Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
Ung thư thanh quản là khối u ác tính hình thành do các tế bào biểu mô của thanh quản (dây thanh âm và niêm mạc xung quanh) tăng sinh bất thường. Bệnh chủ yếu phát sinh tại thanh môn (dây thanh âm), thượng thanh môn (phần trên của thanh quản) và hạ thanh môn; tùy theo giai đoạn và vị trí, bệnh có thể di căn đến các mô lân cận và hạch bạch huyết vùng cổ.
Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ chính:
- Hút thuốc (yếu tố nguy cơ mạnh nhất), uống rượu quá mức (tương tác với hút thuốc)
- Nhiễm virus papilloma ở người (HPV) (liên quan đến một số ung thư đầu cổ)
- Kích thích·viêm mạn tính, bạch sản (leukoplakia), tăng sừng, phơi nhiễm bức xạ, ô nhiễm không khí, thiếu dinh dưỡng (chẳng hạn vitamin)
Các triệu chứng chính: - Thường gặp nhất: khàn giọng (thay đổi giọng nói)
- Khó nuốt (rối loạn nuốt), đau khi nuốt, cảm giác vướng dị vật trong họng, đau họng kéo dài
- Ho, thở khò khè (tiếng động khi hô hấp), ho ra máu, khối vùng cổ hoặc hạch bạch huyết to, sụt cân không rõ nguyên nhân
Dấu hiệu tiến triển: khi khối u lớn lên, có thể xuất hiện đau, triệu chứng tắc nghẽn đường thở, di căn hạch cổ, chảy máu, v.v.
Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn · thuốc · thủ thuật/phẫu thuật · quản lý lối sống và lưu ý)
Điều trị được quyết định dựa trên giai đoạn bệnh (kích thước khối u·xâm lấn vùng xung quanh·di căn hạch bạch huyết·di căn xa), tình trạng toàn thân của bệnh nhân và khả năng bảo tồn chức năng thanh quản.
Các phương pháp điều trị chính
- Phẫu thuật
- Cắt bỏ bằng laser qua đường miệng (tổn thương giai đoạn sớm, khối u bề mặt): thời gian nằm viện ngắn, có thể bảo tồn thanh quản
- Cắt một phần thanh quản (tổn thương nông/tiến triển tại chỗ): có thể gây một số thay đổi về giọng nói và chức năng
- Cắt thanh quản toàn phần (khi xâm lấn rộng): cần mở khí quản vĩnh viễn, cần phục hồi chức năng phát âm
- Nạo vét hạch cổ (cắt bỏ hạch bạch huyết): thực hiện khi có di căn vùng cổ
- Xạ trị
- Điều trị bước đầu đối với tổn thương giai đoạn sớm hoặc điều trị bổ trợ sau phẫu thuật. Thông thường 5 lần mỗi tuần, trong 5–7 tuần.
- Tác dụng phụ: khô miệng do tổn thương tuyến nước bọt (có thể vĩnh viễn), viêm niêm mạc, mệt mỏi, v.v.
- Hóa trị
- Được sử dụng khi không thể phẫu thuật hoặc đã có di căn, hoặc phối hợp đồng thời với xạ trị (hóa xạ trị đồng thời).
- Thuốc tiêu biểu: điều trị đồng thời dựa trên nhóm cisplatin. Khi tái phát·di căn, có thể cân nhắc điều trị nhắm trúng đích (ví dụ: thuốc ức chế EGFR) hoặc thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (ví dụ: pembrolizumab, nivolumab) (tùy theo chỉ định).
- Mở khí quản (tạm thời hoặc vĩnh viễn) và cung cấp dinh dưỡng
- Cần mở khí quản để đảm bảo đường thở ngay sau phẫu thuật hoặc khi có nguy cơ tắc nghẽn đường thở. Khi phẫu thuật rộng hoặc có rối loạn nuốt, có thể sử dụng ống thông mũi-dạ dày hoặc ống thông dạ dày (PEG).
- Phục hồi chức năng
- Phục hồi chức năng phát âm (phát âm bằng thực quản, sử dụng thanh quản điện, v.v.), phục hồi chức năng nuốt (luyện tập nuốt), vật lý trị liệu·quản lý dinh dưỡng
Quản lý lối sống và lưu ý
- Bỏ thuốc lá·bỏ rượu: được khuyến cáo mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ tái phát
- Cần khám răng trước xạ trị (điều trị sâu răng, v.v.) (giảm nguy cơ hoại tử xương sau xạ trị)
- Giữ vệ sinh răng miệng nghiêm ngặt, kiểm soát khô miệng sau xạ trị (uống đủ nước, sử dụng nước bọt nhân tạo, v.v.)
