Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
Viêm gan virus cấp tính là bệnh viêm cấp tính xảy ra do nhiều loại virus (virus viêm gan A, B, C, D, E, G, virus Epstein–Barr, virus cự bào, v.v.) nhiễm vào gan.
- Sinh lý bệnh: Virus xâm nhập vào tế bào gan và gây tổn thương trực tiếp, hoặc gây tổn thương tế bào gan do đáp ứng miễn dịch của vật chủ (miễn dịch qua trung gian tế bào, v.v.). Triệu chứng đa dạng tùy theo loại virus và tình trạng miễn dịch của bệnh nhân.
- Triệu chứng chính: mệt mỏi, uể oải, sốt hoặc các triệu chứng giống cảm lạnh, chán ăn, buồn nôn·nôn, đau cơ·đau khớp, khó chịu vùng bụng, vàng da (lòng trắng mắt·da chuyển vàng), ngứa, v.v. Phần lớn bệnh nhân hồi phục trong vòng 6 tháng với điều trị hỗ trợ. Một số trường hợp (khoảng 1%) có thể tiến triển thành suy gan cấp (thay đổi ý thức, rối loạn đông máu, v.v.).
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung
- Phần lớn viêm gan virus cấp tính hồi phục với điều trị hỗ trợ (nghỉ ngơi, bổ sung nước·dinh dưỡng, tránh các thuốc gây gánh nặng cho gan) mà không cần thuốc kháng virus đặc hiệu.
- Khi có dấu hiệu suy gan (hôn mê, INR tăng, bilirubin tăng nhanh, v.v.), cân nhắc nhập viện·điều trị tích cực và ghép gan.
- Điều trị/quản lý chính theo từng loại virus
- Viêm gan A, E: nhìn chung điều trị hỗ trợ. Bệnh nhân nặng (suy gan) cần điều trị nội trú. Phòng ngừa bằng vaccine viêm gan A (khuyến cáo) và giữ vệ sinh.
- Viêm gan B: phần lớn được điều trị bảo tồn trong giai đoạn cấp tính. Tuy nhiên, ở bệnh nhân viêm gan nặng (ALT rất cao, INR tăng, vàng da tiến triển) hoặc bệnh nhân tiến triển/nặng, có thể cân nhắc sử dụng thuốc kháng virus (ví dụ: nhóm tenofovir, entecavir). Cần theo dõi khả năng chuyển thành mạn tính trong viêm gan B cấp (xét nghiệm HBsAg/ALT định kỳ).
- Viêm gan C: nhiều trường hợp có thể tự thuyên giảm, nhưng một số trường hợp chuyển thành mạn tính. Khi virus tiếp tục được phát hiện trong giai đoạn cấp tính và đánh giá nguy cơ chuyển thành mạn tính, đôi khi cân nhắc điều trị sớm bằng thuốc kháng virus tác động trực tiếp (DAA; ví dụ: glecaprevir/pibrentasvir, v.v.) (tùy theo khuyến cáo quản lý và tình trạng bệnh nhân).
- Viêm gan D: do nhiễm đồng thời hoặc bội nhiễm với viêm gan B nên tuân theo nguyên tắc điều trị HBV. Trường hợp nặng cần chuyên gia quyết định.
- Các loại khác (EBV, CMV): điều trị hỗ trợ tùy theo triệu chứng; cân nhắc thuốc kháng virus ở người suy giảm miễn dịch.
- Quản lý sinh hoạt và lưu ý
- Tuyệt đối không uống rượu (bao gồm cả trước và sau khi hồi phục). Cấm sử dụng hoặc cần tham khảo ý kiến bác sĩ về các thuốc gây độc cho gan (một số thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau, v.v.), thuốc y học cổ truyền·các phương pháp dân gian.
- Nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống cân bằng (duy trì lượng protein phù hợp), tránh hoạt động thể lực quá mức.
- Ngăn chặn lây truyền bằng vệ sinh thực phẩm·rửa tay, sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục, phòng tránh phơi nhiễm máu khi thực hiện các thủ thuật xâm lấn, v.v.
