hoặc thay thế bằng Botox)…
• An toàn và phạm vi:
  • Lượng mỡ có thể loại bỏ trong một lần bị giới hạn tùy theo phương pháp thực hiện và tình trạng bệnh nhân. Một số khuyến cáo đề cập đến phạm vi khoảng 6–7 L (6000–7000 mL) đối với hút mỡ bằng siêu âm. Việc chia lượng lớn thành nhiều lần thực hiện sẽ an toàn hơn.
• Kiểm tra và đánh giá: Trước khi thực hiện, bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ sẽ khám và đánh giá vùng cần điều trị, lượng mỡ, tiền sử bệnh (bệnh tim, huyết khối, bệnh chảy máu…), và khi cần sẽ thực hiện xét nghiệm máu, điện tâm đồ…
• Lưu ý (trong và sau khi thực hiện):
  • Do có nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) và thuyên tắc phổi, bắt buộc phải kiểm tra tiền sử huyết khối, bệnh tim, rối loạn đông máu…
  • Lượng mỡ hút càng nhiều thì nguy cơ biến chứng càng tăng.
  • Có thể xảy ra sẹo, da lồi lõm không đều, rối loạn cảm giác, chảy máu, nhiễm trùng, tụ máu, hoại tử da…
• Chăm sóc không dùng thuốc: Duy trì cân nặng (chế độ ăn và tập thể dục), mặc quần áo ép (thường được khuyến nghị trong 3–6 tháng), khuyến cáo không hút thuốc.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần mang theo:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu và thực phẩm bổ sung)
  • Hồ sơ tiền sử phẫu thuật và nhập viện, tiền sử huyết khối, bệnh tim và dị ứng
  • Kết quả xét nghiệm máu, điện tâm đồ gần đây… (nếu có)
  • Cân nặng, chiều cao, hồ sơ thay đổi cân nặng và ghi chép về những lần ăn kiêng, tập thể dục đã thực hiện
  • Ảnh các vùng mong muốn thực hiện thủ thuật (để trao đổi mục tiêu với bác sĩ)
• Thông tin cần cung cấp cho bác sĩ khi khám ngoại trú:
  • Thời điểm bắt đầu và diễn biến của triệu chứng (thay đổi ở vùng đó, có đau hay không)
  • Vùng cụ thể muốn hút mỡ và kết quả mong đợi
  • Tiền sử hoặc tiền sử gia đình liên quan đến huyết khối, bệnh tim hoặc chảy máu
• Ví dụ câu hỏi (những điều nên tự hỏi khi khám):
  • Thủ thuật này có phù hợp với vóc dáng của tôi không?
  • Lượng mỡ dự kiến hút và lượng tối đa an toàn có thể hút trong một lần là bao nhiêu?
  • Cần chuẩn bị gì trước và sau phẫu thuật, thời gian hồi phục như thế nào?

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Mục tiêu và giới hạn của thủ thuật này là gì? (Có thể kỳ vọng những thay đổi nào?)
• Cần ngừng những thuốc nào trước phẫu thuật (ví dụ aspirin, thuốc chống đông) và ngừng như thế nào?
• Phương pháp gây mê (tại chỗ/toàn thân) và các nguy cơ liên quan đến gây mê là gì?
• Việc kiểm soát đau sau phẫu thuật và lịch trình hồi phục (trở lại sinh hoạt hằng ngày, trở lại tập thể dục) như thế nào?
• Cần xử trí ra sao nếu xảy ra biến chứng và có khả năng phẫu thuật lại không?
• Kết quả có tính lâu dài ở mức nào? Điều gì xảy ra nếu tăng cân?

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh trạng

• Tôi từng bị huyết khối tĩnh mạch sâu hoặc mắc bệnh tim; tôi có thể hút mỡ an toàn không? Có cần kiểm tra bổ sung hoặc biện pháp phòng ngừa nào (ví dụ: quản lý thuốc chống đông) không?
• Lượng mỡ cần loại bỏ trong một lần khá nhiều; nếu được khuyến nghị chia thành nhiều lần, khoảng cách giữa mỗi lần thực hiện và kế hoạch điều trị tổng thể sẽ như thế nào?

Triệu chứng cấp cứu (cần đến bệnh viện ngay): Đau dữ dội cấp tính hoặc chảy máu quá mức tại vùng thực hiện thủ thuật, khó thở, đau ngực, chân sưng đau đột ngột (nghi ngờ huyết khối)…