Trầm cảm sau sinh

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng xuất hiện cảm giác trầm buồn nghiêm trọng và các triệu chứng liên quan sau khi sinh (theo tài liệu, bắt đầu trong vòng 4 tuần sau sinh). (trầm cảm chu sinh/sau sinh)
• Nguyên nhân·sinh lý bệnh: Bệnh phát sinh do sự kết hợp của những thay đổi đột ngột về hormone như estrogen·progesterone ngay sau sinh, căng thẳng do sinh con·nuôi con, tiền sử trầm cảm và căng thẳng trong các mối quan hệ (xung đột vợ chồng, xung đột với gia đình bên chồng, v.v.). Sinh lý bệnh được giải thích là sự tương tác giữa những thay đổi sinh học thần kinh do hormone giảm mạnh và căng thẳng tâm lý xã hội.
• Yếu tố nguy cơ: Tiền sử trầm cảm sau sinh (nguy cơ tái phát cao — các tài liệu trước đây báo cáo khả năng tái phát khoảng 30–50%), trầm cảm hoặc rối loạn lo âu từ trước, ít hỗ trợ xã hội, thiếu ngủ, v.v.
• Triệu chứng chính: Cảm giác trầm buồn kéo dài, lo âu·bồn chồn, thay đổi cảm xúc, khóc đột ngột, chán ăn, mất ngủ·rối loạn giấc ngủ, giảm khả năng tập trung, cảm giác tội lỗi, cảm giác quá sức·lo âu nghiêm trọng về việc nuôi con, trong trường hợp nặng có ý nghĩ tự làm hại bản thân·tự sát hoặc ý nghĩ làm hại em bé (tình huống cấp cứu).

Phương pháp điều trị

• Điều trị không dùng thuốc (yếu tố được khuyến nghị hàng đầu)
  • Hỗ trợ tinh thần: Sự hợp tác của vợ/chồng và gia đình, chia sẻ việc chăm sóc con, tăng cường hỗ trợ xã hội.
  • Trị liệu tâm lý: Các liệu pháp tâm lý có hiệu quả đối với trầm cảm sau sinh như liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), liệu pháp liên cá nhân (IPT), v.v.
  • Hỗ trợ thiết thực: Đảm bảo giấc ngủ·thời gian nghỉ ngơi, hỗ trợ chăm sóc con (nguồn lực từ gia đình·cộng đồng), v.v.
• Điều trị bằng thuốc
  • Khi các triệu chứng cản trở chức năng sinh hoạt hằng ngày hoặc có ý nghĩ tự sát, có thể cân nhắc điều trị bằng thuốc như thuốc chống trầm cảm sau khi trao đổi với bác sĩ chuyên khoa tâm thần.
  • Cần lựa chọn thuốc và đánh giá lợi ích·nguy cơ khi cho con bú. Một số thuốc chống trầm cảm có thể được sử dụng trong thời kỳ cho con bú (cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá), nhưng tài liệu khuyến nghị thận trọng khi phối hợp cho con bú và thuốc chống trầm cảm.
• Điều trị nặng·cấp cứu
  • Khi có nguy cơ tự làm hại bản thân·tự sát hoặc có triệu chứng loạn thần (hoang tưởng·ảo giác, v.v.), cần được bác sĩ chuyên khoa điều trị nội trú ngay lập tức; khi cần, cân nhắc điều trị nội trú·điều trị giai đoạn cấp (ví dụ: liệu pháp co giật điện (ECT), v.v.).
• Quản lý sinh hoạt và lưu ý
  • Ngủ và dinh dưỡng đầy đủ, hoạt động đều đặn·tập thể dục nhẹ, kiểm soát căng thẳng.
  • Khi dùng thuốc, tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ và nhất định thông báo việc có cho con bú·kế hoạch cho con bú.
  • Nếu các triệu chứng trở nên nặng hơn hoặc gây khó khăn cho việc chăm sóc em bé, hãy trao đổi ngay với nhân viên y tế.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị và ghi chép trước
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·không kê đơn·thuốc thảo dược Hàn Quốc)
  • Tiền sử tâm thần và tiền sử gia đình (trầm cảm·từng cố gắng tự sát, v.v.)
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, chỉ số tuyến giáp, v.v.) và bản sao giấy chẩn đoán (nếu có)
  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng, kiểu triệu chứng (thay đổi về giấc ngủ·khẩu vị·cảm xúc·khả năng tập trung), việc cho con bú, ghi chép về thời gian ngủ·tình hình chăm sóc con (trong 1–2 tuần gần đây)
  • Bảng kiểm tra triệu chứng như Thang điểm trầm cảm sau sinh Edinburgh (EPDS) (nếu có thể)
  • Các câu hỏi liên quan đến an toàn (ý nghĩ tự làm hại bản thân·tự sát, ý nghĩ làm hại em bé, v.v.) — tuyệt đối không che giấu các vấn đề liên quan đến cấp cứu
• Những thông tin quan trọng cần báo ngay cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú
  • Ý nghĩ tự sát nghiêm trọng·thôi thúc tự làm hại bản thân, ảo giác·hoang tưởng, tình trạng không thể chăm sóc em bé
  • Việc có cho con bú hay không (ý định tiếp tục cho con bú), mong muốn·từ chối liên quan đến thuốc

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Thuốc này bắt đầu có hiệu quả từ khi nào và có những tác dụng phụ gì?
• Tôi đang cho con bú, việc dùng thuốc ảnh hưởng đến em bé như thế nào?
• Tiên lượng các triệu chứng của tôi ra sao và thời gian điều trị khoảng bao lâu?
• Ngoài thuốc, có phương pháp điều trị nào được khuyến nghị (trị liệu tâm lý, chương trình hỗ trợ tại địa phương, v.v.)?
• Cần có những thói quen sinh hoạt·hệ thống hỗ trợ nào để phòng ngừa tái phát triệu chứng?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Tôi đang cho con bú. Loại thuốc chống trầm cảm nào tương đối an toàn, và khi dùng thuốc tôi có phải ngừng cho con bú không?
• Làm thế nào để đánh giá tình trạng hiện tại của tôi đã đến mức nguy hiểm cho việc chăm sóc em bé hay chưa? Những dấu hiệu nào cho thấy cần nhập viện ngay lập tức?

Hướng dẫn an toàn bổ sung

• Nếu có ý nghĩ tự sát hoặc lo ngại sẽ làm hại em bé, hãy lập tức liên hệ với phòng cấp cứu hoặc dịch vụ tư vấn khẩn cấp về sức khỏe tâm thần tại địa phương và nhanh chóng nhận trợ giúp y tế.