Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: U paraffin (paraffinoma) là u hạt dị vật mạn tính phát sinh do paraffin (hoặc các loại dầu khoáng khác) được tiêm vào cơ thể, đi kèm phản ứng với dị vật và xơ hóa lan rộng. Về mô học, đây là u hạt lipid (lipogranuloma), biểu hiện hoại tử mỡ, tế bào khổng lồ đa nhân và xơ hóa.
- Nguyên nhân: Nguyên nhân chủ yếu là tiêm paraffin hoặc dầu khoáng nhằm mục đích thẩm mỹ (tăng thể tích vùng mặt, vú, cơ quan sinh dục, v.v.).
- Sinh lý bệnh: Các thành phần dầu không hấp thu được sau khi tiêm tồn tại lâu dài trong mô, gây phản ứng dị vật ngoại sinh mạn tính, dẫn đến u hạt tế bào khổng lồ, xơ hóa, tắc nghẽn mạch máu và mạch bạch huyết. Theo thời gian, bệnh có thể tiến triển thành hoại tử mô, loét và nhiễm trùng.
- Triệu chứng chính: Da đổi màu, sưng (xuất hiện khối), ngứa, nóng tại chỗ, đau, viêm mạn tính, áp xe, loét và hoại tử da tại vị trí tiêm. Các biến chứng có thể bao gồm sẹo, biến dạng và nhiễm trùng mạn tính.
Phương pháp điều trị
- Tiếp cận chẩn đoán
- Bệnh sử lâm sàng (tiền sử tiêm và thời điểm tiêm), khám thực thể và quan sát tổn thương rất quan trọng.
- Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm (giúp xác định ranh giới và tình trạng hóa lỏng ở dưới da), CT hoặc MRI (giúp đánh giá phạm vi xâm nhập sâu và sự lan vào các cấu trúc xung quanh).
- Sinh thiết: Có thể được thực hiện để xác định chẩn đoán; các dấu hiệu u hạt lipid, tế bào khổng lồ đa nhân và xơ hóa sẽ được xác nhận.
- Điều trị tiêu chuẩn
- Điều trị triệt để là phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn dị vật trong phạm vi có thể. Nếu còn paraffin tồn dư, nguy cơ tái phát sẽ cao.
- Khiếm khuyết sau cắt bỏ được phục hồi bằng phẫu thuật tái tạo như khâu tại chỗ, ghép da hoặc phẫu thuật vạt da tại chỗ/toàn bộ độ dày (flaps).
- Trong trường hợp xâm lấn lan rộng và sâu, sẽ lên kế hoạch cắt bỏ từng giai đoạn (từng phần) hoặc phẫu thuật nhiều lần kết hợp tái tạo.
- Khi có nhiễm trùng cấp tính hoặc áp xe
- Dẫn lưu (rạch và dẫn lưu) và điều trị bằng kháng sinh thích hợp. Lên kế hoạch cắt bỏ triệt để sau khi kiểm soát được nhiễm trùng.
- Điều trị bằng thuốc và bảo tồn (hỗ trợ)
- Steroid tại chỗ hoặc toàn thân trong thời gian ngắn có thể được sử dụng để giảm viêm, nhưng không phải là phương pháp loại bỏ triệt để.
- Laser hoặc áp lạnh đôi khi được thử để giảm triệu chứng, nhưng không được khuyến cáo là phương pháp điều trị triệt để.
- Chăm sóc và lưu ý trong sinh hoạt
- Không được tự xử trí (xoa bóp, chườm nóng, tự dẫn lưu, v.v.) vì có thể khiến tổn thương lan rộng và nhiễm trùng nặng hơn.
- Cần kiểm soát nhiễm trùng và viêm trước khi phẫu thuật; việc cắt bỏ nên được thực hiện bởi bác sĩ phẫu thuật có kinh nghiệm trong chuyên khoa phẫu thuật tạo hình hoặc da liễu.
- Khi loại bỏ không hoàn toàn, tái phát và các biến chứng kéo dài (loét, hoại tử, biến dạng) thường xảy ra.
- Biến chứng
- Đã có báo cáo về nhiễm trùng mạn tính, áp xe tái diễn, hoại tử da và loét, sẹo nghiêm trọng và biến dạng; hiếm khi có thể xảy ra biến đổi ác tính tại vùng viêm mạn tính kéo dài.
- Tiên lượng
- Tiên lượng thay đổi tùy theo mức độ hoàn toàn của việc loại bỏ. Khi cắt bỏ hoàn toàn và tái tạo thích hợp, kết quả chức năng và thẩm mỹ có thể tốt. Nếu điều trị không hoàn toàn hoặc trì hoãn, nguy cơ bệnh trở thành mạn tính, tái phát và hình thành sẹo nghiêm trọng sẽ cao.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo khi khám)
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông và thuốc chống kết tập tiểu cầu)
- Tiền sử phẫu thuật, tiêm và tiêm chất làm đầy trước đây (nếu biết thời điểm và loại chất đã tiêm thì sẽ hữu ích)
- Tiền sử dị ứng (thuốc, thuốc gây mê, v.v.)
- Kết quả các xét nghiệm trước đây (xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh, kết quả sinh thiết, v.v.)
- Ảnh chụp tổn thương (ảnh cho thấy sự thay đổi từ khi bắt đầu có triệu chứng)
- Nhật ký triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, diễn biến thay đổi, nặng lên hoặc cải thiện, có sốt, đau hoặc dịch tiết hay không)
- Ví dụ các câu hỏi nên ghi lại trước khi đến khám ngoại trú
- Gần đây có sốt, nóng tại chỗ hoặc có mủ (chảy ra) không?
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến của triệu chứng (bao gồm việc đã tiêm từ nhiều năm hoặc hàng chục năm trước)
- Thông tin về cơ sở y tế và người thực hiện thủ thuật thẩm mỹ (nếu có thể cung cấp)
- Có bệnh nền (đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, v.v.) hay không?
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Chẩn đoán bệnh này đã chắc chắn chưa? Cần làm thêm xét nghiệm nào (chẩn đoán hình ảnh, sinh thiết)?
- Hiện tại có thể phẫu thuật loại bỏ không? Những rủi ro và kết quả dự kiến của phẫu thuật là gì?
- Ngoài phẫu thuật, có thuốc hoặc biện pháp nào được khuyến nghị để giảm triệu chứng không?
- Thời gian hồi phục sau phẫu thuật và phương pháp chăm sóc sẹo như thế nào?
- Khả năng tái phát ở mức nào và cần xử trí ra sao nếu tái phát?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Tổn thương của tôi (dựa trên ảnh và kết quả chẩn đoán hình ảnh) có thể được loại bỏ hoàn toàn bằng phẫu thuật không? Nếu còn dị vật thì phương pháp xử trí là gì?
- Nếu khiếm khuyết da lớn sau khi phẫu thuật loại bỏ, có cần ghép da hoặc phẫu thuật vạt da không? Phương pháp tái tạo dự kiến và vị trí sẹo sẽ như thế nào?