Bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Bệnh đa dây thần kinh ngoại biên do đái tháo đường là một biến chứng 발생 do các dây thần kinh ngoại biên (chủ yếu là dây thần kinh cảm giác) bị tổn thương bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài. Về sinh lý bệnh, tăng đường huyết gây tổn thương các sợi thần kinh và vi mạch, dẫn đến thiếu máu cục bộ thần kinh, rối loạn chuyển hóa, viêm và thoái hóa sợi trục. Các triệu chứng chính gồm:

• Rối loạn cảm giác: tê (đặc biệt bắt đầu từ đầu ngón chân rồi lan dần lên), mất cảm giác, cảm giác châm chích, nóng rát, đau như điện giật
• Đau: cảm giác bỏng rát và đau nhức nặng hơn vào ban đêm (một số bệnh nhân hầu như không đau)
• Tăng nguy cơ chấn thương và loét do mất cảm giác (do không cảm nhận được áp lực ở bàn chân, dẫn đến chai chân → loét)
• Triệu chứng thần kinh tự chủ (ở một số bệnh nhân): dao động huyết áp (hạ huyết áp tư thế), thay đổi nhịp tim, bất thường tiết mồ hôi, khó tiêu, rối loạn tiểu tiện và chức năng tình dục, v.v.

Phương pháp điều trị

1. Điều trị căn nguyên
   • Kiểm soát đường huyết: điều chỉnh và duy trì tình trạng tăng đường huyết kéo dài là biện pháp quản lý quan trọng nhất. Mục tiêu cá nhân (ví dụ: mục tiêu HbA1c) được điều chỉnh tùy theo tình trạng của bệnh nhân.
2. Kiểm soát đau (điều trị bằng thuốc) — phương pháp tiêu chuẩn
   • Thuốc được khuyến nghị hàng đầu: duloxetine (Duloxetine), pregabalin (Pregabalin), gabapentin (Gabapentin)
   • Lựa chọn thay thế: thuốc chống trầm cảm ba vòng (ví dụ: amitriptyline) — cần thận trọng khi sử dụng ở người mắc bệnh tim mạch và người cao tuổi
   • Điều trị tại chỗ: miếng dán lidocaine, miếng dán capsaicin nồng độ cao (khi đau khu trú)
   • Khác: cân nhắc thận trọng opioid khi đau khó điều trị (lưu ý vấn đề kê đơn dài hạn và lệ thuộc)
   • Điều trị theo triệu chứng thần kinh tự chủ: hạ huyết áp tư thế (bổ sung nước và muối, vớ áp lực, điều trị bằng thuốc (ví dụ: midodrine, v.v.)), điều trị triệu chứng đối với rối loạn tiêu hóa/tiểu tiện
   • Cần điều chỉnh liều thuốc và kiểm tra chống chỉ định tùy theo chức năng thận và gan (ví dụ: một số thuốc cần điều chỉnh liều hoặc hạn chế sử dụng khi chức năng thận suy giảm)
3. Điều trị không dùng thuốc
   • Tập thể dục nhịp điệu và rèn luyện sức mạnh thường xuyên (cải thiện kiểm soát đường huyết và tuần hoàn máu)
   • Cai thuốc lá, hạn chế rượu bia, kiểm soát cân nặng
   • Có thể cân nhắc vật lý trị liệu và kích thích thần kinh (ví dụ: kích thích thần kinh điện qua da)
4. Quản lý biến chứng
   • Khi xuất hiện loét bàn chân: đánh giá tình trạng nhiễm trùng, dẫn lưu, điều trị vết thương, đánh giá lưu lượng máu (phối hợp với khoa phẫu thuật mạch máu nếu cần thực hiện thủ thuật tái tưới máu), tùy trường hợp cân nhắc cắt lọc hoặc cắt cụt bằng phẫu thuật
   • Khuyến nghị khám bàn chân (foot) định kỳ và sử dụng giày dép vừa vặn, dụng cụ chỉnh hình phù hợp
5. Lưu ý (khi tự chăm sóc)
   • Theo dõi và báo cáo các tác dụng phụ của thuốc (buồn ngủ, chóng mặt, rối loạn nhịp tim, v.v.)
   • Cần lựa chọn thuốc và điều chỉnh liều khi có bất thường về chức năng thận hoặc gan
   • Đến cơ sở y tế ngay khi cơn đau không cải thiện hoặc bàn chân có vết thương, đỏ, áp xe hoặc nóng

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

Đồ cần chuẩn bị và thông tin cần mang theo

• Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thuốc thảo dược Hàn Quốc và thực phẩm bổ sung)
• Kết quả xét nghiệm gần đây: HbA1c, đường huyết lúc đói, chức năng thận (creatinine, eGFR), chức năng gan, xét nghiệm lipid, điện tâm đồ gần đây (nếu có)
• Ghi chép triệu chứng: thời điểm bắt đầu, diễn tiến (từ từ/đột ngột), vị trí và mức độ đau (thang điểm đau 0–10), tình trạng nặng hơn vào ban đêm hay không
• Ảnh chụp vùng nghi ngờ có vết thương hoặc loét (nếu có thể)
• Kết quả đo dẫn truyền thần kinh, kiểm tra thần kinh tự chủ hoặc hồ sơ khám liên quan đến bàn chân trước đây (nếu có)
• Thông tin về lối sống: hút thuốc, uống rượu, tần suất tập thể dục, chăm sóc bàn chân (có đi chân trần hay không, loại giày dép)
• Ghi chép đường huyết (dữ liệu từ thiết bị tự đo đường huyết)

Các nội dung nên giải thích trước với bác sĩ khi khám (ví dụ câu hỏi dành cho bệnh nhân)

• "Hãy ghi chú ngắn gọn thời điểm các triệu chứng bắt đầu và chúng đã thay đổi như thế nào rồi mang theo khi đi khám."
• "Hãy ghi lại thời điểm cơn đau nặng nhất và các hoạt động làm cơn đau nặng hơn rồi mang theo."
• "Hãy mang theo ghi chép hằng ngày về việc bàn chân có vết thương, mùi hôi hoặc nóng hay không."

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Thuốc hàng đầu mà bác sĩ khuyến nghị để giảm đau cho tôi là gì? Hiệu quả và tác dụng phụ dự kiến là gì?"
• "Tôi cần kiểm soát mục tiêu đường huyết (HbA1c) ở mức nào? Có mục tiêu nào phù hợp với tuổi và các bệnh kèm theo của tôi không?"
• "Để giảm nguy cơ loét bàn chân, tôi cần thực hiện những biện pháp chăm sóc cụ thể nào trong sinh hoạt hằng ngày?"
• "Chức năng thận và gan của tôi bị suy giảm nhẹ; tôi có thể dùng những thuốc nào và cần lưu ý những gì?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Tôi bị đau nhiều vào ban đêm; trong số các thuốc hoặc phương pháp không dùng thuốc giúp ngủ ngon hơn, phương pháp nào được khuyến nghị?"
• "Bàn chân tôi gần như mất cảm giác nên khó nhận biết vết thương. Để phòng ngừa loét, tôi nên sử dụng loại giày dép và dụng cụ bảo vệ nào, và chu kỳ khám bàn chân định kỳ là bao lâu?"

Ghi chú: Mỗi lựa chọn điều trị sẽ khác nhau tùy theo tình trạng tổng thể của bệnh nhân (mức độ kiểm soát đường huyết, chức năng thận và gan, bệnh kèm theo, tương tác thuốc, môi trường sống, v.v.). Vui lòng trao đổi với bác sĩ phụ trách về kế hoạch chẩn đoán và điều trị cụ thể.