Nhược cơ

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Thiểu cơ (sarcopenia) là tình trạng lượng cơ xương (khối lượng cơ), sức mạnh cơ và chức năng cơ đều giảm do lão hóa hoặc bệnh lý, làm tăng nguy cơ suy giảm khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày và nguy cơ sức khỏe.
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Sự suy giảm hormone liên quan đến lão hóa (hormone sinh dục, hormone tăng trưởng), thiếu protein trong chế độ ăn (đặc biệt là axit amin thiết yếu·leucine), giảm hoạt động thể chất (đặc biệt là tập luyện sức kháng), viêm mạn tính·bệnh mạn tính (đái tháo đường, suy thận mạn, bệnh phổi mạn tính, v.v.), thoái hóa kết nối thần kinh–cơ, ảnh hưởng của thuốc (như steroid, v.v.) cùng tác động phức hợp. Do đó xảy ra teo sợi cơ, giảm tổng hợp protein cơ và rối loạn điều hòa chuyển hóa·hormone.
• Triệu chứng chính: Giảm sức mạnh cơ (đặc biệt là lực nắm và sức mạnh cơ chi dưới), đi bộ chậm hơn (giảm tốc độ đi bộ), mệt mỏi·giảm khả năng gắng sức, khó thực hiện các hoạt động hằng ngày, tăng nguy cơ té ngã và gãy xương.

