Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Khiếm thính do tuổi già (Presbycusis) là tình trạng thính lực giảm dần theo tuổi tác, thường xảy ra ở người cao tuổi. Khoảng 1/3 số người từ 75 tuổi trở lên bị suy giảm thính lực.
- Nguyên nhân·sinh lý bệnh: Nguyên nhân chủ yếu là những thay đổi do lão hóa ở tai trong (ốc tai) và dây thần kinh thính giác; tổn thương các tế bào lông ngoài·tế bào lông trong, thay đổi ion·lưu lượng máu và suy giảm khả năng xử lý thính giác trung ương cùng tác động phối hợp.
- Triệu chứng chính: Ở giai đoạn đầu, khả năng nghe các âm tần số cao (ví dụ: các phụ âm /s/, /ʃ/, /t͡s/, /f/, /h/...) giảm, khiến khả năng nhận diện lời nói kém đi. Người bệnh khó trò chuyện trong môi trường nhiều tiếng ồn; khi bệnh tiến triển, tình trạng mất thính lực có thể xuất hiện cả ở dải tần số thấp. Có thể kèm theo ù tai (tinnitus), căng thẳng·mệt mỏi liên quan đến khiếm thính và né tránh giao tiếp xã hội.
Phương pháp điều trị
- Máy trợ thính: Phương pháp điều trị bước đầu đối với khiếm thính thần kinh giác quan mức độ trung bình trở lên. Cần được hướng dẫn thích nghi (phục hồi chức năng thính giác) và điều chỉnh máy trợ thính định kỳ.
- Ốc tai điện tử (cấy ghép ốc tai): Được cân nhắc khi máy trợ thính không hiệu quả hoặc trong trường hợp khiếm thính nặng·điếc sâu. Cần đánh giá trước·sau phẫu thuật và thực hiện quá trình phục hồi chức năng.
- Phục hồi chức năng thính giác: Luyện tập thích nghi với máy trợ thính, phục hồi chức năng nghe (luyện nhận diện lời nói), điều chỉnh môi trường (giảm tiếng ồn, thay đổi vị trí ngồi...).
- Thuốc: Hiện nay, điều trị bằng thuốc nhằm phục hồi hoàn toàn khiếm thính do tuổi già chưa được khuyến cáo như một tiêu chuẩn. Điều trị triệu chứng đối với các bệnh kèm theo (ù tai, chóng mặt...) được thực hiện khi cần thiết.
- Quản lý lối sống·phòng ngừa: Tránh tiếp xúc với tiếng ồn, chú ý vệ sinh tai (không tự ý sử dụng tăm bông quá mức), kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch (tăng huyết áp, đái tháo đường, tăng lipid máu), cai thuốc lá, tập thể dục và duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp.
- Lưu ý: Nắm rõ cách đeo·bảo quản máy trợ thính, kiểm tra thính lực định kỳ (theo dõi những thay đổi), tham khảo ý kiến chuyên gia khi máy trợ thính gây khó chịu·vấn đề về da·làm ù tai nặng hơn.
- Nguy cơ biến chứng: Cô lập xã hội, trầm cảm, suy giảm chức năng nhận thức (đã có báo cáo về mối liên quan với việc tăng nguy cơ sa sút trí tuệ), khả năng tăng nguy cơ té ngã.
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị·ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Danh sách các thuốc hiện đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
- Kết quả khám tai mũi họng hoặc kết quả kiểm tra thính lực trước đây (nếu có)
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến của triệu chứng (bao gồm các yếu tố làm nặng hơn), ví dụ cụ thể về những tình huống khó nghe (ví dụ: nhà hàng, nói chuyện điện thoại...)
- Ghi chép về tình trạng ù tai·chóng mặt·đau tai
- Tiền sử gia đình (khiếm thính·bệnh về tai) và tiền sử nghề nghiệp (tiếp xúc với tiếng ồn trong thời gian dài)
- Ví dụ về những thông tin nên báo trước tại phòng khám ngoại trú và câu hỏi (viết sẵn mang theo sẽ hữu ích)
- Triệu chứng bắt đầu từ khi nào và bắt đầu như thế nào?
- Có nghe kém hơn khi nghe một số âm thanh nhất định (âm cao/âm thấp) không?
- Có khó hiểu lời nói trong môi trường ồn ào không?
- Đã từng sử dụng máy trợ thính hoặc có kết quả kiểm tra thính lực trước đây chưa?
Ví dụ về các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Nguyên nhân của tình trạng này và sinh lý bệnh áp dụng cho trường hợp của tôi là gì?
- Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị (máy trợ thính so với phẫu thuật...) và hiệu quả kỳ vọng của từng lựa chọn là gì?
- Thời gian thích nghi và cách bảo quản máy trợ thính như thế nào?
- Tác dụng phụ hoặc những điểm cần lưu ý của thuốc này (hoặc thiết bị hỗ trợ) là gì?
- Khoảng thời gian cần tái khám định kỳ và cần thực hiện những xét nghiệm nào?
- Khiếm thính ảnh hưởng như thế nào đến sinh hoạt hằng ngày·việc lái xe·công việc?
Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Tôi nên diễn giải kết quả kiểm tra thính lực (đo thính lực đơn âm, đo thính lực lời nói) như thế nào? (Ví dụ: mức độ·dạng khiếm thính, ảnh hưởng dự kiến trong sinh hoạt hằng ngày)
- Loại máy trợ thính phù hợp nhất với tôi (sau tai, trong tai, loại sạc được...) và chi phí·dịch vụ hỗ trợ (trợ cấp·chương trình thích nghi) được thực hiện như thế nào?