Viêm xoang

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Viêm xoang là tình trạng viêm xảy ra ở các xoang cạnh mũi (những khoang chứa khí xung quanh mũi), gây ứ đọng dịch tiết và dày niêm mạc. Được chia thành cấp tính (thường kéo dài vài ngày đến vài tuần sau cảm lạnh) và mạn tính (triệu chứng kéo dài từ 12 tuần trở lên).
• Nguyên nhân·sinh lý bệnh: Bắt đầu từ nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus, sau đó lỗ thông tự nhiên của xoang bị tắc nghẽn, gây rối loạn thông khí và dẫn lưu; từ đó có thể phát sinh nhiễm khuẩn thứ phát hoặc viêm mạn tính (dày niêm mạc, suy giảm chức năng lông chuyển). Dị ứng·bất thường cấu trúc giải phẫu (lệch vách ngăn, phì đại cuốn mũi)·suy giảm miễn dịch·nhiễm trùng do răng và các yếu tố khác có thể làm bệnh nặng hơn.
• Triệu chứng chính: Nghẹt mũi, chảy nước mũi (đặc biệt là dịch màu vàng·vàng xanh), đau·cảm giác đè nặng vùng mặt (đặc biệt ở vùng trán·má·xoang hàm trên), đau đầu, chảy dịch mũi sau (dịch chảy xuống phía sau họng), sốt, giảm khứu giác, ho, mệt mỏi. Ở trẻ em, bệnh có thể biểu hiện bằng cảm lạnh kéo dài (từ 10–14 ngày trở lên), nôn·quấy khóc, và hiếm khi đau đầu.
• Dấu hiệu chẩn đoán: Thời gian kéo dài của triệu chứng (phân loại cấp tính/mạn tính), quan sát dịch mủ trong mũi bằng nội soi mũi, khi cần có thể chụp CT xoang để xác nhận bất thường giải phẫu·dịch ứ đọng, trường hợp mạn tính·khó điều trị có thể cân nhắc nuôi cấy·sinh thiết mô.

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn·thuốc·thủ thuật·quản lý lối sống và lưu ý)

