Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Viêm cầu thận là nhóm bệnh trong đó các cầu thận, đơn vị lọc của thận, bị viêm, gây tiểu máu, tiểu đạm, phù, rối loạn chức năng thận và các vấn đề khác. Tùy theo nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh, bệnh được chia thành thể cấp tính, mạn tính, hội chứng thận hư và các thể khác.
- Nguyên nhân chính: Cơ chế miễn dịch là nguyên nhân thường gặp nhất (tự miễn, lắng đọng phức hợp miễn dịch, v.v.). Ngoài ra còn có nhiễm trùng (ví dụ: viêm cầu thận sau nhiễm liên cầu khuẩn), bệnh chuyển hóa (bệnh thận do đái tháo đường), thuốc·độc chất, nguyên nhân di truyền và các nguyên nhân khác.
- Cơ chế bệnh sinh (tóm tắt): Đáp ứng miễn dịch hoặc sự hoạt hóa phức hợp miễn dịch·bổ thể làm tổn thương màng lọc cầu thận (tế bào nội mô·màng đáy·tế bào có chân), làm tăng tính thấm (tiểu đạm), hoặc gây tiểu máu·xơ hóa cầu thận dẫn đến suy giảm chức năng thận.
- Triệu chứng chính: Tiểu máu (đại thể·vi thể), tiểu đạm (nước tiểu có bọt, trường hợp nặng ≥3.0 g/ngày dẫn đến hội chứng thận hư), phù toàn thân hoặc phù mặt·chi, tăng huyết áp, giảm lượng nước tiểu (thiểu niệu), mệt mỏi toàn thân và các triệu chứng khác.
- Ví dụ về các thể lâm sàng: Viêm cầu thận cấp sau nhiễm trùng (tiểu máu·phù·tăng huyết áp trong vòng vài ngày đến vài tuần), hội chứng thận hư (tiểu đạm nhiều·phù nặng), viêm cầu thận tiến triển nhanh (chức năng thận xấu đi nhanh chóng trong vòng vài tuần đến vài tháng), bất thường nước tiểu không triệu chứng (tiểu máu/tiểu đạm nhẹ trên xét nghiệm nước tiểu).
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung: Xác định nguyên nhân, sau đó thực hiện điều trị tiêu chuẩn theo từng nguyên nhân. Đối với tổn thương qua trung gian miễn dịch, sử dụng liệu pháp ức chế miễn dịch (steroid, cyclophosphamide, CNIs, MMF, v.v.), nhưng việc lựa chọn thuốc·thời gian điều trị được quyết định dựa trên bệnh lý và diễn tiến lâm sàng.
- Điều trị bằng thuốc
- Thuốc ức chế miễn dịch: Steroid (thường được sử dụng trong điều trị ban đầu), khi cần có thể bổ sung thuốc ức chế miễn dịch khác (ví dụ: cyclophosphamide, mycophenolate, v.v.).
- Kiểm soát huyết áp·tiểu đạm: Thuốc ức chế ACE hoặc thuốc chẹn thụ thể angiotensin (theo tiêu chuẩn, có lợi cho việc giảm tiểu đạm và bảo tồn chức năng thận). Mục tiêu huyết áp tiêu chuẩn được điều chỉnh theo từng cá nhân, nhưng khuyến cáo duy trì huyết áp tâm trương ≤80 mmHg (khuyến cáo theo bảng).
- Kiểm soát phù: Chế độ ăn ít muối (hạn chế muối nghiêm ngặt), khi cần sử dụng thuốc lợi tiểu (theo dõi khả năng chức năng thận xấu đi).
- Thủ thuật/phẫu thuật: Nhìn chung, điều trị bằng phẫu thuật hiếm khi được thực hiện. Sinh thiết mô thận rất quan trọng trong việc quyết định chẩn đoán·điều trị (thực hiện tùy theo chỉ định).
- Lưu ý (khi điều trị)
- Cần theo dõi nhiễm trùng và các tác dụng phụ khác của thuốc ức chế miễn dịch.
