Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa và sinh bệnh học: Viêm họng–thanh quản (larngopharyngitis) là phản ứng viêm xảy ra ở niêm mạc đường hô hấp trên bao phủ hầu và thanh quản (bao gồm cả dây thanh). Bệnh phần lớn bắt đầu do nhiễm virus; các kích thích lặp đi lặp lại, trào ngược dạ dày–thực quản, hút thuốc, uống rượu và sử dụng dây thanh quá mức có thể khiến bệnh trở thành mạn tính hoặc làm nặng thêm triệu chứng. Tình trạng sung huyết niêm mạc, phù nề và tăng tiết dịch do viêm gây đau, ho, thay đổi giọng nói, v.v.
- Nguyên nhân chính: Virus (virus gây cảm lạnh) > vi khuẩn, sử dụng dây thanh quá mức (viêm thanh quản cấp do chấn thương), hút thuốc·uống rượu·ô nhiễm, trào ngược axit dạ dày (viêm họng–thanh quản do trào ngược), căng thẳng tâm lý (triệu chứng chức năng).
- Triệu chứng chính: Đau họng, đau khi nuốt, cảm giác vướng dị vật trong họng (cảm giác globus), khàn tiếng (thay đổi giọng nói), ho khan hoặc ho có đờm, dịch tiết do chảy dịch mũi sau. Khi nguyên nhân là trào ngược, có thể quan sát thấy phì đại niêm mạc thanh quản và loét tiếp xúc.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung: Xác định nguyên nhân, sau đó điều trị nguyên nhân và giảm triệu chứng. Phần lớn trường hợp cải thiện với điều trị bảo tồn.
- Điều trị bằng thuốc
- Điều trị triệu chứng: Giảm đau bằng thuốc giảm đau chống viêm (ví dụ: NSAIDs).
- Thuốc kháng sinh: Chỉ sử dụng khi nghi ngờ mạnh hoặc xác định là do vi khuẩn (thông thường viêm do virus không cần dùng thuốc kháng sinh).
- Corticosteroid đường uống trong thời gian ngắn: Có thể cân nhắc dùng ngắn hạn khi thanh quản bị phù nề hoặc rối loạn phát âm nghiêm trọng (theo đánh giá của bác sĩ).
- Khi kèm viêm họng–thanh quản do trào ngược: Dùng thuốc ức chế axit dạ dày (PPI) và điều chỉnh lối sống.
- Điều trị không dùng thuốc và tự chăm sóc
- Nghỉ ngơi đầy đủ và uống đủ nước, duy trì độ ẩm trong phòng (dùng máy tạo ẩm), súc miệng bằng nước muối ấm.
- Không sử dụng giọng nói quá mức (nghỉ giọng), tránh thức ăn·đồ uống gây kích thích (đồ cay, rượu, thuốc lá).
- Điều trị bổ sung
- Khi bệnh trở thành mạn tính hoặc vấn đề về giọng nói kéo dài, nên khám tại khoa tai mũi họng để nội soi thanh quản (soi thanh quản), điều trị giọng nói (trị liệu ngôn ngữ·phục hồi dây thanh).
- Trong tình huống cấp cứu như tắc nghẽn đường thở (khó thở, tiếng khò khè rõ rệt) hoặc chảy máu, cần điều trị cấp cứu·nhập viện ngay lập tức.
- Biến chứng và tiên lượng
- Phần lớn hồi phục sau giai đoạn cấp tính, nhưng tình trạng viêm lặp đi lặp lại có thể tiến triển thành viêm thanh quản mạn tính, nốt dây thanh·thay đổi cấu trúc, loét tiếp xúc và hiếm khi tắc nghẽn đường thở.
- Ở nhóm nguy cơ cao (hút thuốc·uống rượu trong thời gian dài, người cao tuổi), khàn tiếng kéo dài hơn 2 tuần cần được kiểm tra thêm (soi thanh quản, sinh thiết).
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng và tài liệu cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc y học cổ truyền·thực phẩm bổ sung)
- Kết quả các xét nghiệm trước đây (gần đây như ảnh soi thanh quản·nội soi, X-quang ngực, kết quả nội soi dạ dày, v.v.) và hồ sơ chẩn đoán
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (đã kéo dài bao nhiêu ngày), kiểu triệu chứng (nặng hơn vào ban ngày/ban đêm), mức độ thay đổi giọng nói (ví dụ: gần như không thể nói được hay không)
- Ghi lại các triệu chứng kèm theo: sốt, khó thở, đau tai, sụt cân, ho về đêm, trào ngược dạ dày (ợ nóng·cảm giác trào ngược)
- Thông tin về lối sống: lượng thuốc lá hút, uống rượu, sử dụng giọng nói trong công việc (giáo viên·ca sĩ, v.v.), thói quen ngủ·ăn uống
- Lưu ý trước khi khám ngoại trú
- Nếu có thể, hãy đến khám trong tình trạng không hút thuốc·không uống rượu (giúp tăng độ chính xác của xét nghiệm·chẩn đoán)
- Nếu triệu chứng nghiêm trọng (khó thở, sốt cao, ho ra máu·chảy máu, khó nuốt nghiêm trọng), nên đến phòng cấp cứu
- Ví dụ câu hỏi (câu hỏi bệnh nhân có thể tự chuẩn bị)
- Mang theo ảnh hoặc bản ghi âm triệu chứng gần đây (mẫu giọng nói) có thể giúp ích cho việc chẩn đoán.
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc này (thuốc đã được kê) là gì?
- Có cần dùng thuốc kháng sinh không, nếu cần thì phải dùng trong bao lâu?
- Nếu triệu chứng kéo dài đến mức nào thì cần làm thêm xét nghiệm (soi thanh quản·nội soi·sinh thiết)?
- Trong lối sống, những điểm nào nhất thiết phải thay đổi (hút thuốc·uống rượu·giấc ngủ·ăn uống, v.v.)?
- Để phòng ngừa tái phát, cần thực hiện biện pháp nào (ví dụ: điều trị giọng nói, điều trị trào ngược axit dạ dày)?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Tôi nghi ngờ mình bị trào ngược dạ dày–thực quản (viêm họng–thanh quản do trào ngược). Nếu trào ngược là nguyên nhân, giữa thuốc (thuốc ức chế bơm proton) và điều chỉnh chế độ ăn·thói quen ngủ, tôi nên ưu tiên biện pháp nào?
- Tôi sử dụng giọng nói nhiều trong công việc (giáo viên·ca sĩ, v.v.). Tôi có cần điều trị giọng nói (trị liệu ngôn ngữ) hoặc phục hồi dây thanh không, và nên bắt đầu từ khi nào?