Hội chứng đau cân cơ

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Hội chứng đau cân cơ (myofascial pain syndrome) là một hội chứng lâm sàng trong đó các điểm kích hoạt đau tại chỗ (trigger point) hình thành ở cơ và cân cơ, gây đau khi ấn, đau tự phát, đau quy chiếu (đau lan) và hạn chế vận động tại cơ tương ứng.
• Nguyên nhân chính: Sử dụng cơ quá mức (công việc lặp đi lặp lại, tập luyện quá mức), chấn thương cấp tính, tư thế sai·tải chức năng, co cơ kéo dài và căng thẳng tinh thần có liên quan.
• Sinh lý bệnh (tóm tắt): Người ta giải thích rằng co cơ quá mức·những thay đổi tại chỗ ở điểm nối thần kinh-cơ gây tăng tiết acetylcholine·giảm lưu lượng máu trong cơ, từ đó hình thành các điểm kích hoạt đau và gây đau tại chỗ cũng như đau quy chiếu.
• Triệu chứng chính: Đau khi ấn tại chỗ (cơ dạng dải cứng), đau xuất hiện khi ấn hoặc lan ra vùng xung quanh, đau sâu và âm ỉ, hạn chế tầm vận động, mệt mỏi. Tùy theo vị trí, có thể xuất hiện các triệu chứng liên quan như đau đầu·chóng mặt·tê bì·triệu chứng về thị giác·thính giác.
• Điểm chẩn đoán: Nếu không có phát hiện đặc hiệu trên hình ảnh hoặc xét nghiệm và không có bất thường thần kinh (yếu cơ·mất cảm giác·bất thường phản xạ, v.v.), bệnh được chẩn đoán trên lâm sàng khi ấn vào điểm kích hoạt đau và tái hiện được đau khi ấn cũng như đau quy chiếu.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản: Tiếp cận bằng liệu pháp đa phương thức (điều trị bằng thuốc + vật lý trị liệu/điều trị bằng tiêm + kéo giãn·tập luyện·điều chỉnh tư thế). Việc loại bỏ nguyên nhân (điều chỉnh tư thế, cải thiện môi trường làm việc, kiểm soát căng thẳng) rất quan trọng.
• Điều trị bằng thuốc
  • Thuốc giảm đau chống viêm (NSAIDs), acetaminophen: giảm đau trong thời gian ngắn.
  • Thuốc giãn cơ (ví dụ: nhóm cyclobenzaprine, v.v.): giúp giảm co cứng cơ.
  • Thuốc chống trầm cảm (thuốc chống trầm cảm ba vòng TCA hoặc SNRI, v.v.): có thể được sử dụng để cải thiện đau mạn tính·giấc ngủ (theo đánh giá của bác sĩ).
  • Thuốc dùng tại chỗ: Có thể được sử dụng để giảm triệu chứng, chẳng hạn như miếng dán lidocaine hoặc NSAID dùng tại chỗ.
• Tiêm/thủ thuật
  • Tiêm điểm kích hoạt đau (trigger point injection): tiêm thuốc gây tê tại chỗ vào điểm kích hoạt đau (đôi khi không dùng một lượng nhỏ corticosteroid) để làm giãn cơ và giảm đau. Kỹ thuật châm kim khô (dry needling) cũng thường được sử dụng.
  • Botulinum toxin: có thể được cân nhắc ở một số bệnh nhân, nhưng bằng chứng còn hạn chế và cần cân nhắc chi phí·tác dụng phụ.
• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng
  • Kéo giãn (thư giãn có chủ đích), xoa bóp, trị liệu bằng tay, nhiệt trị liệu·liệu pháp lạnh, siêu âm·laser cường độ thấp·TENS và các liệu pháp điện khác.
  • Phòng ngừa tái phát bằng chương trình tập luyện tăng cường sức mạnh·độ linh hoạt·điều chỉnh tư thế.
• Quản lý sinh hoạt và các phương pháp khác
  • Cải thiện tư thế khi làm việc·ngủ, kéo giãn đều đặn, kiểm soát căng thẳng (nghỉ ngơi·trị liệu tâm lý·kỹ thuật thư giãn).
  • Điều cấm/lưu ý: Lưu ý nguy cơ nhiễm trùng·tổn thương mạch máu·tràn khí màng phổi (đặc biệt khi tiêm sâu ở vùng ngực) trong khi tiêm; lưu ý tác dụng phụ của thuốc (rối loạn tiêu hóa, buồn ngủ, tương tác thuốc).
• Hiệu quả và diễn tiến điều trị: Phần lớn bệnh nhân cải thiện với liệu pháp đa phương thức, nhưng nếu không loại bỏ được nguyên nhân hoặc điều trị chậm trễ, cơn đau có thể lan rộng hoặc trở thành mạn tính.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách tất cả thuốc·thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều dùng·thời gian dùng)
  • Nhật ký đau (thời điểm bắt đầu đau, vị trí, mức độ (ví dụ: 0–10), yếu tố gây đau, yếu tố làm giảm đau)
  • Kết quả xét nghiệm trước đây (điện cơ, xét nghiệm hình ảnh) hoặc hồ sơ khám bệnh/đơn thuốc của khoa khác
  • Sơ đồ cơ thể đánh dấu chi tiết vị trí đau (nếu có thể)
• Những điều cần xác nhận trước khi đến khám ngoại trú
  • Thời điểm xuất hiện và diễn tiến của cơn đau (cấp tính so với mạn tính)
  • Có trở nên nặng hơn khi thực hiện động tác·tư thế cụ thể hay không
  • Triệu chứng thần kinh (yếu cơ, giảm cảm giác, bất thường tiểu tiện·đại tiện, có nặng hơn vào ban đêm hay không)
  • Các phương pháp điều trị trước đây (thuốc, vật lý trị liệu, tiêm, v.v.) và hiệu quả
• Dấu hiệu cấp cứu cần báo ngay (cần được chuyển khám ngay)
  • Đau đột ngột và nhanh chóng trở nên nặng hơn, sốt·triệu chứng toàn thân, yếu cơ·mất cảm giác rõ rệt, bất thường tiểu tiện·đại tiện, v.v. cần được đánh giá ngay vì có khả năng là bệnh nghiêm trọng khác (nhiễm trùng·tổn thương rễ thần kinh, v.v.)

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Các tác dụng phụ có thể xảy ra của thuốc này (hoặc phương pháp điều trị được kê đơn) là gì? Cần lưu ý gì khi dùng?
• Cụ thể nên thực hiện việc tự chăm sóc được khuyến nghị (kéo giãn·tập luyện) như thế nào, khi nào và trong bao lâu?
• Nếu cơn đau không cải thiện, bước điều trị tiếp theo (ví dụ: tiêm·botulinum toxin·chẩn đoán hình ảnh) là gì?
• Tiên lượng sau điều trị như thế nào và làm thế nào để phòng ngừa tái phát?

Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• Có thể xác định cụ thể tư thế hoặc động tác nào gây tái phát đối với điểm kích hoạt đau cụ thể (ví dụ: vùng cổ·vùng quanh xương bả vai) không? (Ví dụ: tay vịn·độ cao màn hình khi làm việc với máy tính, v.v.)
• Thời gian duy trì hiệu quả có thể kỳ vọng từ tiêm điểm kích hoạt đau (hoặc châm kim khô) là khoảng bao lâu, và nếu thực hiện lặp lại thì khoảng cách giữa các lần là như thế nào?