Nốt dây thanh và thanh quản

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tổn thương dạng nốt nhỏ (kích thước từ hạt kê đến hạt gạo) hình thành trên niêm mạc dây thanh do lạm dụng giọng nói kéo dài hoặc phát âm quá sức. Thường xảy ra ở cả hai bên, tại ranh giới giữa 1/3 trước và 1/3 giữa của dây thanh.
• Nguyên nhân·sinh lý bệnh: Do rung động lặp đi lặp lại, niêm mạc và lớp dưới niêm mạc dây thanh bị kích thích, dẫn đến phù nề·giãn mạch·ứ máu·xuất huyết; sau đó màng đáy dày lên và xơ hóa, khiến nốt trở nên cứng. Thường gặp ở trẻ trai (khoảng 6–7 tuổi), phụ nữ đầu độ tuổi 30 và những người sử dụng giọng nói quá mức trong nghề nghiệp như ca sĩ·giáo viên. Sử dụng giọng quá mức để bù trừ do hở hàm ếch cũng có thể là nguyên nhân.
• Triệu chứng chính: Khàn tiếng kéo dài, giọng đôi (duplicated voice/diplophonia), mỏi giọng, giọng bị tách hoặc ngắt quãng khi lên nốt cao, nặng hơn khi hát. Thông thường, tắc nghẽn đường thở·ác tính hóa rất hiếm gặp.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bảo tồn (điều trị bước đầu)
  • Nghỉ giọng (im lặng tạm thời hoặc giảm sử dụng giọng nói xuống mức tối thiểu), trị liệu giọng nói (hướng dẫn phát âm bởi chuyên viên ngôn ngữ/trị liệu giọng nói, điều chỉnh kiểu hô hấp·phát âm) — cải thiện ở phần lớn trường hợp (khoảng từ 80% trở lên).
  • Quản lý môi trường·lối sống: duy trì độ ẩm đầy đủ, bỏ thuốc lá, uống đủ nước, hạn chế quá nhiều caffeine·rượu, cải thiện kỹ thuật sử dụng giọng nói.
  • Điều trị bệnh đi kèm: nếu nghi ngờ trào ngược thanh quản·họng, điều chỉnh chế độ ăn·điều trị bằng thuốc (như PPI) và điều trị dị ứng·nhiễm trùng đường hô hấp trên.
  • Thời gian: Thông thường khuyến nghị điều trị bảo tồn trong ít nhất 3 tháng.
• Điều trị phẫu thuật (chỉ định)
  • Khi triệu chứng vẫn tiếp diễn dù đã điều trị bảo tồn từ 3 tháng trở lên hoặc cần phục hồi chức năng sớm do yêu cầu nghề nghiệp.
  • Phương pháp phẫu thuật: vi phẫu thanh quản dưới kính hiển vi (cắt bằng kẹp), laser CO2, kỹ thuật vạt vi thể (microflap) — mục tiêu là bảo tồn sóng niêm mạc (mucosal wave) bằng cách giảm thiểu việc loại bỏ niêm mạc không cần thiết.
  • Sau phẫu thuật: nghỉ giọng nghiêm ngặt và phục hồi chức năng (trị liệu giọng nói) để phòng ngừa mô sẹo·xơ hóa.
• Thuốc
  • Không có thuốc đặc hiệu làm tan chính các nốt. Chỉ có thể cân nhắc điều trị ngắn hạn đối với phù nề viêm cấp tính (theo đánh giá của bác sĩ). Chủ yếu sử dụng thuốc để điều trị trào ngược·dị ứng·nhiễm trùng.
• Lưu ý
  • Nguy cơ tái phát vẫn tồn tại nếu thói quen phát âm sai tiếp diễn, kể cả sau phẫu thuật.
  • Khi trở thành mạn tính, bệnh sẽ khó điều trị hơn do xơ hóa.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị · ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và tài liệu cần chuẩn bị
  • Danh sách các loại thuốc·thực phẩm bổ sung đang dùng (tên·liều lượng·thời gian sử dụng)
  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng, diễn biến (không liên tục/liên tục, yếu tố làm nặng), nghề nghiệp (mức độ sử dụng giọng nói trong công việc)
  • Bản ghi âm thể hiện rõ sự thay đổi giọng nói (ghi âm bằng điện thoại), video cho thấy vấn đề khi hát hoặc nói (nếu có thể)
  • Kết quả khám tai mũi họng trước đây hoặc hình ảnh·video nội soi thanh quản (nếu có)
  • Tiền sử trị liệu giọng nói·phẫu thuật, tiền sử hút thuốc·uống rượu, triệu chứng trào ngược (ợ nóng·ho)
• Ví dụ các mục cần báo trước cho bác sĩ khi khám ngoại trú
  • Ngày triệu chứng bắt đầu và diễn biến nặng lên/cải thiện
  • Kiểu sử dụng giọng nói chủ yếu (hát·giảng dạy·tư vấn qua điện thoại, v.v.) và thời gian sử dụng giọng nói mỗi ngày
  • Có hay không các triệu chứng đi kèm gần đây như khó thở, khó nuốt, thay đổi cân nặng

Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• Tác dụng chính và tác dụng phụ của thuốc (hoặc phương pháp điều trị) này là gì?
• Các triệu chứng có thể cải thiện nhanh đến mức nào bằng điều trị bảo tồn? Tiêu chí đánh giá điều trị thất bại là gì?
• Nếu được khuyến nghị phẫu thuật, mức độ cải thiện kỳ vọng và các nguy cơ (xuất huyết, sẹo, thay đổi giọng nói, v.v.) là gì?
• Cần quản lý hằng ngày như thế nào (hạn chế mức độ sử dụng giọng nói, thói quen sinh hoạt) để giảm nguy cơ tái phát?

Ví dụ câu hỏi tùy theo bệnh

• Trường hợp là người sử dụng giọng nói chuyên nghiệp (ca sĩ·giáo viên): "Chỉ điều trị bảo tồn có thể giúp tôi phục hồi khả năng phát âm ở mức độ chuyên nghiệp không? Dự kiến khi nào tôi có thể quay lại công việc?"
• Trường hợp trẻ em·bệnh nhân có tiền sử hở hàm ếch: "Trong tình trạng suy chức năng hầu họng do màn hầu, cần phối hợp thứ tự ưu tiên điều trị nốt dây thanh và các phương pháp chỉnh sửa bổ sung (ví dụ: điều trị liên quan đến hở hàm ếch) như thế nào?"