Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Viêm bao hoạt dịch (bursitis) là tình trạng viêm xảy ra ở bao hoạt dịch (bursa) quanh khớp; bao hoạt dịch là túi nhỏ chứa dịch bôi trơn giúp giảm ma sát giữa gân, cơ, xương và da.
- Vị trí thường gặp: Vai (xương bả vai), khuỷu tay (khớp khuỷu), khớp háng, đầu gối (khớp gối), mông và các vị trí thường xuyên chịu ma sát lặp đi lặp lại.
- Nguyên nhân
- Ma sát lặp đi lặp lại, sử dụng quá mức hoặc áp lực kéo dài (ví dụ: công việc phải quỳ gối, làm việc với tay giơ cao quá vai trong thời gian dài)
- Xuất huyết trong bao hoạt dịch do chấn thương trực tiếp
- Viêm bao hoạt dịch nhiễm khuẩn (nhiễm trùng), do vi khuẩn (đặc biệt là Staphylococcus aureus và các loại khác)
- Các bệnh viêm toàn thân (viêm khớp dạng thấp), thâm nhiễm do lao như bệnh lao, các bệnh do tinh thể (bệnh gút) và các nguyên nhân khác
- Sinh lý bệnh: Bao hoạt dịch bị viêm và tiết dịch, dẫn đến sưng phồng, gây đau và ấn đau ở các mô xung quanh, đồng thời hạn chế vận động khớp. Khi bị nhiễm trùng, có thể kèm sốt, ban đỏ và nóng tại chỗ.
- Triệu chứng chính
- Đau và ấn đau tại chỗ
- Sưng (phồng lên như cục u hoặc bọng nước)
- Hạn chế vận động khớp hoặc các mô xung quanh
- Khi nhiễm trùng: đỏ, nóng, sốt và các triệu chứng toàn thân
- Chẩn đoán (tóm tắt)
- Khám lâm sàng là trọng tâm (kiểm tra sưng, ấn đau và phạm vi vận động)
- Siêu âm: hữu ích để đánh giá dịch và tình trạng viêm trong bao hoạt dịch
- Chụp X-quang (X-ray): loại trừ tổn thương xương
- Chọc hút bao hoạt dịch (dịch thu được) và xét nghiệm tế bào, nuôi cấy: cần thiết để phân biệt viêm bao hoạt dịch do nhiễm trùng hoặc do tinh thể (bệnh gút)
- Xét nghiệm máu: các chỉ số viêm như bạch cầu, CRP, ESR
Phương pháp điều trị
- Điều trị bảo tồn (giai đoạn đầu)
- Nghỉ ngơi và hạn chế sử dụng vùng bị ảnh hưởng
- Chườm đá (trong giai đoạn cấp tính, 48–72 giờ), sau đó có thể chuyển sang chườm ấm
- Băng ép và dụng cụ bảo vệ (ví dụ: đệm đầu gối)
- Kiểm soát đau và viêm bằng thuốc chống viêm (NSAIDs)
- Vật lý trị liệu (kéo giãn, tăng cường cơ, điều chỉnh tư thế và môi trường làm việc)
- Điều trị bằng thuốc
- Nếu nghi ngờ nhiễm trùng, sau khi chọc hút sẽ sử dụng kháng sinh phù hợp (lựa chọn đường uống hoặc đường tĩnh mạch tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng)
- Nếu không nhiễm trùng, có thể tiêm steroid tại chỗ vào khớp (bắt buộc phải loại trừ nhiễm trùng trước khi tiêm)
- Thủ thuật/phẫu thuật
- Chọc hút mang tính chẩn đoán và điều trị (dẫn lưu dịch): xác định có nhiễm trùng và giảm áp lực
- Nếu tái phát nhiều lần hoặc điều trị bảo tồn thất bại, hiếm khi cân nhắc phẫu thuật cắt bỏ bao hoạt dịch
- Lưu ý và tự chăm sóc
- Nếu nghi ngờ nhiễm trùng (đau dữ dội, đỏ, sốt), cần đi khám ngay lập tức
- Chỉ tiêm steroid sau khi đã hoàn toàn loại trừ nhiễm trùng
- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông: tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi chọc hút hoặc tiêm (nguy cơ chảy máu)
- Điều chỉnh các yếu tố lặp đi lặp lại (tư thế làm việc, sử dụng quá mức): sử dụng dụng cụ bảo vệ, điều chỉnh độ cao của nơi làm việc, v.v.
- Biến chứng
- Đau mạn tính và hạn chế vận động, tái phát nhiều lần
- Nếu nhiễm trùng lan ra toàn thân, có thể gây viêm tủy xương hoặc nhiễm khuẩn huyết (hiếm gặp)
- Có thể kèm vôi hóa hoặc các vấn đề ở gân xung quanh
Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng và thông tin cần chuẩn bị
- Các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc ức chế miễn dịch, steroid)
- Dị ứng (đặc biệt là với kháng sinh, thuốc gây tê tại chỗ, v.v.)
- Có sốt gần đây hay không và ghi chép nhiệt độ cơ thể
- Ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng, thay đổi của triệu chứng (mức độ, tần suất), các yếu tố gây khởi phát (chấn thương, công việc lặp đi lặp lại)
- Kết quả các xét nghiệm trước đây (X-quang, siêu âm, xét nghiệm máu) và phim/CD hoặc hình ảnh đã chụp
- Những cách đã thử để giảm đau (thuốc, dụng cụ hỗ trợ, vật lý trị liệu, v.v.) và hiệu quả
- Các xét nghiệm có thể được thực hiện khi khám ngoại trú
- Khám thực thể (kiểm tra phạm vi vận động, ấn đau, đỏ)
- Siêu âm, nếu cần thì chụp X-ray
- Nếu nghi ngờ, chọc hút bao hoạt dịch (cần được giải thích và đồng ý về mục đích, quy trình xét nghiệm)
- Xét nghiệm máu (các chỉ số nhiễm trùng)
- Ví dụ câu hỏi (các câu người bệnh có thể tự chuẩn bị)
- "Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào và trở nên nặng hơn khi thực hiện động tác nào?"
- "Tôi có danh sách các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông) không?"
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Theo bác sĩ, nguyên nhân của tình trạng này là gì?
- Làm thế nào để xác định chắc chắn có nhiễm trùng hay không? Có cần chọc hút không?
- Tác dụng phụ của thuốc (kháng sinh, thuốc chống viêm, tiêm steroid) là gì?
- Tôi có thể trở lại làm việc hoặc tập thể dục sau bao lâu?
- Có khuyến nghị nào về sinh hoạt và công việc để giảm nguy cơ tái phát không?
- Khả năng cần phẫu thuật là bao nhiêu? Phẫu thuật có những rủi ro gì?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp theo từng bệnh
- Cần những xét nghiệm nào để xác định viêm bao hoạt dịch ở vị trí này là do vi khuẩn (nhiễm trùng), và việc chăm sóc trước và sau khi chọc hút được thực hiện như thế nào?
- Khi viêm bao hoạt dịch tái phát nhiều lần và điều trị bảo tồn không đủ hiệu quả, khi nào nên cân nhắc phẫu thuật (cắt bỏ bao hoạt dịch)? Thời gian hồi phục và tỷ lệ tái phát sau phẫu thuật là bao nhiêu?