Tư vấn khi đi du lịch nước ngoài

Giải thích về bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Định nghĩa và nguyên nhân

• Các vấn đề sức khỏe liên quan đến du lịch nước ngoài có thể phát sinh do nhiều nguyên nhân khác nhau, như các bệnh truyền nhiễm theo khu vực (sốt rét, sốt xuất huyết, viêm gan A, B, C, bệnh tả, bệnh lỵ amip/áp xe gan amip, v.v.), bệnh do thực phẩm và nguồn nước (ngộ độc thực phẩm, tiêu chảy do du lịch), bệnh do côn trùng và động vật chân khớp truyền, tai nạn (tai nạn giao thông, đuối nước, v.v.), chấn thương và ngộ độc, nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, v.v.
• Sinh lý bệnh: Triệu chứng và mức độ nặng thay đổi tùy theo sự lưu hành của tác nhân gây bệnh tại địa phương, mức độ vệ sinh, tình trạng miễn dịch của vật chủ và đường phơi nhiễm (nước, thực phẩm, véc-tơ, máu, quan hệ tình dục).

Triệu chứng chính

• Triệu chứng toàn thân: sốt, rét run, mệt mỏi, đau cơ
• Triệu chứng đường tiêu hóa: tiêu chảy, nôn, đau bụng, mất nước
• Triệu chứng da/tại chỗ: phát ban (sốt xuất huyết, sởi, v.v.), vết côn trùng đốt
• Triệu chứng hô hấp: ho, khó thở (nhiễm trùng phổi tại điểm du lịch)
• Trường hợp nghiêm trọng: sốt cao, giảm ý thức, mất nước nghiêm trọng, khó thở, triệu chứng chảy máu kéo dài, v.v.

Yếu tố nguy cơ

• Tiêm chủng chưa đầy đủ, đến vùng lưu hành bệnh sốt rét (ví dụ: một số khu vực ở châu Á và châu Phi), sử dụng thực phẩm và nước chưa được xử lý vệ sinh, phơi nhiễm với côn trùng, khó tiếp cận dịch vụ y tế phù hợp, mắc bệnh mạn tính (bệnh tim mạch, bệnh phổi, mang thai, suy giảm miễn dịch), v.v.

Phương pháp điều trị và lưu ý

Nguyên tắc điều trị chung

• Điều trị hỗ trợ theo triệu chứng: bổ sung nước và chất điện giải (đường uống hoặc tĩnh mạch), hạ sốt·giảm đau, quản lý dinh dưỡng
• Điều trị đặc hiệu tùy theo tác nhân gây nhiễm:
  • Tiêu chảy do du lịch do vi khuẩn: trường hợp nhẹ điều trị bằng bù dịch và điều trị triệu chứng; trường hợp nặng hoặc có sốt cao/đi ngoài ra máu, cân nhắc dùng kháng sinh (chẳng hạn azithromycin, tùy theo tình trạng kháng thuốc tại địa phương)
  • Sốt rét: sau khi chẩn đoán phân biệt, sử dụng thuốc điều trị (lựa chọn thuốc tùy theo tình trạng kháng thuốc tại địa phương, ví dụ: atovaquone-proguanil, doxycycline, mefloquine, v.v.) — nếu nghi ngờ sốt rét thể máu, cần xét nghiệm và điều trị ngay lập tức, không trì hoãn
  • Sốt xuất huyết và bệnh do virus: điều trị triệu chứng (quản lý bù dịch); nếu có dấu hiệu xuất huyết, cần xử trí cấp cứu
  • Bệnh do amip: thuốc chống đơn bào như metronidazole, v.v.
  • Bệnh tả: bù dịch nhanh bằng đường uống hoặc tĩnh mạch và dùng kháng sinh khi cần
• Chấn thương·ngộ độc: sơ cứu rồi chuyển đến cơ sở y tế tại địa phương

Biện pháp hỗ trợ phòng ngừa·điều trị

• Tiêm chủng: tùy theo điểm đến, khuyến cáo tiêm vắc-xin viêm gan A, uốn ván·bạch hầu·ho gà (Tdap), viêm gan A·B, thương hàn, sốt vàng, viêm não Nhật Bản, bệnh dại, bệnh tả, v.v.
• Thuốc phòng sốt rét: tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc trước khi khởi hành và trong/sau chuyến đi (thời điểm bắt đầu và thời gian dùng khác nhau tùy theo khu vực và loại thuốc; một số thuốc bắt đầu dùng 1 tuần trước chuyến đi và tiếp tục trong 4 tuần sau khi về nước, v.v.)
• Sử dụng thuốc xua côn trùng (như DEET), quần áo và túi ngủ xử lý bằng permethrin, màn chống muỗi
• Quản lý thực phẩm·nước uống: ưu tiên nước đun sôi·nước đóng chai, sản phẩm đóng gói, thức ăn đã nấu chín; thận trọng với thực phẩm sống·đá·thức ăn đường phố
• Lưu ý nguy cơ nhiễm trùng khi quan hệ tình dục·truyền máu·xăm hình·châm kim — sử dụng bao cao su, tránh các thủ thuật không vô khuẩn