• Điều trị bằng thuốc (chủ yếu·hỗ trợ)
  • Viêm xoang cấp tính do virus: điều trị triệu chứng (uống đủ nước, rửa mũi bằng nước muối sinh lý, thuốc giảm đau, v.v.).
  • Nghi ngờ do vi khuẩn hoặc bệnh nặng: sử dụng kháng sinh đường uống phù hợp (theo đánh giá của bác sĩ). Thông thường sẽ quyết định điều trị sau một thời gian ngắn theo dõi diễn biến.
  • Xịt corticosteroid tại chỗ qua mũi: giảm viêm và phù nề niêm mạc → giúp mở thông lỗ tự nhiên của xoang.
  • Xịt thuốc co mạch dùng qua mũi: sử dụng trong thời gian ngắn (thường 3–5 ngày) để giảm triệu chứng. Dùng lâu dài có nguy cơ gây viêm mũi sung huyết (viêm mũi do lệ thuộc thuốc).
  • Sử dụng thuốc giảm đau/hạ sốt, thuốc tiêu nhầy khi cần.
  • Trong trường hợp mạn tính·khó điều trị·triệu chứng nặng, có thể cân nhắc điều trị kháng sinh dài ngày hoặc điều trị kháng nấm khi nghi ngờ nhiễm nấm.
• Thủ thuật·phẫu thuật
  • Cân nhắc điều trị phẫu thuật khi không đáp ứng với điều trị nội khoa hoặc có tắc nghẽn giải phẫu·biến chứng.
  • Phẫu thuật nội soi xoang chức năng (FESS): mở rộng lỗ thông tự nhiên để khôi phục dẫn lưu và thông khí. Khi cần, loại bỏ niêm mạc bị tổn thương.
  • Tạo hình xoang bằng bóng (Balloon sinuplasty): mở rộng lỗ thông tự nhiên ở những bệnh nhân được lựa chọn để cải thiện dẫn lưu.
  • Chọc xoang hàm trên: hiếm khi được thực hiện nhằm mục đích điều trị·dẫn lưu mủ.
• Quản lý lối sống·tự chăm sóc
  • Rửa mũi bằng nước muối sinh lý để loại bỏ dịch tiết·phòng ngừa hình thành vảy.
  • Uống đủ nước, tạo ẩm để giảm độ nhớt của chất nhầy.
  • Tránh các yếu tố gây dị ứng (bụi, phấn hoa, thú cưng, v.v.) và điều trị dị ứng đồng thời.
  • Phòng ngừa các triệu chứng liên quan đến thay đổi áp suất khi đi máy bay (khi cần, sử dụng thuốc co mạch trong thời gian ngắn trước khi cất cánh) — trao đổi với bác sĩ.
• Lưu ý·nguy cơ biến chứng
  • Không sử dụng thuốc co mạch qua mũi trong thời gian dài (có thể gây nghẹt mũi tái phát·viêm mũi do lệ thuộc thuốc).
  • Dấu hiệu cấp cứu (đau mắt·rối loạn thị lực·sưng mặt nghiêm trọng·lú lẫn·sốt cao·bất thường thần kinh) cần đến ngay khoa cấp cứu (có khả năng xảy ra biến chứng ở hốc mắt·nội sọ).
  • Khi bệnh trở thành mạn tính, có thể xảy ra rối loạn khứu giác, biến chứng ở các cấu trúc lân cận (hốc mắt·hộp sọ), viêm tủy xương, v.v.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc xịt mũi), thông tin về việc gần đây có dùng kháng sinh·corticosteroid hay không
  • Kết quả khám·hình ảnh gần đây (chẳng hạn CT xoang) và hồ sơ phẫu thuật (nếu có)
  • Ghi chú tóm tắt thời điểm khởi phát·diễn biến triệu chứng (thời gian kéo dài của từng triệu chứng, các yếu tố làm nặng·giảm triệu chứng)
  • Ghi lại việc có xuất hiện sốt, rối loạn thị lực·sưng mặt·triệu chứng thần kinh hay không
  • Tiền sử dị ứng (bao gồm kết quả xét nghiệm dị ứng)
• Các mục chính bác sĩ sẽ xác nhận khi khám (bệnh nhân tự kiểm tra)
  • Thời điểm bắt đầu và thời gian kéo dài triệu chứng (ví dụ: có kéo dài từ 10 ngày trở lên hay không)
  • Màu nước mũi (trong/vàng xanh), chảy dịch mũi sau, khó thở·tình trạng hen suyễn có nặng lên hay không
  • Đáp ứng với điều trị kháng sinh gần đây và tiền sử sử dụng corticosteroid
  • Tiền sử phẫu thuật xoang hoặc nhiễm trùng do răng (nhiễm trùng răng)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Các triệu chứng hiện tại có giống nhiễm khuẩn do vi khuẩn không? Tôi có cần dùng kháng sinh không?"
• "Cách sử dụng và thời gian dùng nước rửa mũi·thuốc xịt mũi được khuyến nghị như thế nào?"
• "Nếu các triệu chứng kéo dài, tôi có cần phẫu thuật không, và phương pháp phẫu thuật nào phù hợp?"
• "Để phòng ngừa biến chứng, tôi cần đặc biệt chú ý những triệu chứng nào (dấu hiệu cấp cứu)?"

Ví dụ các câu hỏi dành riêng cho bệnh

• "Nếu tôi bị viêm xoang mạn tính, giữa phẫu thuật (phẫu thuật nội soi và tạo hình bằng bóng), phương pháp nào phù hợp hơn với tình trạng của tôi? Lợi ích dự kiến và thời gian hồi phục là bao lâu?"
• "Nếu đồng thời bị dị ứng (hoặc hen suyễn), kế hoạch kiểm soát viêm xoang sẽ thay đổi như thế nào? Điều trị dị ứng có làm giảm nguy cơ biến chứng không?"

---

Dấu hiệu khẩn cấp (cần cấp cứu ngay): Thay đổi thị lực đột ngột, đau mắt dữ dội/sưng mặt, thay đổi ý thức·đau đầu dữ dội·rối loạn ngôn ngữ·rối loạn vận động, sốt cao kéo dài.