Hội chứng ống cổ tay

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Hội chứng xảy ra khi dây thần kinh giữa (median nerve) đi qua ống cổ tay (carpal tunnel) bị chèn ép, gây rối loạn cảm giác và vận động (hội chứng ống cổ tay).
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Dây thần kinh giữa bị chèn ép do diện tích mặt cắt của ống cổ tay giảm hoặc áp lực trong ống tăng (viêm bao gân, phù nề, chèn ép dây chằng ngang cổ tay, v.v.) → rối loạn cảm giác (xuất hiện trước), và khi nặng hơn có thể gây teo cơ mô cái (cơ mô cái) cùng giảm sức lực của ngón cái.
• Các yếu tố nguy cơ chính: phụ nữ trung niên, béo phì, đái tháo đường, mang thai (tạm thời), suy thận mạn (lọc máu), viêm khớp dạng thấp, sử dụng cổ tay lặp đi lặp lại và quá mức (ví dụ: thợ làm tóc, công việc máy tính).
• Các triệu chứng chính:
  • Tê ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một phần ngón áp út (không bao gồm ngón út)
  • Tê nặng hơn về đêm khiến người bệnh tỉnh giấc
  • Thường xuyên làm rơi đồ vật, giảm sức lực của bàn tay
  • Đau ở lòng bàn tay và cổ tay, có thể đau lan lên cánh tay, vai và cổ
  • Khi bệnh tiến triển, teo cơ mô cái nhô lên ở phía dưới ngón cái

Phương pháp điều trị

• Không phẫu thuật (giai đoạn đầu, mức độ nhẹ hoặc chưa teo cơ):
  • Sử dụng nẹp cổ tay vào ban đêm (cố định ở tư thế trung tính)
  • Điều chỉnh hoạt động và thói quen làm việc (nghỉ giải lao thường xuyên, duy trì cổ tay ở tư thế trung tính, cải thiện công thái học tại nơi làm việc)
  • Điều trị bằng thuốc: thuốc chống viêm giảm đau (chỉ giúp giảm triệu chứng)
  • Tiêm steroid tại chỗ (tiêm vào ống cổ tay/tiêm dưới hướng dẫn siêu âm): có thể giúp triệu chứng cải thiện tạm thời
  • Vật lý trị liệu và các bài tập trượt thần kinh (có thể có ích ở một số người)
• Phẫu thuật:
  • Giải phóng dây thần kinh giữa bằng cách rạch dây chằng ngang cổ tay (phẫu thuật giải ép cổ tay)
  • Phương pháp: phẫu thuật giải phóng ống cổ tay mở (open release) hoặc phẫu thuật nội soi/soi khớp (endoscopic) với đường rạch nhỏ
  • Chỉ định: điều trị bảo tồn thất bại, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, suy giảm tiến triển chức năng thần kinh và vận động, triệu chứng cấp tính, v.v.
• Lưu ý và biến chứng:
  • Nếu trì hoãn điều trị sớm, tình trạng teo cơ có thể không hồi phục
  • Biến chứng phẫu thuật: nhiễm trùng, chảy máu, đau do sẹo (đau trụ·pillar pain), tổn thương thần kinh (hiếm gặp), khả năng tái phát
  • Tác dụng phụ của tiêm steroid: tăng đường huyết tạm thời (người bệnh đái tháo đường cần lưu ý), có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng
• Tiên lượng:
  • Đau và tê thường cải thiện nhanh sau phẫu thuật; thời gian phục hồi chức năng vận động (sức cơ) kéo dài từ vài tuần đến vài tháng
  • Nếu bị teo cơ mạn tính và nặng, khó hồi phục hoàn toàn
  • Nhìn chung, nhiều người bệnh có triệu chứng cải thiện và mức độ hài lòng cao

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và các xét nghiệm — kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần mang theo:
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (kèm liều lượng) và thông tin về dị ứng
  • Bản sao kết quả các xét nghiệm trước đây (điện cơ/đo dẫn truyền thần kinh, X-quang cổ tay, siêu âm, v.v.)
  • Ghi chép triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, số lần tỉnh giấc ban đêm, tần suất làm rơi đồ vật, có yếu đi hay không)
  • Nghề nghiệp, thói quen làm việc (có sử dụng cổ tay lặp đi lặp lại hay không) và tư thế cổ tay khi ngủ
  • Các bệnh nền liên quan (đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, viêm khớp dạng thấp, suy thận, có mang thai hay không, v.v.)
• Những điều nên cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú:
  • Ghi chú về thời gian và kiểu xuất hiện triệu chứng (ví dụ: nếu chỉ tê vào ban đêm thì mức độ tê như thế nào)
  • Ảnh bàn tay (khi nghi ngờ teo cơ mô cái)
• Các xét nghiệm có thể được chỉ định (bác sĩ có thể đề nghị):
  • Khám thần kinh (kiểm tra cảm giác và sức cơ, dấu hiệu Tinel, nghiệm pháp gấp cổ tay (nghiệm pháp Phalen))
  • Xét nghiệm điện chẩn đoán (đo dẫn truyền thần kinh, điện cơ) — chẩn đoán và đánh giá mức độ nặng
  • Khi cần, chẩn đoán hình ảnh (phân biệt vấn đề ở cột sống cổ), siêu âm (đánh giá dấu hiệu chèn ép thần kinh)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Nguyên nhân của bệnh này là gì và trong trường hợp của tôi, yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất?"
• "Đối với các triệu chứng hiện tại, phương pháp điều trị không phẫu thuật nào được khuyến nghị và hiệu quả ở mức nào?"
• "Nếu tiêm steroid, các tác dụng phụ là gì và nếu tôi bị đái tháo đường thì cần kiểm soát như thế nào?"
• "Nếu được khuyến nghị phẫu thuật, thời gian hồi phục khoảng bao lâu và khi nào tôi có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày?"
• "Nguy cơ tái phát là bao nhiêu và tôi cần thay đổi thói quen sinh hoạt nào để phòng ngừa?"

Ví dụ câu hỏi phù hợp theo từng bệnh

• "Trong kết quả điện chẩn đoán (đo dẫn truyền thần kinh) của tôi có ghi nhận chậm nhẹ; ở giai đoạn này có cần phẫu thuật không?"
• "Do công việc đòi hỏi sử dụng cổ tay lặp đi lặp lại nhiều, bác sĩ khuyến nghị tư thế hoặc thay đổi dụng cụ nào trong khi làm việc?"