- Thuốc lợi tiểu có thể làm chức năng thận xấu đi, vì vậy bắt buộc phải theo dõi chức năng thận·điện giải.
- Tránh thuốc giảm đau (NSAIDs)·thuốc thảo dược chưa được kiểm chứng·các liệu pháp dân gian.
- Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ: Vì thai kỳ có thể ảnh hưởng đến bệnh và làm tăng nguy cơ biến chứng, cần tư vấn trước với bác sĩ chuyên khoa.
- Phòng ngừa và kiểm soát biến chứng: Chủ động kiểm soát tăng huyết áp·tiểu đạm để phòng ngừa tiến triển thành suy thận mạn (ESRD). Khi tiến triển thành ESRD, cần lọc máu hoặc ghép thận.
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Danh sách tất cả thuốc·thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều lượng·thời gian dùng).
- Ghi chép huyết áp gần đây (nếu có thể, số liệu huyết áp tại nhà trong vài ngày).
- Bản sao hoặc bản in kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu (creatinine, eGFR, albumin, v.v.), xét nghiệm hình ảnh).
- Ghi chép những thay đổi của nước tiểu (màu sắc, bọt, tần suất, có đau khi tiểu hay không); nếu xuất hiện phù, mang theo ảnh hoặc ghi lại vị trí·ngày bắt đầu.
- Nếu từng sinh thiết mô thận·có kết quả giải phẫu bệnh, hãy mang theo tài liệu kết quả.
- Ghi chép triệu chứng để trao đổi với bác sĩ khi khám ngoại trú
- Thời điểm xuất hiện và diễn tiến của triệu chứng (khởi phát đột ngột hay nặng dần).
- Tiền sử sốt·triệu chứng hô hấp·nhiễm trùng da (xác định nguyên nhân liên quan đến nhiễm trùng).
- Các yếu tố gây stress lâm sàng gần đây (thuốc, thai kỳ, nhiễm trùng, v.v.).
- Các xét nghiệm cần xem xét (bác sĩ có thể yêu cầu)
- Đạm niệu·soi kính hiển vi nước tiểu (tiểu máu vi thể), đạm niệu 24 giờ hoặc tỷ lệ đạm niệu/creatinine niệu (UACR/PCR).
- Xét nghiệm máu: creatinine, điện giải, albumin, xét nghiệm đông máu·miễn dịch (khi cần).
- Chẩn đoán hình ảnh: siêu âm thận (kiểm tra bất thường về cấu trúc).
- Ví dụ câu hỏi có thể hỏi ngay tại buổi khám ngoại trú (cho phép trùng lặp tự nhiên với phần dưới, bao gồm các câu hỏi chung dành cho bác sĩ)
Ví dụ các câu hỏi chung dành cho bác sĩ
- “Các tác dụng phụ dự kiến của thuốc (hoặc phương pháp điều trị) này và cách phòng ngừa là gì?”
- “Tiên lượng hiện tại về chức năng thận của tôi như thế nào? Khả năng tiến triển thành suy thận mạn là bao nhiêu?”
- “Bác sĩ có thể cho tôi biết cụ thể mục tiêu huyết áp và hướng dẫn về những thói quen sinh hoạt tôi cần thực hiện (lượng muối ăn vào, tập thể dục, v.v.) không?”
- “Tôi cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa nào để giảm nguy cơ nhiễm trùng trong quá trình điều trị?”
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh (1–2 câu)
- “Trong tình trạng của tôi, vì sao và khi nào được khuyến nghị sinh thiết mô thận (sinh thiết thận)? Những thay đổi dự kiến về chẩn đoán·điều trị sau khi sinh thiết là gì?”
- “Thai kỳ (hoặc kế hoạch mang thai) ảnh hưởng như thế nào đến bệnh và việc điều trị hiện tại, và kế hoạch quản lý cụ thể trước·trong·sau thai kỳ sẽ như thế nào?”