Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa/Nguyên nhân: Sốt xuất huyết Marburg (Marburg hemorrhagic fever) là bệnh sốt xuất huyết cấp tính do virus Marburg (virus RNA thuộc họ Filoviridae) gây ra. Vật chủ tự nhiên chủ yếu được biết đến là dơi ăn quả (Rousettus spp.).
- Lây truyền: Lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể và chất tiết của người nhiễm bệnh; kim tiêm, dụng cụ y tế bị nhiễm bẩn; hoặc tiếp xúc gần với người bệnh. Cũng đã ghi nhận các trường hợp nhiễm bệnh có nguồn gốc từ phòng thí nghiệm.
- Thời kỳ ủ bệnh: Thông thường 5–10 ngày (tùy tài liệu, trong khoảng 2–21 ngày).
- Triệu chứng chính (diễn tiến): Ban đầu xuất hiện các triệu chứng toàn thân không đặc hiệu như sốt cao, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi → trong vòng 2–3 ngày xuất hiện đau họng và các triệu chứng tiêu hóa như nôn mửa, tiêu chảy → sau đó có thể tiến triển thành xuất huyết (ở miệng, đường tiêu hóa, niêm mạc da, v.v.), rối loạn mạch máu và đông máu toàn thân, sốc và suy đa cơ quan.
- Tóm tắt sinh lý bệnh: Virus nhân lên trong đại thực bào, tế bào tua và các tế bào khác, làm rối loạn đáp ứng miễn dịch, gây tổn thương nội mô mạch máu và bất thường hệ thống đông máu (như đông máu nội mạch lan tỏa [DIC]), dẫn đến tổn thương nhiều cơ quan.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc cơ bản: Vì hiện thường chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu được phê duyệt, điều trị hỗ trợ tích cực đối với bệnh nặng sau khi chẩn đoán sớm là trọng tâm điều trị.
- Bù dịch và điện giải tích cực (truyền dịch tĩnh mạch), theo dõi huyết động và khi cần sử dụng thuốc vận mạch/thuốc tác động lên mạch máu (vasopressor).
- Liệu pháp oxy và hỗ trợ hô hấp (thở máy khi cần).
- Khi xuất huyết, thực hiện truyền máu (bổ sung các thành phần máu), bổ sung yếu tố đông máu và các xử trí cấp cứu khác.
- Nếu nghi ngờ nhiễm khuẩn thứ phát, sử dụng kháng sinh phù hợp.
- Có thể cần điều trị tích cực ở mức độ chăm sóc đặc biệt.
- Điều trị thử nghiệm và đang được nghiên cứu: Một số thuốc kháng virus (ví dụ: ribavirin, remdesivir, v.v.), kháng thể đơn dòng và các ứng viên vaccine đang ở giai đoạn nghiên cứu hoặc thử nghiệm lâm sàng, nhưng số thuốc được phê duyệt làm điều trị tiêu chuẩn còn hạn chế. Khả năng sử dụng phụ thuộc vào tình trạng lâm sàng và hướng dẫn của cơ quan quản lý.
- Kiểm soát nhiễm khuẩn (bắt buộc trong quá trình điều trị): Người bệnh phải được cách ly; nhân viên y tế phải sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân (PPE) phù hợp để phòng ngừa khả năng lây truyền theo đường chuẩn, giọt bắn, tiếp xúc và không khí; nghiêm ngặt xử lý vật dụng bị nhiễm bẩn và quản lý chất thải nguy hại. Việc xử lý thi thể cũng phải tuân thủ các hướng dẫn an toàn.
- Tiên lượng: Tỷ lệ tử vong thay đổi tùy theo đợt bùng phát và khả năng tiếp cận điều trị, nhưng có thể cao theo các báo cáo (trong tài liệu được cung cấp, tỷ lệ này được ghi là khoảng 25%). Điều trị hỗ trợ sớm ảnh hưởng đến tiên lượng.
- Biến chứng và di chứng: Suy đa cơ quan, suy thận, biến chứng thần kinh, v.v.; ở người sống sót có thể ghi nhận các di chứng như mệt mỏi, ảnh hưởng tâm lý, di chứng về mắt và thính giác.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Danh sách các thuốc đang dùng (thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử bệnh (bệnh mạn tính, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, tình trạng mang thai)
- Kết quả xét nghiệm gần đây (nếu có thể, xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh, v.v.)
- Thông tin du lịch và phơi nhiễm gần đây (địa điểm đã đi, tiếp xúc với động vật hoang dã hoặc dơi, có tiếp xúc với người nhiễm bệnh hay không)
- Thời điểm khởi phát và diễn tiến triệu chứng (ghi chép nhiệt độ cơ thể, có xuất huyết hay không, lượng nước tiểu, v.v.)
- Những thông tin chính cần báo cho nhân viên y tế trước khi khám
- Có đến các khu vực lưu hành bệnh Marburg như châu Phi trong vòng 3 tuần gần đây hay không
- Có tiếp xúc với dơi hoặc động vật hoang dã hay không, khả năng tiếp xúc với nguồn nước hoặc máu
- Các triệu chứng hiện tại như sốt, tiêu chảy, nôn mửa, xuất huyết và ngày bắt đầu triệu chứng
- Những điều cần nộp hoặc giải thích cho nhân viên y tế khi đến khám
- Ngày bắt đầu triệu chứng và ảnh chụp sự thay đổi của triệu chứng (như phát ban da, xuất huyết)
- Danh sách người tiếp xúc (gia đình, đồng nghiệp) và lịch sử tham dự sự kiện hoặc phơi nhiễm y tế
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Xét nghiệm xác định bệnh này là gì và khi nào tôi có thể nhận được kết quả xét nghiệm?
- Với các triệu chứng hiện tại, tôi cần được xử trí cấp cứu hoặc nhập viện như thế nào?
- Tác dụng phụ và tương tác của các thuốc đang điều trị là gì?
- Gia đình và người sống cùng cần thực hiện những biện pháp cách ly và phòng ngừa nào?
- Diễn tiến dự kiến sau khi hồi phục (tiên lượng) và nhu cầu xét nghiệm theo dõi như thế nào?
Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh
- Khu vực tôi vừa đến gần đây (hoặc người tôi đã gặp) là khu vực có nguy cơ mắc Marburg (hoặc là người nhiễm bệnh); thời điểm và loại xét nghiệm (xét nghiệm di truyền/PCR) được quyết định như thế nào?
- Có phương pháp điều trị dự phòng hoặc vaccine nào có thể sử dụng sau khi phơi nhiễm (hoặc tiếp xúc) không? Nếu có, cách tiếp cận và thời điểm thực hiện như thế nào?
(Lưu ý) Nếu có triệu chứng nghi ngờ hoặc nghi ngờ có khả năng phơi nhiễm với sốt Marburg, hãy liên hệ ngay với cơ quan y tế công cộng hoặc cơ sở y tế và thực hiện xét nghiệm, cách ly, điều trị theo hướng dẫn.