Lệch lạc tình dục

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Chứng paraphilia (lệch lạc tình dục) là tình trạng ham muốn hoặc ám ảnh tình dục kéo dài đối với những đối tượng không có sự đồng thuận, phi nhân cách hóa hoặc gây hại (ví dụ: hành vi gây xấu hổ hoặc đau đớn cho người khác, trẻ em, động vật, v.v.) hoặc các đối tượng không điển hình, gây suy giảm chức năng của cá nhân hoặc gây hại cho người khác.
• Nguyên nhân và bệnh sinh (tóm tắt)
  • Yếu tố phát triển và hành vi: sự điều kiện hóa do trải nghiệm thời thơ ấu (sự kết hợp giữa một kích thích cụ thể và hưng phấn tình dục), sự củng cố qua học tập.
  • Yếu tố sinh học thần kinh: có thể liên quan đến sự mất cân bằng của các mạch thần kinh và chất dẫn truyền thần kinh (serotonin, dopamine, v.v.) điều khiển xung động và ức chế tình dục.
  • Yếu tố tâm động học: sự cố định trong quá trình phát triển tình dục hoặc các vấn đề về bản dạng cá nhân, v.v.
  • Yếu tố nguy cơ: nam giới (thường gặp hơn), khởi phát ở tuổi vị thành niên, các bệnh tâm thần kèm theo (trầm cảm, lo âu, rối loạn nhân cách), sử dụng chất, v.v.
• Triệu chứng chính
  • Những tưởng tượng và ham muốn tình dục dai dẳng, mãnh liệt đối với các đối tượng hoặc hành vi tình dục bất thường cụ thể (ví dụ: nhìn trộm, phô dâm, bạo dâm và khổ dâm, ái nhi, cọ xát tình dục, ái vật, v.v.).
  • Khó kiểm soát xung động, các vấn đề pháp lý và xã hội do hành vi lặp đi lặp lại.
  • Có thể kèm theo lòng tự trọng thấp, suy giảm chức năng trong các mối quan hệ giữa người với người và quan hệ tình dục, trầm cảm hoặc các triệu chứng lo âu.

Phương pháp điều trị

• Tâm lý trị liệu
  • Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT): quản lý xung động và tưởng tượng, tái cấu trúc nhận thức, chiến lược phòng ngừa tái phát (tránh các tình huống cám dỗ, rèn luyện hành vi thay thế).
  • Liệu pháp hành vi: phơi nhiễm và ngăn ngừa đáp ứng, làm bão hòa kích thích, liệu pháp ác cảm (chỉ sử dụng hạn chế trong một số tình huống cụ thể).
  • Trị liệu nhóm, giáo dục giới tính và chương trình phòng ngừa tái phát (đặc biệt là các chương trình phòng ngừa tái phạm liên quan đến hành vi phạm tội).
  • Tâm lý trị liệu (dài hạn): liệu pháp tâm động học giúp hiểu bối cảnh và động cơ cá nhân.
• Điều trị bằng thuốc
  • SSRI (thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc): được sử dụng để kiểm soát xung động và giảm ám ảnh tình dục (ví dụ: giảm ham muốn tình dục cưỡng chế).
  • Thuốc kháng androgen (ức chế hormone sinh dục): dùng trong các trường hợp nặng hoặc có nguy cơ cao và có khả năng gây hại cho người khác (ví dụ: medroxyprogesterone, cyproterone acetate, chất chủ vận GnRH) — khi sử dụng cần theo dõi các tác dụng phụ liên quan đến hormone, loãng xương và thay đổi chuyển hóa.
  • Thuốc hỗ trợ: thuốc chống loạn thần hoặc thuốc ổn định khí sắc có thể được cân nhắc tùy theo tình trạng loạn thần hoặc vấn đề kiểm soát xung động kèm theo.
• Quản lý lối sống và các biện pháp khác
  • Tránh các yếu tố khởi phát (ngăn chặn yếu tố kích hoạt), tăng cường hỗ trợ xã hội, ngừng sử dụng chất, điều trị các bệnh tâm thần kèm theo (trầm cảm, lo âu, rối loạn giấc ngủ, v.v.).
  • Các vấn đề pháp lý và đạo đức (đặc biệt là những vấn đề liên quan đến trẻ em) cần có sự phối hợp lâm sàng và pháp lý.
• Lưu ý (biến chứng và các điểm cần thận trọng trong quản lý)
  • Hành vi có thể gây hại cho người khác có thể dẫn đến hình phạt pháp lý và những hậu quả xã hội, tâm lý nghiêm trọng.
  • Khi điều trị bằng thuốc, cần theo dõi các tác dụng phụ như suy giảm chức năng tình dục, giảm mật độ xương (khi dùng thuốc kháng androgen dài hạn), tăng cân và rối loạn chuyển hóa.
  • Cần đánh giá nguy cơ tự làm hại bản thân, tự sát và tình trạng trầm cảm kèm theo.
  • Điều trị mang tính dài hạn và có nguy cơ tái phát (việc theo dõi định kỳ và phòng ngừa tái phát rất quan trọng).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Những thứ cần chuẩn bị (các mục nên chuẩn bị trước khi đến bệnh viện)
  • Danh sách các thuốc hiện đang dùng (bao gồm thuốc tâm thần và thuốc nội khoa), tiền sử dị ứng
  • Hồ sơ sức khỏe tâm thần trước đây (tâm lý trị liệu, nhập viện, thuốc) và các kết quả xét nghiệm chính
  • Ghi chép triệu chứng gần đây: hành vi nào (hình thức), tần suất, thời điểm bắt đầu, yếu tố khởi phát (căng thẳng, uống rượu, v.v.)
  • Nếu có hồ sơ liên quan đến pháp lý (bị bắt, bị tố cáo, xét xử, v.v.), hãy mang theo các tài liệu liên quan (nếu có)
  • Tiền sử gia đình (bệnh tâm thần, khuynh hướng bạo lực, v.v.) và hỗ trợ xã hội (người sống cùng, tình trạng việc làm)
• Những mục bác sĩ có khả năng sẽ hỏi khi khám (ví dụ)
  • "Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào và xảy ra với tần suất bao lâu một lần?"
  • "Bạn đã từng thử những cách nào để dừng hành vi đó? Hiệu quả ra sao?"
  • "Bạn có chẩn đoán tâm thần nào khác (trầm cảm, lo âu, sử dụng chất, v.v.) không?"
  • "Bạn đã từng gây hại cho người khác hoặc gặp vấn đề pháp lý chưa?"

Ví dụ về các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Những lựa chọn điều trị nào tôi có thể nhận được, và hiệu quả kỳ vọng cũng như tác dụng phụ của từng lựa chọn là gì?"
• "Điều trị có khả năng cải thiện xung động hoặc tưởng tượng của tôi đến mức nào? Khả năng tái phát là bao nhiêu?"
• "Nếu bắt đầu điều trị bằng thuốc, cần thực hiện những xét nghiệm hoặc theo dõi nào?"

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Bệnh viện cung cấp biện pháp quản lý cụ thể nào (kế hoạch phòng ngừa tái phát) để bảo đảm xung động của tôi không gây hại cho người khác?"
• "Điều trị kháng androgen (ức chế hormone) có phù hợp với trường hợp của tôi không? Làm thế nào để phòng ngừa các tác dụng phụ dài hạn (như loãng xương)?"