Thiểu cơ

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Sarcopenia (thiểu cơ) là tình trạng khối lượng cơ, sức cơ và chức năng cơ giảm do tuổi tác và các yếu tố bệnh lý, dẫn đến suy giảm chức năng cơ thể.
• Nguyên nhân chính
  • Thiếu protein (đặc biệt là các axit amin thiết yếu) và giảm hấp thu
  • Giảm mức độ hoạt động thể chất (thiếu vận động)
  • Thay đổi hormone do lão hóa (hormone sinh dục, hormone tăng trưởng, v.v.)
  • Các yếu tố thứ phát như bệnh mạn tính (đái tháo đường, suy tim mạn, bệnh phổi mạn, suy thận mạn), ung thư, bệnh nhiễm trùng, bệnh thoái hóa (ví dụ: hẹp ống sống), v.v.
  • Thuốc, rối loạn nuốt·rối loạn hấp thu dinh dưỡng, v.v.
• Sinh bệnh học (tóm tắt): Giảm tổng hợp protein và tăng phân giải protein, teo sợi cơ (đặc biệt là sợi cơ co nhanh), cùng với tình trạng viêm, kháng insulin và mất cân bằng hormone phối hợp với nhau làm giảm khối lượng cơ và sức cơ.
• Triệu chứng chính
  • Bất thường khi đi bộ, giảm tốc độ đi bộ
  • Giảm lực bóp tay, yếu cơ chi dưới
  • Mệt mỏi, giảm khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày
  • Tăng nguy cơ té ngã và gãy xương, giảm cân·giảm khối lượng cơ
• Chẩn đoán (nguyên tắc chung)
  • Sức cơ (chỉ số ưu tiên): kiểm tra lực bóp tay (ví dụ: ngưỡng cắt thường dùng: nam <27 kg, nữ <16 kg; tiêu chuẩn khác nhau tùy hướng dẫn)
  • Khối lượng cơ: đo khối lượng cơ xương (appendicular skeletal muscle mass) bằng DXA (phương pháp hấp thụ tia X năng lượng kép), BIA, CT/MRI
  • Chức năng thể chất: tốc độ đi bộ (hiệu suất thấp ≤0,8 m/s), SPPB, đi bộ 6 phút, kiểm tra đi bộ 400 m, v.v.
  • Phân loại tiêu chuẩn (như EWGSOP2) chẩn đoán theo trình tự: giảm sức cơ → xác nhận khối lượng cơ → đánh giá chức năng thể chất.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản: tiếp cận đa chuyên khoa sau khi đánh giá nguyên nhân (dinh dưỡng·vận động·điều trị bệnh nền)
• Điều trị bằng vận động
  • Tập sức bền (tập sức cơ) là trọng tâm: ít nhất 2–3 lần mỗi tuần, tác động đến các nhóm cơ chính, tăng tải dần dần (ban đầu tập với mức tạ nhẹ và số lần lặp cao hoặc tuân theo hướng dẫn của chuyên viên vật lý trị liệu)
  • Ví dụ được khuyến nghị: tập sức cơ 2–3 hiệp × 8–12 lần, 2–3 lần mỗi tuần; kết hợp tập aerobic (150 phút/tuần ở cường độ vừa)
  • Vật lý trị liệu·phục hồi chức năng và tập thăng bằng để phòng ngừa té ngã
• Quản lý dinh dưỡng
  • Mục tiêu protein: nhìn chung người cao tuổi 1,0–1,2 g/kg/ngày, người bị thiểu cơ hoặc đang trong giai đoạn hồi phục 1,2–1,5 g/kg/ngày (điều chỉnh tùy chức năng thận)
  • Lượng protein trong mỗi bữa: để tổng hợp protein cơ, khuyến nghị 25–30 g protein chất lượng cao mỗi bữa hoặc khoảng 0,4 g/kg/bữa dựa trên cân nặng
  • Bổ sung các axit amin thiết yếu có chứa leucine có thể hữu ích (mục tiêu khoảng 2,5–3 g leucine mỗi bữa)
  • Khác: cải thiện tình trạng dinh dưỡng như bảo đảm đủ calo, bổ sung vitamin D (khi thiếu), canxi, v.v.
• Thuốc/thực phẩm bổ sung
  • Hiện nay, các thuốc được phê duyệt để điều trị thiểu cơ theo tiêu chuẩn còn hạn chế. Một số thực phẩm bổ sung (ví dụ creatine 3–5 g/ngày) có thể mang lại lợi ích khi dùng kết hợp với tập luyện.
  • Điều trị hormone (ví dụ: testosterone) có thể được cân nhắc ở những bệnh nhân được lựa chọn bị suy giảm hormone sinh dục nam, nhưng cần đánh giá lợi ích và nguy cơ (ảnh hưởng tim mạch·tuyến tiền liệt).
  • Các thuốc đang được nghiên cứu: SARM, thuốc ức chế myostatin, v.v. (đang trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng).
• Khác
  • Điều chỉnh các yếu tố gây ra hoặc làm nặng thêm bệnh (cản trở hấp thu dinh dưỡng, thuốc, trầm cảm, v.v.)
  • Quản lý đồng thời nguy cơ té ngã·loãng xương (kiểm tra mật độ xương, cải thiện môi trường, dụng cụ hỗ trợ)
  • Quản lý tối ưu các bệnh mạn tính (đái tháo đường, bệnh tim phổi, v.v.)
• Lưu ý và nguy cơ biến chứng
  • Khi tăng lượng protein, cần kiểm tra chức năng thận (creatinine, GFR)
  • Trước khi bắt đầu tập luyện, cân nhắc đánh giá nguy cơ tim mạch (ở bệnh nhân nguy cơ cao có thể cần kiểm tra gắng sức, v.v.)
  • Cẩn thận khi sử dụng thực phẩm bổ sung không phù hợp (quá nhiều protein·tương tác thuốc)
  • Biến chứng: mất chức năng, té ngã·gãy xương, bệnh mạn tính nặng lên, tăng nguy cơ nhập viện·tử vong

