Viêm bao gân

Mô tả bệnh (nguyên nhân và sinh lý bệnh, triệu chứng chính)

• Định nghĩa: Viêm bao gân (tenosynovitis) là tình trạng viêm xảy ra ở bao gân (bao gân, màng hoạt dịch) — lớp màng bao quanh gân (tendon).
• Sinh lý bệnh: Việc sử dụng quá mức lặp đi lặp lại hoặc chấn thương gây ra các vi rách và phản ứng viêm trong bao gân, dẫn đến tăng tiết dịch hoạt dịch và sưng nề. Điều này cản trở sự trượt của gân, gây đau và hạn chế vận động. Trong trường hợp nhiễm trùng (ví dụ: tụ cầu khuẩn, vi khuẩn lao), có thể kèm theo viêm mủ và các triệu chứng toàn thân. Viêm bao gân mạn tính có thể xảy ra do các bệnh toàn thân như viêm khớp dạng thấp và bệnh gút.
• Triệu chứng chính: Đau, sưng, đau khi ấn, hạn chế vận động khớp và giảm sức cơ tại vùng bị ảnh hưởng (ví dụ: cổ tay, ngón tay, vai, gót chân). Trong trường hợp nặng, có thể đau cả khi nghỉ, đỏ và nóng (khi nhiễm trùng) hoặc đứt gân.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bảo tồn (ban đầu):
  • Ngừng hoạt động quá mức và nghỉ ngơi; cố định bằng dụng cụ hỗ trợ (nẹp) hoặc băng dán để giảm áp lực lên gân.
  • Sử dụng thuốc chống viêm giảm đau (NSAIDs) để kiểm soát đau và viêm.
  • Chườm lạnh tại chỗ, vật lý trị liệu (siêu âm, kéo giãn, tập tăng cường cơ) để thúc đẩy phục hồi chức năng.
• Điều trị bằng tiêm:
  • Tiêm steroid tại chỗ: Có hiệu quả trong giảm viêm, nhưng cần thận trọng vì tiêm lặp lại có nguy cơ làm yếu gân.
  • Khi nghi ngờ nhiễm trùng, chống chỉ định dùng steroid và có thể cân nhắc sử dụng kháng sinh.
• Trong trường hợp nhiễm trùng:
  • Sử dụng kháng sinh thích hợp (đường uống hoặc đường tĩnh mạch); khi cần thiết, tiến hành dẫn lưu mủ và làm sạch bằng phẫu thuật.
• Điều trị phẫu thuật:
  • Trong các trường hợp hẹp (ví dụ: đau dai dẳng do hẹp, ngón tay cò súng) hoặc các trường hợp tái phát/mạn tính không đáp ứng với điều trị bảo tồn, có thể tiến hành rạch và giải phóng bao gân bệnh lý (phẫu thuật giải áp) hoặc phẫu thuật loại bỏ mô sẹo.
• Quản lý sinh hoạt và lưu ý:
  • Giảm các động tác sử dụng cổ tay và ngón tay lặp đi lặp lại; cải thiện tư thế làm việc và tính công thái học của dụng cụ.
  • Phòng ngừa tái phát bằng các bài tập kéo giãn và tăng cường cơ.
  • Trong thời gian điều trị, tránh hoạt động gắng sức sau khi tiêm steroid.
• Biến chứng:
  • Nếu không điều trị, có thể xảy ra đứt gân, dính mạn tính (hạn chế vận động), lan rộng nhiễm trùng (trong trường hợp nhiễm trùng), sẹo và giảm vận động sau phẫu thuật.
• Tiên lượng:
  • Hầu hết trường hợp cải thiện với điều trị bảo tồn, nhưng tùy theo nguyên nhân (nhiễm trùng, viêm khớp dạng thấp, sử dụng quá mức lặp đi lặp lại, v.v.), bệnh có thể tái phát hoặc trở thành mạn tính. Nếu để bệnh kéo dài không điều trị, nguy cơ đứt gân sẽ tăng.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần mang theo:
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn)
  • Tiền sử bệnh (đặc biệt là viêm khớp dạng thấp/bệnh gút/đái tháo đường/điều trị ức chế miễn dịch, v.v.)
  • Ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến (khi nào triệu chứng nặng hơn), các yếu tố làm nặng lên/giảm nhẹ
  • Nghề nghiệp và hoạt động hằng tuần (có sử dụng cổ tay/ngón tay lặp đi lặp lại hay không), có tai nạn/chấn thương gần đây hay không
  • Có hay không các triệu chứng nghi ngờ nhiễm trùng như sốt, đỏ, mủ, v.v.
  • Kết quả các xét nghiệm trước đây (X-quang, siêu âm, xét nghiệm máu, v.v.) hoặc ảnh chụp (tình trạng sưng, đỏ)
• Những điều cần thông báo trước với bác sĩ khi khám ngoại trú:
  • Tiền sử tiêm steroid gần đây, có đang dùng thuốc chống đông hay không
  • Có đang cho con bú hoặc mang thai hay không (đặc biệt trong trường hợp viêm bao gân cổ tay)
• Ví dụ về ghi chép triệu chứng cần cung cấp cho bác sĩ khi khám:
  • Vị trí đau (chính xác), thời điểm (khi nghỉ/nghi vận động), mức độ (điểm đau), phạm vi hạn chế vận động

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ của thuốc này (ví dụ: NSAID, steroid tại chỗ) là gì? Thời gian sử dụng và những điều cần lưu ý là gì?
• Khoảng khi nào cơn đau sẽ giảm? Khi nào có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày và công việc?
• Cần thực hiện những thói quen sinh hoạt và bài tập nào để giảm tái phát?
• Nếu tiêm steroid thì có thể tiêm bao lâu một lần? Những nguy cơ lâu dài là gì?
• Khi nghi ngờ nhiễm trùng, cần làm thêm những xét nghiệm nào và có cần nhập viện không?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Làm thế nào để phân biệt triệu chứng của tôi là viêm bao gân nhiễm trùng hay viêm bao gân không nhiễm trùng (cơ học/viêm)? (Ví dụ: sốt, xét nghiệm máu, kết quả siêu âm/siêu âm khớp, có cần nuôi cấy hay không)
• Đây có phải là một dạng cụ thể như ngón tay cò súng (Trigger finger) hoặc de Quervain hay không? Khả năng cải thiện bằng tiêm steroid là bao nhiêu và tiêu chí nào cho thấy cần điều trị phẫu thuật?