Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng màng nhĩ (tympanic membrane) bị rách hoặc xuất hiện lỗ thủng do chấn thương, cản trở sự truyền âm thanh và chủ yếu gây suy giảm thính lực dẫn truyền (tai giữa).
- Nguyên nhân: Tác động từ bên ngoài (bị đánh vào đầu hoặc vùng quanh tai), thủng do dị vật như tăm bông, tiếng nổ·thay đổi áp suất mạnh (barotrauma), tai nạn như tai nạn giao thông·ngã.
- Sinh lý bệnh: Khi tính liên tục của màng nhĩ bị phá vỡ, sự truyền rung động của màng nhĩ bị suy giảm và gây giảm thính lực; nếu vi khuẩn xâm nhập vào hòm nhĩ (tai giữa), có thể xuất hiện dịch tiết do nhiễm trùng. Trong trường hợp chấn thương nghiêm trọng, ngoài màng nhĩ còn có thể kèm tổn thương chuỗi xương con hoặc rò dịch tai trong (perilymph fistula), gây chóng mặt·suy giảm thính lực nặng.
- Triệu chứng chính: Giảm thính lực, ù tai, đau tai (thường tạm thời), chảy máu hoặc mủ (dịch tiết) từ tai, trường hợp nặng có thể chóng mặt (khi tai trong bị tổn thương).
Phương pháp điều trị
- Giai đoạn đầu (thủng nhẹ, không nhiễm trùng)
- Phần lớn có thể tự lành (từ vài tuần đến vài tháng) → theo dõi diễn tiến
- Bảo vệ tai khỏi nước·chất bẩn (khuyến nghị sử dụng nút bịt tai), chú ý không để nước vào ống tai ngoài
- Nếu đau, sử dụng thuốc giảm đau (ví dụ: ibuprofen, paracetamol)
- Khi kèm nhiễm trùng hoặc dịch tiết (otorrhea)
- Sử dụng thuốc nhỏ kháng sinh tại chỗ dùng cho bề mặt tai (ống tai ngoài) (theo chỉ định của bác sĩ)
- Cân nhắc dùng kháng sinh toàn thân khi có dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân hoặc nhiễm trùng nặng, chẳng hạn như viêm khoang tai giữa
- Điều trị can thiệp
- Dùng miếng vá giấy (paper patch) hoặc miếng vá kết dính để thúc đẩy sự phát triển biểu mô ở bờ lỗ thủng (thử áp dụng với lỗ thủng nhỏ)
- Sau khi theo dõi, nếu không lành trong thời gian trên 2–3 tháng, hoặc nếu lỗ thủng lớn và có nhiễm trùng tái phát, tiến hành phẫu thuật (tạo hình màng nhĩ/tympanoplasty hoặc myringoplasty)
- Khi nghi ngờ tổn thương xương con hoặc rò dịch tai trong do chấn thương nghiêm trọng, cần chụp hình ảnh (CT) và đánh giá phẫu thuật chuyên khoa
- Quản lý sinh hoạt và lưu ý
- Không đưa tăm bông hoặc vật khác vào tai
- Bảo vệ tai khi tắm·bơi để không bị nước vào tai (mũ chống nước)
- Tránh các hoạt động có thay đổi áp suất lớn như đi máy bay·lặn biển cho đến khi lành (trao đổi với bác sĩ)
- Tiên lượng
- Phần lớn các lỗ thủng màng nhĩ do chấn thương có kích thước nhỏ sẽ tự lành
- Khi phẫu thuật, tỷ lệ thành công trên 90% (có khác biệt tùy tài liệu), có thể kỳ vọng màng nhĩ tái tạo và thính lực cải thiện
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng/thông tin cần chuẩn bị
- Thời điểm bắt đầu triệu chứng (ngày/giờ chính xác) và diễn biến dẫn đến bệnh (đã xảy ra chấn thương·tình huống nào)
- Ghi lại thay đổi triệu chứng (thay đổi thính lực, màu sắc·lượng dịch tiết, đau, có chóng mặt hay không)
- Các thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc chống đông máu, thuốc chống huyết khối, v.v.)
- Tiền sử bệnh về tai (viêm tai giữa, phẫu thuật trước đây, có từng bị thủng màng nhĩ tái diễn hay không)
- Nếu có kết quả kiểm tra thính lực hoặc kết quả chụp hình ảnh (CT/MRI) trước đây, hãy mang theo
- Ghi trước các mục mà bác sĩ có thể hỏi khi khám ngoại trú
- Có mất ý thức vào thời điểm chấn thương hay không, có chảy máu mũi/tổn thương đầu hay không
- Có nước·dị vật lọt vào trong tai hay không
- Có kèm sốt·triệu chứng toàn thân hay không
- Các tình huống khuyến nghị đi khám cấp cứu (khám ngay)
- Chảy máu nghiêm trọng, chóng mặt cấp tính nghiêm trọng hoặc buồn nôn·nôn, liệt dây thần kinh mặt, hoặc kèm sốt cao
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Khả năng lỗ thủng màng nhĩ này tự lành là bao nhiêu? Thời gian lành dự kiến là bao lâu?
- Với tình trạng hiện tại, tôi có cần phẫu thuật (tạo hình màng nhĩ) không? Nếu cần, bác sĩ khuyến nghị thực hiện vào thời điểm nào?
- Các tác dụng phụ của thuốc được kê (thuốc dùng tại chỗ·thuốc uống) là gì?
- Trong thời gian lành, tôi cần tránh những hoạt động nào trong sinh hoạt hằng ngày (tắm·bơi·đi máy bay, v.v.)?
- Dự kiến thính lực sẽ phục hồi ở mức độ nào? Khi nào tôi nên kiểm tra thính lực?
Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh
- Kích thước và vị trí lỗ thủng màng nhĩ của tôi như thế nào? (Ví dụ: trung tâm, phía trước, phía sau, v.v.) — tiên lượng/phương pháp phẫu thuật có thể khác nhau tùy theo vị trí
- Khi tai tiết dịch, nên sử dụng loại thuốc nhỏ nào (kháng sinh tại chỗ) và cần sử dụng trong bao lâu?
- Tôi đã có triệu chứng ở tai trong (chóng mặt) vào thời điểm chấn thương; khả năng tổn thương tai trong (ví dụ: perilymph fistula) được đánh giá như thế nào? Khi nào nên thực hiện các kiểm tra bổ sung (CT, kiểm tra thính lực, kiểm tra chức năng tiền đình)?