- Duy trì tình trạng dinh dưỡng (cân nhắc bổ sung dinh dưỡng khi sụt cân)
- Lưu ý các biến chứng: viêm phổi hít (rối loạn nuốt), thay đổi giọng nói (có thể vĩnh viễn), khô miệng·mất răng liên quan đến xạ trị, vết thương·nhiễm trùng sau phẫu thuật, vấn đề tâm lý (ảnh hưởng xã hội do mất giọng)
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị·lịch sử xét nghiệm·ghi chép triệu chứng và ví dụ câu hỏi)
Đồ cần chuẩn bị và giấy tờ cần mang theo
- Danh sách thuốc·thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều lượng·thời gian dùng)
- Tiền sử dị ứng (thuốc, thuốc gây mê, v.v.)
- Kết quả xét nghiệm·hình ảnh·giải phẫu bệnh trước đây (nếu có CT/MRI, PET, kết quả sinh thiết, v.v.), bản in hoặc CD/USB
- Hồ sơ khám chữa bệnh gần đây ở cơ sở khác (hồ sơ phẫu thuật, tiền sử xạ trị/hóa trị)
- Giấy tờ tùy thân và thẻ bảo hiểm
Ghi chép xét nghiệm·triệu chứng (các mục cần sắp xếp trước khi tư vấn với bác sĩ)
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (thời gian khàn giọng kéo dài, thời điểm xuất hiện khó nuốt, v.v.)
- Yếu tố làm triệu chứng nặng hơn và yếu tố làm giảm triệu chứng (sử dụng giọng nói, tình trạng hút thuốc·uống rượu)
- Thay đổi cân nặng (sụt bao nhiêu kg trong thời gian gần đây)
- Có hay không sốt·đổ mồ hôi ban đêm·ho·ho ra máu
- Hút thuốc (thời gian·lượng mỗi ngày)·thói quen uống rượu (loại·tần suất)
- Nghề nghiệp (có sử dụng giọng nói hay không) và môi trường sống (phơi nhiễm ô nhiễm, v.v.)
Các xét nghiệm cơ bản cần xác nhận tại phòng khám ngoại trú (tùy theo đánh giá của bác sĩ)
- Nội soi thanh quản/nội soi thanh quản trực tiếp, sinh thiết (khi cần)
- Xét nghiệm hình ảnh: CT hoặc MRI vùng cổ·ngực, PET-CT để kiểm tra di căn, v.v.
- Xét nghiệm máu (tình trạng toàn thân), xét nghiệm chức năng phổi/tim (đánh giá trước gây mê, v.v.)
Ví dụ câu hỏi sử dụng tại phòng khám ngoại trú (ngắn gọn)
- “Các triệu chứng này gợi ý bệnh đang ở giai đoạn nào? Cần làm thêm những xét nghiệm gì?”
- “Có cần sinh thiết không? Sinh thiết được tiến hành khi nào và như thế nào?”
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Các lựa chọn điều trị tiêu chuẩn cho giai đoạn bệnh này là gì và lý do khuyến nghị là gì?
- Có thể bảo tồn thanh quản (bảo tồn giọng nói) không? Nếu có, phương pháp nào phù hợp nhất?
- Tác dụng phụ dự kiến và thời gian hồi phục của phẫu thuật/xạ trị/hóa trị lần lượt là bao lâu?
- Có cần điều trị nha khoa trước xạ trị không? Phương pháp chăm sóc răng miệng sau xạ trị như thế nào?
- Triển vọng phục hồi chức năng giọng nói·nuốt và kế hoạch phục hồi chức năng sau điều trị như thế nào?
- Điều trị nhằm mục tiêu chữa khỏi hay giảm nhẹ triệu chứng (điều trị giảm nhẹ)? Tiên lượng như thế nào?
Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh (1–2 câu hỏi theo đặc điểm bệnh)
- “Ở giai đoạn hiện tại, có thể áp dụng phương án bảo tồn thanh quản (cắt bỏ bằng laser hoặc hóa xạ trị đồng thời) không? Nếu có, ưu điểm và nhược điểm là gì?”
- “Nếu cần phẫu thuật, nên cắt thanh quản toàn phần hay một phần, và dự kiến giọng nói·chức năng nuốt sẽ thay đổi như thế nào?”
Lưu ý: Nội dung trên là thông tin chung; chẩn đoán cuối cùng·kế hoạch điều trị được quyết định dựa trên đánh giá của bác sĩ chuyên khoa (xét nghiệm lâm sàng·hình ảnh·kết quả giải phẫu bệnh).