Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Là tình trạng vành tai (gờ đối luân) bị duỗi phẳng (ví dụ: nếp gấp đối luân không hình thành hoặc thiếu nếp gấp vành tai), hoặc góc tạo bởi vành tai và hộp sọ lớn, khiến tai nhô ra khỏi đầu (từ đồng nghĩa: tai lừa, tai Mickey Mouse, tai dơi).
- Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Chủ yếu liên quan đến bất thường bẩm sinh về hình dạng sụn (thiểu sản gờ đối luân (antihelix) hoặc phì đại vành tai (conchal hypertrophy)). Có thể có yếu tố di truyền và biểu hiện ở cả hai bên hoặc một bên. Ở trẻ sơ sinh, sụn còn mềm và có tính dẻo nên có thể điều chỉnh bảo tồn trong giai đoạn sớm. Không ảnh hưởng đến thính lực.
- Triệu chứng chính: Tai nhô ra bên ngoài (vấn đề thẩm mỹ), căng thẳng tâm lý/xã hội (bị trêu chọc, thu mình). Nhìn chung không có thay đổi thính lực.
- Tiêu chuẩn chẩn đoán (lâm sàng): Tiêu chuẩn lâm sàng thường được sử dụng là khi vành tai cách đầu khoảng từ 2,5 cm trở lên hoặc góc tạo bởi vành tai và đầu khoảng từ 40 độ trở lên thì được xem là tai nhô.
Phương pháp điều trị
- Điều trị không phẫu thuật
- Trẻ sơ sinh (từ vài ngày đến vài tuần sau sinh): Có thể điều chỉnh hình dạng khi sụn còn tính dẻo bằng nẹp tạo hình tai (ear molding) hoặc cố định bằng băng dính. Điều trị càng sớm càng hiệu quả.
- Điều trị phẫu thuật (điều chỉnh tạo hình, phẫu thuật tạo hình tai (otoplasty))
- Kỹ thuật khâu (suture technique): Tạo nếp gấp đối luân bằng chỉ khâu mà không cắt bỏ sụn (ví dụ: các kỹ thuật kiểu Mustardé). Ít di chứng và được sử dụng rộng rãi.
- Cắt bỏ concha (vành tai) hoặc kỹ thuật rạch phía sau (conchal setback): Cắt bỏ một phần sụn concha quá mức hoặc kéo concha ra phía sau và cố định (kiểu Furnas).
- Kỹ thuật cắt/rạch sụn (cartilage scoring/excision): Rạch sụn hoặc rạch rồi cố định hình dạng sụn để giảm góc (ví dụ: kỹ thuật Stenström, Chongchet).
- Trong nhiều trường hợp, các kỹ thuật trên được phối hợp với nhau.
- Gây mê: Trẻ em thường được gây mê toàn thân; người lớn có thể lựa chọn gây tê tại chỗ + an thần hoặc gây mê toàn thân.
- Chăm sóc sau phẫu thuật / chăm sóc sinh hoạt
- Duy trì băng ép vùng phẫu thuật và thay băng cẩn thận (trong vài ngày đến vài tuần). Tránh các hoạt động gây đè ép lên tai (tư thế nằm, mũ bảo hiểm, kính, v.v.).
- Theo dõi dấu hiệu đau và nhiễm trùng, dùng thuốc kháng sinh và thuốc giảm đau theo chỉ định.
- Thời gian hồi phục: Có thể sinh hoạt hằng ngày trong vài ngày, nhưng để hồi phục hoàn toàn và hình dạng ổn định cần từ vài tuần đến vài tháng.
- Lưu ý và nguy cơ biến chứng
- Có thể xảy ra chảy máu/tụ máu, nhiễm trùng, kích ứng do chỉ khâu, chỉnh sửa quá mức (tai bị ép quá sát) hoặc chỉnh sửa chưa đủ (tái phát), sẹo, sẹo lồi, hoại tử da (hiếm gặp). Do tính đàn hồi của sụn, bệnh có thể tái phát.
- Có thể khó đạt được sự đối xứng hoàn toàn giữa hai tai.
- Tiên lượng: Nhìn chung đây là phẫu thuật an toàn và có mức độ hài lòng cao, nhưng vẫn có khả năng cần chỉnh sửa lại (phẫu thuật lại).
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
Đồ dùng/thông tin cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông, aspirin, vitamin E) và thực phẩm bổ sung
- Tiền sử phẫu thuật, gây mê và tiền sử liên quan đến chảy máu (như rối loạn đông máu)
- Dị ứng (thuốc, latex, v.v.)
- Ghi chép triệu chứng và thay đổi (tai bắt đầu nhô rõ từ khi nào, ở cả hai bên hay một bên)
- Đối với trẻ em, ghi chú về ảnh hưởng tâm lý xã hội như quan hệ với bạn bè và các vấn đề ở trường (có bị bắt nạt hay không)
- Ảnh tai nhìn từ phía trước và bên cạnh (giúp tư vấn kế hoạch điều trị)
- Các kết quả xét nghiệm và hồ sơ khám, điều trị trước đây liên quan đến tai (nếu có) Ví dụ câu hỏi (tự kiểm tra khi khám ngoại trú)
- Trong 6 tháng gần đây có dùng thuốc hay gặp phản ứng bất thường nào không?
- Trong gia đình có ai có triệu chứng tương tự không?
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Ưu điểm, nhược điểm và các tác dụng phụ dự kiến của phương pháp điều trị (hoặc phẫu thuật) này là gì?
- Độ tuổi được khuyến nghị phẫu thuật và các lựa chọn gây mê như thế nào?
- Thời gian hồi phục và thời gian dự kiến để trở lại sinh hoạt hằng ngày là bao lâu?
- Tỷ lệ tái phát (hoặc khả năng cần phẫu thuật lại) ở mức nào?
Ví dụ các câu hỏi dành riêng cho bệnh
- Trẻ sơ sinh có thể điều chỉnh bằng dụng cụ định hình (băng dính/nẹp) ngay lúc này không? Cần tiến hành đến khi nào để đạt hiệu quả?
- Trong trường hợp của tôi (hoặc con tôi), chỉ kỹ thuật khâu có đủ không, hay cần cắt sụn/đưa concha ra phía sau?