Tổn thương bên trong khớp gối

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Rối loạn cấu trúc nội tại khớp gối (Internal derangement of knee) là tình trạng sự sắp xếp và vận động trong khớp trở nên bất thường do tổn thương hoặc rối loạn chức năng của các cấu trúc trong khớp gối (dây chằng chéo, dây chằng bên, sụn chêm (đĩa sụn), sụn khớp, v.v.).
• Nguyên nhân: Các nguyên nhân chính gồm chấn thương (chấn thương thể thao, té ngã, tai nạn giao thông), sử dụng quá mức lặp đi lặp lại (tác động quá mạnh lên đầu gối), thay đổi thoái hóa (thay đổi sụn và sụn chêm do lão hóa), v.v.
• Sinh lý bệnh: Đứt dây chằng hoặc tổn thương sụn chêm làm mất tính ổn định của khớp và gây ra vận động bất thường (xoay hoặc di chuyển ra trước–sau bất thường), từ đó dẫn đến tổn thương sụn khớp và viêm. Tràn dịch trong khớp (tăng dịch hoạt dịch) gây sưng và đau; nếu không điều trị, bệnh có thể tiến triển thành mất ổn định mạn tính và viêm khớp thoái hóa (thoái hóa khớp).
• Triệu chứng chính: Sưng đầu gối (tràn dịch khớp), đau đầu gối (đặc biệt khi chịu trọng lượng), cảm giác khớp không ổn định (cảm giác như đầu gối sắp bị khuỵu), khớp bị kẹt (khóa) hoặc hạn chế vận động. Khi bị chấn thương cấp tính, đầu gối thường sưng ngay lập tức và đau dữ dội.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bảo tồn
  • Giai đoạn cấp tính: RICE (nghỉ ngơi (Rest), chườm lạnh (Ice), băng ép (Compression), kê cao (Elevation)), kiểm soát sưng và giảm đau.
  • Thuốc: Dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) để giảm đau và viêm. Khi cần, dùng thuốc giảm đau trong thời gian ngắn. Nếu nghi ngờ nhiễm trùng, dùng thuốc kháng sinh (tùy theo chẩn đoán).
  • Nẹp·bó bột: Ổn định khớp (dùng nẹp bảo vệ đầu gối hoặc nẹp chức năng) để giảm đau và phòng ngừa tổn thương thêm.
  • Vật lý trị liệu (phục hồi chức năng): Tăng cường sức cơ (đặc biệt là cơ tứ đầu đùi), phục hồi khả năng vận động của khớp, tập thăng bằng và kiểm soát thần kinh–cơ, từng bước phục hồi khả năng chịu trọng lượng.
  • Tiêm trong khớp: Có thể lựa chọn tiêm steroid (giảm viêm ngắn hạn) hoặc axit hyaluronic (bôi trơn và giảm triệu chứng) (tùy theo chỉ định).
• Điều trị phẫu thuật
  • Nội soi khớp (arthroscopy): Thực hiện chẩn đoán và điều trị (khâu/cắt sụn chêm, chỉnh sửa bề mặt sụn, lấy dị vật trong khớp, v.v.) qua đường rạch tối thiểu. Thời gian hồi phục nhanh và ít biến chứng.
  • Phẫu thuật dây chằng: Với dây chằng chéo trước (ACL) bị đứt hoàn toàn, có thể cân nhắc phẫu thuật tái tạo (ghép gân tự thân hoặc gân đồng loại). Quyết định điều trị phụ thuộc vào mức độ hoạt động và mức độ mất ổn định của người bệnh.
  • Khác: Nếu có khuyết sụn khớp nghiêm trọng hoặc người bệnh cao tuổi và có thay đổi thoái hóa lan rộng, có thể cân nhắc điều trị bảo tồn sau khi làm sạch khớp bằng nội soi hoặc phẫu thuật thay khớp (thay một phần hoặc toàn bộ).
• Lưu ý·nguy cơ biến chứng·tự chăm sóc
  • Sau chấn thương cấp tính, tránh ngay các hoạt động chịu trọng lượng và tạo lực xoay (nguy cơ tổn thương thêm).
  • Sau phẫu thuật, cần tuân thủ nghiêm túc kế hoạch phục hồi chức năng được chỉ định (tự ý hoạt động sớm có nguy cơ điều trị thất bại và tái chấn thương).
  • Vì tổn thương sụn có thể tiến triển về lâu dài, cần bảo vệ khớp (kiểm soát cân nặng, tăng cường sức cơ) và theo dõi định kỳ.
  • Biến chứng phẫu thuật: nhiễm trùng, huyết khối (huyết khối tĩnh mạch sâu), cứng khớp, có thể tổn thương thần kinh·mạch máu. Nội soi khớp ít xâm lấn nhưng vẫn có khả năng xảy ra biến chứng.

Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng·hồ sơ·câu hỏi mẫu)

• Vật dụng nên mang theo
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm liều lượng và thời gian dùng), thông tin về việc có dùng aspirin·thuốc chống đông hay không
  • Tiền sử bệnh·hồ sơ phẫu thuật trước đây (đặc biệt là hồ sơ phẫu thuật đầu gối)
  • Bản gốc hoặc CD của các kết quả xét nghiệm·hình ảnh gần đây (MRI, X-quang, siêu âm, giấy chẩn đoán)
  • Tiền sử dị ứng (thuốc·thuốc gây mê, v.v.)
• Ghi chép triệu chứng (chuẩn bị trước khi khám)
  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng và tình huống xảy ra (tư thế·động tác tại thời điểm bị chấn thương)
  • Đặc điểm cơn đau (vị trí đau, mức độ, thay đổi khi chịu trọng lượng, có hay không tình trạng khớp bị kẹt·cảm giác không ổn định)
  • Kiểu xuất hiện sưng (sưng ngay lập tức hay sau vài giờ·vài ngày)
  • Các phương pháp điều trị trước đây (vật lý trị liệu, thuốc, tiêm, v.v.) và đáp ứng
  • Những hạn chế trong sinh hoạt hằng ngày·vận động và mục tiêu (mong muốn trở lại chơi thể thao, v.v.)
• Ví dụ về tài liệu nên cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú: nhật ký đau (điểm đau·thay đổi theo từng hoạt động), hình ảnh gần đây, danh sách thuốc

Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• "Nguyên nhân chính xác và mức độ tổn thương đầu gối của tôi là như thế nào?"
• "Tôi có cần chụp MRI không? Cần làm thêm những xét nghiệm nào?"
• "Khả năng cải thiện bằng điều trị bảo tồn có cao không, hay nên phẫu thuật?"
• "Lợi ích và nguy cơ (tác dụng phụ) của phương pháp điều trị được khuyến nghị là gì?"
• "Dự kiến bao lâu tôi có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày và chơi thể thao sau điều trị?"
• "Tôi có thể tự chăm sóc như thế nào để giảm nguy cơ tái phát·biến chứng (viêm khớp, v.v.)?"

Ví dụ về các câu hỏi tùy theo bệnh

• "Tôi bị nghi ngờ rách sụn chêm. Tổn thương này có thể khâu (sửa chữa) được không, hay cắt một phần (phẫu thuật cắt) sẽ phù hợp hơn? Tiêu chí lựa chọn là gì?"
• "Nếu dây chằng chéo trước (ACL) bị đứt hoàn toàn, bác sĩ có khuyến nghị phẫu thuật tái tạo không? Giữa gân tự thân (gân bánh chè·gân kheo) và gân đồng loại, lựa chọn nào phù hợp hơn với mức độ hoạt động của tôi (ví dụ: bóng đá)?"

Nếu muốn, bạn có thể cho biết các triệu chứng hiện tại·kết quả xét nghiệm (ví dụ: kết quả MRI), chúng tôi sẽ giúp tổng hợp cụ thể hơn về hướng chẩn đoán·điều trị và những việc cần chuẩn bị.