Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Đau đầu là một triệu chứng và đôi khi là một bệnh độc lập (đau đầu nguyên phát: đau nửa đầu, đau đầu do căng thẳng, đau đầu từng cụm, v.v.), nhưng cũng thường là dấu hiệu của bệnh khác (đau đầu thứ phát: xuất huyết não, u não, viêm não·viêm màng não, v.v.).
- Các nguyên nhân chính và sinh lý bệnh (tóm tắt):
- Nguyên phát: đau nửa đầu (các tín hiệu viêm cùng với dây thần kinh sinh ba·hệ mạch máu — khử cực lan truyền vỏ não·hoạt hóa hệ sinh ba–mạch máu), đau đầu do căng thẳng (căng quá mức các cơ vùng đầu cổ·thay đổi xử lý cảm giác trung ương), đau đầu từng cụm (mất cân bằng giao cảm/phó giao cảm, liên quan đến vùng dưới đồi).
- Thứ phát: nhiễm trùng (viêm màng não, viêm não), xuất huyết (dưới nhện·dưới màng cứng), khối u, nguyên nhân chuyển hóa·ngộ độc, v.v.
- Các triệu chứng chính:
- Tính chất đau: đau khi ấn, cảm giác nặng, đau theo nhịp đập, v.v.
- Khi tăng áp lực nội sọ: nôn, đau đầu dữ dội, rối loạn ý thức.
- Triệu chứng kèm theo: sốt (nghi ngờ nhiễm trùng), rối loạn thị trường, bất thường cảm giác·vận động (khiếm khuyết thần kinh khu trú), thay đổi ý thức, tiền sử chấn động não·chấn thương, v.v.
- Dấu hiệu cảnh báo (cần được đánh giá ngay): “cơn đau đầu đột ngột dữ dội nhất từ trước đến nay (kiểu sét đánh)”, đau đầu mới xuất hiện và dai dẳng nặng dần, sốt·cứng gáy, bất thường thần kinh khu trú, giảm ý thức, nôn ói tái diễn, đau đầu ở người đang dùng thuốc chống đông, v.v.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung
- Đau đầu nguyên phát: giảm triệu chứng (giai đoạn cấp) + điều trị dự phòng khi cần (đối với người bệnh bị thường xuyên·mức độ nặng).
- Đau đầu thứ phát: ưu tiên điều trị nguyên nhân nền (ví dụ: viêm màng não → kháng sinh/thuốc kháng virus, xuất huyết → xử trí ngoại khoa thần kinh cấp cứu).
- Điều trị bằng thuốc (tiêu biểu)
- Thuốc giảm đau thông thường: acetaminophen, NSAIDs (ibuprofen, naproxen) — mức độ nhẹ đến vừa.
- Điều trị cấp tính đau nửa đầu: triptan (như sumatriptan), thuốc chống nôn (như metoclopramide).
- Đau đầu từng cụm: oxy nồng độ cao (100% 7–15 L/min) đơn độc hoặc sumatriptan tiêm dưới da; dự phòng bằng verapamil, v.v.
- Thuốc dự phòng: thuốc chẹn beta như propranolol·metoprolol, amitriptyline (dự phòng đau đầu do căng thẳng·đau nửa đầu), topiramate·valproate (đau nửa đầu), thuốc chẹn kênh calci (đau đầu từng cụm), thuốc ức chế CGRP (kháng thể đơn dòng), v.v.
- Điều trị không dùng thuốc và tự chăm sóc
- Duy trì giờ giấc ngủ·ăn uống đều đặn, uống đủ nước, điều chỉnh lượng caffeine, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát căng thẳng (liệu pháp thư giãn, liệu pháp nhận thức hành vi, phản hồi sinh học).
- Khi có vấn đề liên quan đến mắt (nếu thị lực bất thường, nên khám nhãn khoa), khi có triệu chứng xoang, khuyến nghị khám tai mũi họng.
- Lưu ý và biến chứng
- Đau đầu do lạm dụng thuốc (xảy ra khi lạm dụng thuốc giảm đau·triptan) — thuốc giảm đau thông thường có nguy cơ khi dùng từ 15 ngày trở lên mỗi tháng; triptan/opioid/thuốc nhóm ergot có nguy cơ khi dùng quá 10 ngày mỗi tháng.
- Khi xảy ra tình huống cấp cứu (các dấu hiệu cảnh báo nêu trên), cần đến ngay phòng cấp cứu.
- Nếu không được điều trị trong thời gian dài, có thể gây cản trở sinh hoạt và trở thành mạn tính.
Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị · thông tin cung cấp cho bác sĩ)
- Đồ cần chuẩn bị/thông tin cần mang theo
- Danh sách các thuốc hiện đang dùng (bao gồm thuốc không kê đơn·thuốc thảo dược Hàn Quốc), cùng liều lượng·tần suất dùng.
- Tiền sử bệnh (xuất huyết não·đột quỵ·tăng huyết áp·dùng thuốc chống đông·ung thư·suy giảm miễn dịch, v.v.).
- Có chấn thương gần đây hay không và thời điểm xảy ra.
- Ghi chép triệu chứng: thời điểm bắt đầu, thời gian kéo dài, tính chất đau (đau theo nhịp đập/cảm giác bị đè ép/đau như sét đánh), mức độ đau (0–10), yếu tố làm nặng/giảm đau, triệu chứng kèm theo (nôn·sốt·rối loạn thị lực·yếu cơ, v.v.).
- Nhật ký đau đầu (thời điểm xuất hiện·thời gian kéo dài·yếu tố khởi phát·đáp ứng với thuốc đã dùng) — nếu có thể, nên ghi chép trong 2–4 tuần.
- Kết quả các xét nghiệm trước đây (CT/MRI/xét nghiệm máu/xét nghiệm dịch não tủy, v.v.) và báo cáo xét nghiệm.
- Các hạng mục chính bác sĩ có thể hỏi khi khám (nếu người bệnh chuẩn bị trước, quá trình khám sẽ nhanh hơn)
- Thời điểm bắt đầu và kiểu đau (đột ngột hay nặng dần từ từ).
- Trước đây có từng bị đau đầu với kiểu tương tự hay không.
- Mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày (ảnh hưởng công việc·rối loạn giấc ngủ, v.v.).
- Tiền sử gia đình (đau nửa đầu, v.v.).
Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- “Tác dụng phụ của thuốc này (thuốc giảm đau/thuốc dự phòng được kê đơn) là gì? Dùng lâu dài có an toàn không?”
- “Với các triệu chứng hiện tại, tôi có cần làm xét nghiệm cấp cứu không (CT/MRI/dịch não tủy, v.v.)?”
- “Tiên lượng như thế nào? Có nguy cơ cơn đau đầu này tiến triển thành mạn tính (xảy ra thường xuyên) không?”
- “Trong lối sống, tôi nhất định cần thay đổi điều gì?”
- “Tôi nên dùng thuốc như thế nào để tránh đau đầu do lạm dụng thuốc?”
Ví dụ về các câu hỏi tùy theo bệnh
- “Gần đây tôi bị đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột (đạt mức tối đa trong chốc lát); tôi có cần chụp CT hoặc chọc dò thắt lưng không?”
- “Nếu dùng thuốc giảm đau nhiều lần trong ngày thì cơn đau đầu có nặng hơn không? Làm thế nào để xác định tôi có bị lạm dụng thuốc hay không?”