- Tiêu chuẩn nặng (cân nhắc chuyển tuyến/nhập viện ngay)
- Thay đổi ý thức (bệnh não do gan), INR ≥ 1.5 hoặc có xu hướng tăng, bilirubin tăng nhanh, xu hướng chảy máu hoặc dấu hiệu suy gan.
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
Đồ dùng và các mục cần xác nhận
- Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thuốc y học cổ truyền·thực phẩm bổ sung sức khỏe)
- Tiền sử bệnh gan, lịch sử tiêm vaccine (viêm gan A·B), xét nghiệm máu (nếu có thể, mang theo kết quả gần đây về chức năng gan·HBsAg·anti-HCV, v.v.)
- Thời điểm xuất hiện triệu chứng (ngày bắt đầu vàng da/sốt/buồn nôn), ghi chép thay đổi triệu chứng (kiểu sốt, thay đổi nước tiểu·phân, v.v.)
- Lượng rượu tiêu thụ và tiền sử phơi nhiễm gần đây (truyền máu, tiêm·thủ thuật xâm lấn, quan hệ tình dục, du lịch nước ngoài, ăn thực phẩm/uống nước bị ô nhiễm, v.v.)
- Có mang thai hay không (nữ) — nguy cơ nặng do HEV cao ở phụ nữ mang thai
- Có tình trạng suy giảm miễn dịch hay không (điều trị ung thư·steroid, v.v.) Ví dụ câu hỏi (người bệnh tự kiểm tra khi đến bệnh viện)
- Các triệu chứng bắt đầu vào ngày nào?
- Gần đây có ai khác (gia đình, đồng nghiệp) có triệu chứng tương tự không? Có đi du lịch nước ngoài hoặc ăn thực phẩm bị ô nhiễm không?
- Hiện đang dùng thuốc hoặc thuốc y học cổ truyền nào không? Tần suất uống rượu như thế nào?
- Màu nước tiểu hoặc màu phân có thay đổi không (nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, v.v.)?
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Kết quả xét nghiệm này (chỉ số gan, xét nghiệm virus) có ý nghĩa gì? Tình trạng gan của tôi nghiêm trọng đến mức nào?
- Cần điều trị như thế nào, hiệu quả và tác dụng phụ của thuốc là gì?
- Khả năng cần nhập viện hoặc ghép gan là bao nhiêu?
- Nguy cơ tái phát hoặc chuyển thành mạn tính là bao nhiêu? Cần theo dõi và xét nghiệm như thế nào?
- Khi nào có thể trở lại sinh hoạt bình thường (tập thể dục, quay lại nơi làm việc, ăn uống, uống rượu, v.v.)?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp theo từng bệnh
- (Liên quan đến HBV) Dựa trên kết quả HBsAg/anti-HBc của tôi, nguy cơ chuyển thành mạn tính và kế hoạch theo dõi như thế nào? Tôi có thuộc trường hợp cần dùng thuốc kháng virus không?
- (Liên quan đến HCV) Khi nào là thời điểm thích hợp để bắt đầu DAA (thuốc kháng virus tác động trực tiếp) trong viêm gan C cấp tính? Có cần điều trị ngay không, hay quyết định sau khi theo dõi diễn biến?
Tham khảo thêm (phòng ngừa·biến chứng)
- Phòng ngừa: khuyến cáo tiêm vaccine viêm gan A·B, quản lý máu an toàn·sử dụng kim tiêm an toàn·bảo vệ khi quan hệ tình dục, vệ sinh tay.
- Biến chứng: suy gan cấp, chuyển thành mạn tính (chủ yếu là B/C), xơ gan·ung thư gan (nguy cơ lâu dài sau nhiễm mạn tính), các triệu chứng ứ mật, v.v.
(Nội dung trên là thông tin y học chung; vui lòng trao đổi với bác sĩ phụ trách về chẩn đoán·điều trị cụ thể cho từng cá nhân.)