Lưu ý (đặc biệt đối với nhóm nguy cơ cao)

• Người mắc bệnh mạn tính (bệnh tim·suy tim·tăng huyết áp nặng·hen nặng/COPD·thiếu máu nặng), vừa bị nhồi máu cơ tim·đột quỵ·phẫu thuật, đang ở giai đoạn cuối thai kỳ·trẻ sơ sinh, động kinh·u não·tràn khí màng phổi không kiểm soát, v.v. nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước chuyến đi và được khuyến cáo hoãn chuyến đi khi cần
• Vì tai nạn giao thông là một trong những nguyên nhân chính gây tử vong ở du khách, hãy lái xe an toàn·thắt dây an toàn·sử dụng phương tiện giao thông đáng tin cậy
• Vì hệ thống y tế tại địa phương có thể còn hạn chế, hãy mang đủ thuốc điều trị bệnh nền, đồng thời kiểm tra thông tin liên lạc khẩn cấp·bảo hiểm

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

Vật dụng cần chuẩn bị (khi đi khám ngoại trú)

• Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm liều lượng·thời gian dùng thuốc)
• Tóm tắt bệnh sử và hồ sơ phẫu thuật·nhập viện
• Kết quả xét nghiệm gần đây (điện tâm đồ, xét nghiệm máu, v.v.) và hồ sơ tiêm chủng (lịch tiêm chủng trong nước·nước ngoài)
• Lịch trình du lịch (quốc gia·khu vực·thời gian lưu trú·hoạt động dự kiến: nông thôn·rừng rậm·vùng núi cao·bơi lội, v.v.)
• Tiền sử dị ứng (thuốc·thực phẩm, v.v.)
• Thông tin bảo hiểm·liên lạc khẩn cấp

Danh sách kiểm tra triệu chứng cần chuẩn bị khi khám ngoại trú

• Có sốt hay không·ghi chép nhiệt độ cơ thể
• Số lần tiêu chảy·tính chất phân (có máu·có chất nhầy, v.v.), tần suất nôn
• Có khó thở·đau ngực·ý thức mơ hồ·dấu hiệu mất nước nghiêm trọng hay không
• Phơi nhiễm gần đây với nước·thực phẩm·côn trùng và tiền sử phơi nhiễm tình dục

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Những loại vắc-xin nào được khuyến cáo cho điểm đến này? Lịch tiêm chủng và tác dụng phụ như thế nào?
• Dựa trên các thuốc tôi đang dùng (hoặc bệnh nền), tôi có cần chuẩn bị gì trước chuyến đi (xét nghiệm hoặc điều chỉnh đơn thuốc) không?
• Để phòng ngừa sốt rét·bệnh do côn trùng truyền, tôi nên dùng thuốc nào và thời gian dùng thuốc như thế nào?
• Nếu xảy ra tình huống cấp cứu (sốt cao·tiêu chảy nghiêm trọng·khó thở, v.v.), tôi nên xử trí tại địa phương như thế nào và cần được chuyển đến đâu?

Ví dụ câu hỏi tùy chỉnh theo từng bệnh

• (Người dự định đến vùng có nguy cơ sốt rét) Xét đến kiểu kháng thuốc sốt rét tại khu vực này, bác sĩ khuyến nghị loại thuốc phòng ngừa nào? Nên bắt đầu dùng thuốc khi nào và tiếp tục trong bao lâu sau khi về nước?
• (Người dự định đi du lịch khi đang mang thai) Theo số tuần thai, việc đi du lịch có được khuyến cáo không, và hướng dẫn sử dụng vắc-xin·thuốc phòng ngừa an toàn là gì?

Khuyến cáo bổ sung

• Trước khi xuất cảnh, hãy kiểm tra trước đầy đủ thông tin trong khả năng có thể (các bệnh đang lưu hành tại địa phương, vị trí cơ sở y tế, bao gồm bảo hiểm du lịch), và người mắc bệnh mạn tính nên trao đổi chi tiết với bác sĩ điều trị về lịch trình·rủi ro chuyến đi để nhận kế hoạch chăm sóc sức khỏe khi du lịch được lập thành văn bản. Nếu bị sốt hoặc có triệu chứng bất thường sau chuyến đi, hãy đến cơ sở y tế ngay lập tức và thông báo về lịch sử du lịch gần đây.