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ dùng·nội dung cần xem xét) — kèm ví dụ câu hỏi

• Đồ dùng (khuyến nghị nộp hoặc mang theo)
  • Danh sách thuốc·thực phẩm bổ sung đang dùng (bao gồm liều lượng)
  • Kết quả xét nghiệm trước đây (mật độ xương (DXA), kết quả thành phần cơ thể (BIA), kết quả kiểm tra sức cơ, v.v.)
  • Ghi chép thay đổi cân nặng gần đây (cân nặng·chiều cao, BMI), nhật ký ăn uống (khuyến nghị từ 3 ngày trở lên)
  • Tiền sử té ngã (trong 1 năm gần đây), việc sử dụng dụng cụ hỗ trợ đi bộ
  • Ghi chú về thói quen tập luyện (loại·tần suất·cường độ)
  • Nếu có, mang theo thông tin chẩn đoán bệnh mạn tính và tiền sử phẫu thuật, kết quả xét nghiệm máu gần đây (chức năng thận, chức năng gan, đường huyết, chức năng tuyến giáp, vitamin D, v.v.)
• Những nội dung bệnh nhân nên tự ghi chép trước khi khám ngoại trú
  • Thời điểm bắt đầu và diễn tiến triệu chứng (ví dụ: giảm tốc độ đi bộ, khó khăn trong các hoạt động hằng ngày)
  • Mức độ mệt mỏi, lượng ăn vào và vấn đề nuốt, thay đổi cảm giác thèm ăn
  • Té ngã·gãy xương gần đây và việc điều trị liên quan
• Ví dụ câu hỏi (sử dụng khi khám)
  • "Nguyên nhân nào hiện được nghi ngờ gây ra tình trạng giảm sức cơ của tôi?"
  • "Cần thực hiện thêm những xét nghiệm nào (đo khối lượng cơ, xét nghiệm máu, v.v.)?"
  • "Tôi nên bổ sung lượng protein·thực phẩm bổ sung được khuyến nghị như thế nào?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Bác sĩ cho rằng nguyên nhân của tình trạng này là gì? Các bệnh khác (ví dụ: bệnh tuyến giáp, suy dinh dưỡng) có liên quan không?"
• "Bác sĩ có thể cho tôi biết cụ thể chương trình tập luyện được khuyến nghị (tần suất·cường độ·loại hình) không?"
• "Tôi nên dùng bao nhiêu và dùng như thế nào lượng protein cũng như các thực phẩm bổ sung (axit amin thiết yếu, leucine, creatine, v.v.)?"
• "Nếu cần điều trị bằng thuốc (như bổ sung hormone), tiêu chí chỉ định và nguy cơ là gì?"
• "Cần thực hiện những biện pháp nào để giảm nguy cơ té ngã·gãy xương?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp theo từng bệnh (1–2 câu phù hợp với đặc điểm)

• "Dựa trên lực bóp tay/tốc độ đi bộ của tôi (hoặc kết quả DXA/BIA), mức độ nặng của bệnh thiểu cơ là bao nhiêu? Khoảng thời gian giữa các lần kiểm tra lại là bao lâu?"
• "Nếu chức năng thận của tôi không tốt (hoặc nếu tôi bị đái tháo đường·bệnh tim mạch), cần điều chỉnh lượng protein được khuyến nghị hoặc kế hoạch tập luyện như thế nào?"