Phương pháp điều trị

• Điều trị không dùng thuốc (điều trị cơ bản)
  • Tập luyện sức kháng (tăng cường sức mạnh cơ): Tập tăng cường sức mạnh cơ ít nhất 2–3 lần mỗi tuần (tập quá tải tăng dần, tập trung vào các bài tập đa khớp) là yếu tố cốt lõi. Kết hợp tập đi bộ·tập thăng bằng để phòng ngừa té ngã.
  • Tập aerobic: Khuyến nghị tập aerobic cường độ trung bình khoảng 150 phút mỗi tuần để cải thiện sức bền tim phổi và chuyển hóa (nếu có thể).
  • Điều trị dinh dưỡng: Lượng protein tổng cộng được khuyến nghị nói chung là 1,0–1,2 g/kg/ngày ở người cao tuổi, và 1,2–1,5 g/kg/ngày trong trường hợp thiểu cơ hoặc có bệnh cấp tính/mạn tính (cần xem xét tình trạng chức năng thận). Khuyến nghị dùng ít nhất 25–30 g protein chất lượng cao (bao gồm leucine) trong mỗi bữa ăn; khi cần, cân nhắc bổ sung whey protein hoặc axit amin thiết yếu (EAA). Bổ sung vitamin D khi thiếu hụt.
  • Tiếp cận đa chuyên khoa: Vật lý trị liệu (kê đơn bài tập), tư vấn chuyên gia dinh dưỡng, tối ưu hóa thuốc·bệnh mạn tính, đánh giá nguy cơ té ngã và điều chỉnh môi trường.
• Điều trị bằng thuốc
  • Hiện nay, các thuốc đặc hiệu được phê duyệt cho thiểu cơ còn hạn chế. Hormone (như testosterone, v.v.), chất điều biến thụ thể androgen chọn lọc (SARM), chất ức chế myostatin, v.v. vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu hoặc bị hạn chế sử dụng do vấn đề về tác dụng phụ·chỉ định.
  • Điều trị hỗ trợ: bổ sung vitamin D khi thiếu hụt; các chất bổ sung protein·HMB (β-hydroxy β-methylbutyrate), v.v. đã được báo cáo trong một số nghiên cứu là có tác dụng cải thiện khối lượng và chức năng cơ.
• Phẫu thuật/thủ thuật
  • Không có điều trị phẫu thuật cho bản thân tình trạng thiểu cơ. Điều trị y tế·phẫu thuật thích hợp đối với bệnh lý nguyên nhân (ví dụ: bệnh cột sống gây đau, v.v.) có thể giúp phục hồi chức năng.
• Lưu ý (trong quá trình điều trị)
  • Khi được khuyến nghị chế độ ăn giàu protein, nếu bị suy giảm chức năng thận như suy thận mạn (đặc biệt là trước khi lọc máu), cần điều chỉnh lượng protein khuyến nghị tùy theo tình trạng thận và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa thận.
  • Tập luyện cần được tiến hành tăng dần, có xem xét tình trạng tim mạch·khớp của từng người. Nếu mắc kèm bệnh tim mạch·bệnh hô hấp, cần thực hiện sau khi được bác sĩ đánh giá.
  • Việc bổ sung thuốc (như hormone, v.v.) có nguy cơ gây tác dụng phụ (huyết khối, vấn đề tuyến tiền liệt, v.v.), vì vậy cần chỉ định thận trọng và theo dõi.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu xét nghiệm cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc·thực phẩm bổ sung đang sử dụng gần đây (bao gồm liều lượng và thời gian sử dụng)
  • Ghi chép thay đổi cân nặng gần đây (cân nặng·chiều cao) và nhật ký bữa ăn (lượng protein) (nếu có thể, trong 3 ngày)
  • Tiền sử té ngã (có té ngã trong 1 năm gần đây hay không), ghi chép thay đổi khi đi bộ (tốc độ·quãng đường đi bộ)
  • Kết quả xét nghiệm trước đây: DXA (khối lượng cơ xương/mật độ xương), BIA, hình ảnh cơ bằng CT/MRI, xét nghiệm máu (creatinine, đường huyết, TSH, vitamin D, v.v.)
  • Nếu có ghi chép kết quả kiểm tra chức năng (lực nắm, tốc độ đi bộ, SPPB, v.v.), hãy mang theo
• Thông tin chính cần cung cấp cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú
  • Thay đổi về sức mạnh cơ hoặc đi bộ bắt đầu từ khi nào/diễn tiến nặng lên như thế nào
  • Có thay đổi về khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày (ADL/IADL) hay không
  • Thói quen tập luyện và thay đổi về mức độ hoạt động gần đây
• Ví dụ câu hỏi (bệnh nhân tự kiểm tra)
  • "Gần đây bạn đã giảm khoảng bao nhiêu kg?"
  • "Gần đây bạn có từng bị té ngã không? Nếu có thì tình huống lúc đó như thế nào?"
  • "Mỗi ngày bạn ăn bao nhiêu protein (như thịt·cá·trứng·sản phẩm từ sữa, v.v.)?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Bác sĩ nghĩ nguyên nhân gây thiểu cơ của tôi là gì? Tôi có cần làm thêm xét nghiệm nào không?"
• "Chương trình tập luyện được khuyến nghị (loại·tần suất·cường độ) như thế nào? Tôi có cần vật lý trị liệu hoặc phục hồi chức năng không?"
• "Khuyến nghị về lượng protein cần ăn và việc sử dụng chất bổ sung (whey protein, EAA, HMB, v.v.) là gì? Nếu có vấn đề về thận thì cần điều chỉnh như thế nào?"
• "Tiên lượng như thế nào, và trong trường hợp nào chức năng có thể hồi phục đáng kể hoặc xấu đi?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Nếu có kết quả đo lực nắm (sức mạnh khi nắm tay) hoặc tốc độ đi bộ, thì chỉ số hiện tại thuộc tiêu chuẩn nào (ví dụ: tiêu chuẩn EWGSOP2)?"
• "Để giảm nguy cơ té ngã, bác sĩ khuyến nghị cải thiện môi trường trong nhà và sử dụng dụng cụ hỗ trợ nào (gậy, khung tập đi, v.v.)?"

Hướng dẫn bổ sung: Kế hoạch chẩn đoán·điều trị cần được cá thể hóa, có xem xét tuổi, bệnh đồng mắc, chức năng thận, mức độ hoạt động, v.v. của từng người. Khi cần, khuyến nghị chẩn đoán chính xác và theo dõi qua thời gian bằng đánh giá sức mạnh·chức năng (lực nắm, tốc độ đi bộ, DXA/BIA, v.v.).