1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tai vểnh là tình trạng vành tai (gờ đối luân) bị mở rộng, khiến góc giữa tai và đầu (auriculocephalic angle) lớn bất thường (ví dụ: khoảng từ 40° trở lên), hoặc bờ vành tai cách xa đầu (khoảng từ 2,5 cm trở lên). Từ đồng nghĩa: tai lừa, tai Mickey Mouse, tai dơi.
- Nguyên nhân·bệnh sinh: Chủ yếu là dị tật bẩm sinh, trong đó tai bị nhô ra ngoài do nếp đối luân (antihelix) kém phát triển hoặc khiếm khuyết, hoặc do vành tai lớn (phì đại quá mức phần loa tai, conchal hypertrophy). Một số trường hợp có yếu tố di truyền và có thể xuất hiện ở cả hai bên hoặc một bên.
- Triệu chứng chính: Thay đổi hình dạng tai có thể nhìn thấy bằng mắt (vành tai bị mở rộng). Thông thường không ảnh hưởng đến thính lực. Khó chịu về tâm lý·xã hội do hình dạng bên ngoài (bị bạn bè trêu chọc, thu mình, v.v.) thường là vấn đề đáng lưu ý.
2) Phương pháp điều trị
- Bảo tồn (không phẫu thuật)
- Trẻ sơ sinh (trong vài ngày đầu sau sinh): Có thể chỉnh hình bằng khuôn·nẹp·băng dính tai (ear molding, splinting/taping) khi sụn còn mềm dẻo. Thời điểm thực hiện và thời gian duy trì có ảnh hưởng lớn đến kết quả.
- Phẫu thuật (chỉnh hình bằng phẫu thuật thẩm mỹ, otoplasty)
- Tạo và cố định nếp gấp (nếp đối luân, antihelical fold) bằng chỉ khâu từ phía sau mà không rạch sụn (phương pháp khâu không cắt bỏ sụn).
- Cắt bỏ một phần sụn quá mức hoặc tạo hình sụn (phương pháp cắt·rạch sụn); khi cần có thể tái tạo hoặc ghép sụn.
- Phương pháp phẫu thuật được lựa chọn tùy theo tuổi bệnh nhân, tình trạng sụn và nguyên nhân gây tai vểnh (thiếu antihelix so với phì đại phần loa tai, conchal hypertrophy).
- Thuốc·điều trị hỗ trợ
- Chăm sóc tại chỗ để phòng ngừa nhiễm trùng sau phẫu thuật (dùng kháng sinh nếu được chỉ định), sử dụng băng ép (băng đô) để phòng ngừa tụ máu.
- Chăm sóc sinh hoạt và lưu ý
- Trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật, cần tránh để tai chịu áp lực hoặc bị chấn thương (trong vài tuần). Khuyến cáo hạn chế hoạt động (vận động mạnh·các môn thể thao đối kháng).
- Cả phương pháp phẫu thuật và không phẫu thuật đều không bảo đảm tai hoàn toàn cân đối hoặc có hình dạng hoàn toàn bình thường.
- Nguy cơ biến chứng
- Nhiễm trùng, tụ máu, sẹo, biến dạng một phần hoặc tái phát sụn (do sụn có tính đàn hồi và có thể trở lại hình dạng cũ), không đối xứng, nguy cơ liên quan đến gây mê, v.v.
- Tiên lượng
- Phần lớn đạt được kết quả thẩm mỹ đáng hài lòng, nhưng vẫn có khả năng tái phát và khó đạt được sự cân đối hoàn toàn. Khi xảy ra biến chứng, có thể cần điều trị bổ sung hoặc phẫu thuật lại.
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng và thông tin cần xác nhận)
- Vật dụng·tài liệu cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông·aspirin, v.v.)
- Tiền sử phẫu thuật·gây mê, tiền sử dị ứng (thuốc·latex, v.v.)
- Thời điểm sinh·thời điểm bắt đầu xuất hiện triệu chứng, tiền sử gia đình (dị tật tương tự)
- Ảnh chụp trước đây (bao gồm ảnh thời thơ ấu, dùng để so sánh tình trạng không đối xứng)
- Hồ sơ chỉnh hình đã thực hiện trước đây (băng dính·nẹp) hoặc hồ sơ điều trị liên quan
- Thông tin cần báo trước cho bác sĩ khi khám ngoại trú
- Triệu chứng xuất hiện ở một bên hay cả hai bên, bắt đầu trở nên rõ rệt từ khi nào, có ảnh hưởng về tâm lý hay không (vấn đề ở trường học·đời sống xã hội)
- Đối với trẻ em, tình trạng tăng trưởng và sức khỏe (ví dụ: tiền sử khi sinh)
Các mục ví dụ nên ghi sẵn để hỏi bác sĩ:
- "Có nhất thiết phải phẫu thuật không, có thể điều trị bằng phương pháp không phẫu thuật không?"
- "Độ tuổi được khuyến nghị phẫu thuật (đối với trẻ em) và thời gian hồi phục"
4) Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Ưu·nhược điểm của phẫu thuật này (hoặc điều trị không phẫu thuật) là gì? Các biến chứng dự kiến và tỷ lệ xảy ra là bao nhiêu?
- Thời gian hồi phục sau phẫu thuật và khi nào có thể trở lại sinh hoạt thường ngày (đi học·tập thể thao)?
- Phương pháp gây mê là gì, và nguy cơ gây mê (đặc biệt ở trẻ em) như thế nào?
- Khả năng tái phát hoặc cần thực hiện thêm thủ thuật (phẫu thuật lại) là bao nhiêu?
- Sau phẫu thuật, sẹo hoặc tình trạng không đối xứng về hình dạng tai xảy ra ở mức độ nào?
5) Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Liên quan đến trẻ sơ sinh (nhũ nhi): "Con tôi mới được vài ngày·tuần tuổi, liệu phương pháp dán băng (ear molding) còn hiệu quả không? Nên bắt đầu khi nào và duy trì trong bao lâu?"
- Khi cân nhắc phẫu thuật: "Kết quả đánh giá cho thấy nguyên nhân tai vểnh của tôi (hoặc con tôi) là do thiếu antihelix hay do phì đại phần loa tai, conchal hypertrophy, và phương pháp phẫu thuật được khuyến nghị theo nguyên nhân đó là gì?"