Chảy dịch tai (Otorrhea)
1) Mô tả bệnh — nguyên nhân và triệu chứng
- Định nghĩa: Triệu chứng dịch tiết chảy ra ngoài từ ống tai ngoài hoặc tai giữa (dịch tiết chảy từ tai).
- Nguyên nhân chính
- Viêm ống tai ngoài (cấp tính·mạn tính, chàm ống tai ngoài, nhiễm nấm)
- Viêm tai giữa cấp tính (trong trường hợp kèm thủng màng nhĩ)
- Viêm tai giữa mưng mủ mạn tính (có thể kèm thủng màng nhĩ hoặc cholesteatoma)
- Viêm tai giữa có dịch tiết (dịch nhầy do viêm tai giữa), chấn thương (như thủng màng nhĩ)
- Hiếm gặp: khối u, sau phẫu thuật, tình trạng suy giảm miễn dịch
- Tóm tắt sinh lý bệnh: Dịch tiết hình thành do viêm và nhiễm trùng tại tổn thương (ống tai ngoài·tai giữa·màng nhĩ) rồi được thải ra ngoài. Tính chất của dịch tiết (thanh dịch/nhầy/mủ/máu) thay đổi tùy theo nguyên nhân và vị trí tổn thương.
- Triệu chứng chính: Dịch tiết từ tai (kiểm tra màu sắc·lượng·mùi), đau tai hoặc không có triệu chứng, ngứa, giảm thính lực, mùi hôi hoặc sốt (khi nhiễm trùng), chóng mặt (khi liên quan đến tai trong)
2) Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc cơ bản: Sau khi xác định nguyên nhân (ống tai ngoài hay tai giữa), tiến hành điều trị phù hợp với nguyên nhân
- Quy trình chẩn đoán·điều trị
- Quan sát tại khoa tai mũi họng bằng kính soi tai (otoscope) hoặc kính hiển vi (kính hiển vi phẫu thuật)
- Nuôi cấy vi khuẩn từ dịch tiết và xét nghiệm máu khi cần thiết
- Kiểm tra thính lực (khi giảm thính lực), chẩn đoán hình ảnh (CT) khi nghi ngờ bệnh mạn tính·biến chứng
- Điều trị bằng thuốc
- Viêm ống tai ngoài: Thuốc nhỏ tai kháng sinh tại chỗ (dung dịch phối hợp kháng sinh+steroid) thường có hiệu quả
- Dịch tiết do thủng liên quan đến viêm tai giữa: Điều trị tại chỗ khi cần, cùng với kháng sinh toàn thân
- Khi có thủng màng nhĩ hoặc có khả năng bị thủng, cần thận trọng với thuốc nhỏ tai kháng sinh nhóm aminoglycoside (ví dụ: neomycin) do nguy cơ gây độc cho tai trong — khi có thể, khuyến nghị sử dụng thuốc nhỏ tai fluoroquinolone (ví dụ: ofloxacin)
- Viêm ống tai ngoài do nấm (otomycosis): Thuốc chống nấm tại chỗ
- Kiểm soát đau: NSAIDs
- Thủ thuật/phẫu thuật
- Rửa tai (ear toilet) và loại bỏ dịch tiết (tại phòng khám ngoại trú hoặc phòng thủ thuật)
- Viêm tai giữa có dịch tiết kéo dài: Cân nhắc đặt ống thông khí (tympanostomy tube)
- Viêm tai giữa mưng mủ mạn tính hoặc cholesteatoma: Điều trị phẫu thuật (như tạo hình màng nhĩ, phẫu thuật cắt xương chũm)
- Chăm sóc sinh hoạt
- Giữ tai khô (không để nước vào tai), hạn chế bơi lội
- Không kích thích ống tai ngoài bằng tăm bông hoặc vật lạ khác
- Dùng thuốc được kê đơn đầy đủ theo hướng dẫn
- Lưu ý (điểm cần chú ý)
- Nếu bị sốt, đau dữ dội, tai có mùi hôi, thay đổi ý thức·chóng mặt·liệt mặt, cần lập tức đi khám cấp cứu
- Không tự ý ngừng thuốc nhỏ tai hoặc tự rửa tai (ví dụ: rửa bằng nước quá mạnh)
- Biến chứng
- Mất thính lực (tạm thời hoặc vĩnh viễn)
- Viêm xương chũm (mastoiditis), phát triển cholesteatoma, liệt dây thần kinh mặt, hiếm gặp là biến chứng nội sọ (như áp xe não)
- Tiên lượng
- Khác nhau tùy theo nguyên nhân và mức độ phù hợp của việc điều trị. Viêm ống tai ngoài thường cải thiện nhanh khi được điều trị thích hợp. Viêm tai giữa mạn tính·cholesteatoma có thể cần phẫu thuật và có khả năng tái phát.
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và nội dung cần trả lời khi khám)
- Vật dụng cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang dùng (thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc nhỏ tai, v.v.), thông tin về dị ứng thuốc
- Hồ sơ khám tai mũi họng trước đây, tiền sử phẫu thuật (đặc biệt là phẫu thuật tai), kết quả xét nghiệm trước đây (kiểm tra thính lực·CT, v.v.)
- Ghi chép triệu chứng: thời điểm bắt đầu, màu sắc dịch tiết (trong/vàng xanh/젛/có máu), lượng (ít/nhiều), có mùi hay không, thay đổi theo thời gian trong ngày
- Triệu chứng kèm theo: đau tai, sốt, giảm thính lực, ù tai, chóng mặt, liệt mặt, v.v.
- Thói quen sinh hoạt: bơi·lặn, môi trường làm việc (tiếp xúc với bụi·hóa chất), có bệnh tiểu đường·suy giảm miễn dịch hay không
- Câu hỏi cần chuẩn bị để giải thích với bác sĩ (ví dụ)
- “Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào và đã thay đổi như thế nào?”
- “Màu sắc, lượng và mùi của dịch tiết như thế nào?”
- “Gần đây tai có bị trầy xước hoặc chấn thương không (ví dụ do tăm bông)?”
- “Gần đây bạn có bơi hoặc tham gia hoạt động liên quan đến nước không?”
4) Ví dụ về các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Các tác dụng phụ dự kiến của thuốc này (thuốc nhỏ tai·kháng sinh đường uống) là gì?
- Với tình trạng hiện tại, khả năng cần phẫu thuật là bao nhiêu?
- Ảnh hưởng đến thính lực có thể hồi phục không? Khi nào cần làm thêm xét nghiệm (kiểm tra thính lực)?
- Cần tuân thủ những lưu ý nào trong sinh hoạt hằng ngày (tắm vòi sen·bơi lội·tập thể dục)?
5) Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh (1–2 câu)
- Có thể diễn giải những nguyên nhân có khả năng xảy ra như thế nào dựa trên màu sắc của dịch tiết này (thanh dịch trong / dịch nhầy / dịch mủ / dịch có máu)?
- Làm thế nào để biết màng nhĩ của tôi có bị thủng hay không; nếu bị thủng thì sử dụng loại thuốc nhỏ tai nào là an toàn?
(Khi cần, vui lòng được bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng thăm khám và thực hiện xét nghiệm để xác định chính xác nguyên nhân cũng như nhận kế hoạch điều trị.)