Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Vú khổng lồ (macromastia, gigantomastia) là tình trạng kích thước vú lớn bất thường do mô vú (tuyến vú và mỡ) và da phát triển quá mức; phẫu thuật thu nhỏ vú (tạo hình thu nhỏ vú, reduction mammoplasty) được thực hiện để giảm triệu chứng và cải thiện thẩm mỹ.
- Nguyên nhân: Yếu tố di truyền, tăng cân (tích tụ mỡ), ảnh hưởng của hormone (vú phát triển trong tuổi dậy thì và thai kỳ), chế độ ăn uống và lối sống theo kiểu phương Tây... Hiếm khi xảy ra vú khổng lồ do những thay đổi hormone toàn thân đột ngột (bệnh vú khổng lồ dạng dị hình).
- Sinh lý bệnh: Mô vú tăng sinh và da giãn làm tăng tải trọng của vú → gây thay đổi lực kéo ở vai, cổ và thắt lưng; chàm (viêm da) tại vùng sẹo và vùng da cọ xát; gây khó thở hoặc hạn chế hoạt động.
- Triệu chứng chính: Đau cổ, vai và thắt lưng; cảm giác đè ép vùng ngực, khó chịu khi thở; vết hằn của áo ngực (đau do tì đè vùng vai-xương bả vai); viêm da dưới vú (chàm, rỉ dịch); khó chịu khi vận động và về ngoại hình; hai bên không cân xứng.
Phương pháp điều trị
- Điều trị bảo tồn
- Kiểm soát cân nặng, mặc áo ngực nâng đỡ phù hợp, vật lý trị liệu (chỉnh tư thế, tăng cường sức cơ), điều trị viêm da (thuốc bôi tại chỗ/vệ sinh).
- Kiểm soát đau: Thuốc giảm đau, vật lý trị liệu, chỉnh tư thế.
- Điều trị phẫu thuật (điều trị tiêu chuẩn)
- Phẫu thuật thu nhỏ vú (reduction mammoplasty): Dưới gây mê toàn thân, cắt bỏ mô vú và phần da thừa, tái định vị núm vú-quầng vú và khâu mô.
- Các kỹ thuật rạch da và tạo hình thường dùng: quanh quầng vú (periareolar), đường dọc (lollipop), hình chữ T ngược (hình mỏ neo, inverted-T); ở trường hợp vú rất lớn, cân nhắc chuyển núm vú-quầng vú toàn phần (ghép núm vú tự do, free nipple graft).
- Tiêu chí lựa chọn: Kích thước và mức độ sa trễ của vú, độ đàn hồi của mô vú, có bảo tồn khả năng cho con bú hay không.
- Đánh giá và chuẩn bị trước phẫu thuật
- Xét nghiệm máu cơ bản, X-quang ngực, điện tâm đồ (đặc biệt đối với người được gây mê toàn thân), chụp X-quang tuyến vú (để sàng lọc ung thư vú), ngừng hút thuốc và các thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu như aspirin (khuyến nghị 2 tuần trước phẫu thuật). Tránh thực hiện vào thời kỳ kinh nguyệt giúp đánh giá chính xác kích thước vú và giảm nguy cơ chảy máu.
- Chăm sóc sau phẫu thuật
- Nằm viện 1–3 ngày, kiểm soát đau, rút ống dẫn lưu (nếu cần), cắt chỉ trong vòng 1–2 tuần, mặc áo ngực chuyên dụng/áo ngực thể thao trong vài tháng; có thể thực hiện các hoạt động sinh hoạt nhẹ trong vòng 1 tuần; việc vận động mạnh cần tuân theo chỉ định của bác sĩ phẫu thuật.
- Nguy cơ và biến chứng
- Giảm cảm giác ở núm vú và vú (phần lớn sẽ cải thiện), hoại tử núm vú-quầng vú (đặc biệt khi lưu lượng máu yếu), vị trí quầng vú bất thường, chảy máu/tụ máu/nhiễm trùng, bục đường khâu/chậm lành vết thương, sẹo (phì đại/sẹo lồi), mất khả năng cho con bú (đặc biệt khi ghép toàn phần núm vú), biến chứng do gây mê, hiếm khi cần phẫu thuật lại.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị (những thứ cần mang theo)
- Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông máu, aspirin và thuốc thảo dược)
- Tiền sử phẫu thuật, bệnh tật và hồ sơ dị ứng
- Kết quả khám vú gần đây (chụp X-quang tuyến vú, siêu âm, v.v.) và báo cáo đọc kết quả của các xét nghiệm khác (nếu có)
- Nhật ký triệu chứng: Vị trí và mức độ đau (thang điểm đau), tần suất khó thở/viêm da, những hạn chế trong sinh hoạt hằng ngày
- Tiền sử thay đổi cân nặng, kế hoạch mang thai và cho con bú
- Các nội dung cần trao đổi với bác sĩ khi khám ngoại trú (cơ bản)
- Thời điểm bắt đầu triệu chứng và các yếu tố làm triệu chứng nặng lên/thuyên giảm
- Mức độ đau (ảnh hưởng đến giấc ngủ và hoạt động hằng ngày)
- Kế hoạch cho con bú (có mong muốn mang thai/cho con bú trong tương lai hay không)
- Tình trạng hút thuốc và thay đổi cân nặng gần đây
- Những điều cần xác nhận trước khi khám
- Chu kỳ kinh nguyệt (để đánh giá chính xác kích thước vú, khuyến nghị nếu có thể nên tránh thời kỳ kinh nguyệt)
- Các thuốc cần ngừng (nếu dự kiến phẫu thuật, cần xác nhận việc ngừng aspirin, NSAIDs và thuốc chống đông máu)
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- "Trong trường hợp của tôi, phẫu thuật có bắt buộc không, và khả năng cải thiện bằng điều trị bảo tồn là bao nhiêu?"
- "Có thể kỳ vọng mức độ cải thiện đau và tư thế, cũng như kết quả thẩm mỹ, như thế nào sau phẫu thuật?"
- "Các biến chứng chính do phẫu thuật và xác suất xảy ra là như thế nào?"
- "Có loại thuốc nào cần dùng hoặc cần tránh trước và sau phẫu thuật không?"
- "Thời gian hồi phục sau phẫu thuật và thời điểm trở lại sinh hoạt hằng ngày (lái xe, đi làm lại, tập thể dục) dự kiến là khi nào?"
Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh
- "Nếu trong tương lai tôi muốn mang thai và cho con bú, có phương pháp phẫu thuật nào có thể bảo tồn chức năng cho con bú không? (Khả năng và nguy cơ bảo tồn núm vú và ống tuyến là gì?)"
- "Trong trường hợp của tôi (kích thước và mức độ sa trễ của vú), bác sĩ khuyến nghị kỹ thuật rạch da và bảo tồn núm vú nào, vị trí sẹo sẽ như thế nào?"
Lưu ý: Chỉ định phẫu thuật, phương pháp và xác suất biến chứng có thể khác nhau tùy theo tình trạng cá nhân (kích thước vú, thành phần mô, tiền sử sức khỏe và tình trạng hút thuốc). Vui lòng trao đổi với bác sĩ chuyên khoa phụ trách thông qua khám ngoại trú và các xét nghiệm trước phẫu thuật để được chẩn đoán chính xác và lập kế hoạch điều trị.